I SA/Ol 487/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w dniu 23 września 2011 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od gier za wrzesień 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka A w W. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazując, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, podniosła, że według rachunku zysków i strat na koniec 2010 r. poniosła stratę w wysokości 3.627.945,39 zł. Z oświadczenia Spółki wynikało, że jej kapitał zakładowy wynosi 1.117.500 zł, zaś wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok 21.546.013,40 zł. Posiada zadłużenie na rachunku bankowym w wysokości 21.412,87 zł. Uzasadniając wniosek strona wskazała, że w wyniku wprowadzenia nowych regulacji prawnych w zakresie stawek podatku od gier, nie była w stanie uiszczać w terminie powstałych zobowiązań podatkowych, co spowodowało wszczęcie w stosunku do niej postępowań egzekucyjnych. Na potwierdzenie tej okoliczności przedłożyła postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego z dnia "[...]", przedstawiające, jak twierdzi skarżąca, niepełną listę tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej. Wskazała, że w ramach egzekucji dokonano zajęcia rachunków bankowych oraz udziałów w innej spółce kapitałowej. Dodatkowo podniosła, że postanowieniem z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 394/11, Referendarz sądowy w WSA w Bydgoszczy, uwzględniając powołane wyżej okoliczności, przyznał jej prawo pomocy. W odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", wnioskodawczyni, przy piśmie z dnia 25 sierpnia 2011 r., przesłała wyciągi z rachunku bankowego za okres od 25 stycznia do 23 marca 2011 r., bilans i rachunek zysków i strat za 2010 r. oraz zestawienie środków trwałych za 2010 r. i na dzień 31 maja 2011 r. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2011 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Spółka zakwestionowała wyrażone w nim stanowisko, że nie przedstawiła wszystkich istotnych informacji dotyczących rzeczywistej sytuacji finansowej oraz, że nie spełniła przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stwierdziła, że jej realną sytuację ekonomiczną obrazuje wyciąg z rachunku bankowego, który wykazuje saldo ujemne. W jej ocenie, jest to najbardziej miarodajny dokument przedstawiający brak możliwości uiszczenia wpisu sądowego, który wskazuje, że Spółka nie osiąga dochodów, a uzyskiwane przychody są przewyższane przez koszty prowadzonej działalności. Wskazała, że majątek w postaci środków trwałych nie może zostać spieniężony, gdyż w przeważającej części stanowią go automaty do gier o niskich wygranych, na które popyt jest zerowy. Ponadto sprzedaż tego majątku uniemożliwiłaby stronie dalsze istnienie w obrocie gospodarczym, skutkując niewypłacalnością. Nierealnym jest też uzyskanie kredytu. Polemizując ze stwierdzeniem, że zobowiązania prywatno – prawne podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy nie mogą korzystać z uprzywilejowanej pozycji w stosunku do kosztów sądowych, Spółka wskazała, że ocenie winny zostać poddane przede wszystkim realne, a nie hipotetyczne możliwości poniesienia opłat sądowych. Dodała, że postanowieniem z dnia 5 września 2011 r. tut. Sąd zwolnił ją z obowiązku poniesienia kosztów sądowych w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 389/11, wskazując, że powołane we wniosku okoliczności, w szczególności brak środków pieniężnych oraz prowadzona egzekucja administracyjna, pozwalają na przyjęcie, że zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do tej kwestii, Spółka podkreśliła, że jej sytuacja nie zmieniła się, a wręcz uległa pogorszeniu. Wskazała również, że łączna wysokość wpisów w prowadzonych obecnie przed Sądem sprawach wynosi 4.500 zł. Dodała, że prowadzi analogiczne sprawy przed sądami administracyjnymi na terenie całego kraju. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przywołanej powyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Znajduje to uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy ma sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej. Zatem to w jego interesie powinno leżeć przedstawienie jak najpełniejszej informacji pozwalającej na dokonanie oceny jego możliwości płatniczych. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że wobec ustaleń dotyczących sytuacji finansowej Spółki, złożony przez nią wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Z danych ujętych we wniosku oraz w przedłożonych dokumentach nie wynikało bowiem w sposób jednoznaczny, iż nie posiada ona środków pozwalających jej na sfinansowanie pełnych kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawczyni powołała się przede wszystkim na okoliczność poniesienia na koniec 2010 r. straty w wysokości 3.627.945,39 zł, która to miała być skutkiem egzekucji administracyjnej prowadzonej w związku z niewykonywaniem przez stronę zobowiązań podatkowych powstałych na skutek zmiany przepisów prawa w zakresie stawki podatku od gier. Odnosząc się do tej kwestii, wskazać należy, że pomimo poniesienia straty Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie zainicjowała postępowania upadłościowego czy naprawczego. Potwierdza to, iż poniesienie w danym okresie straty księgowej, wbrew koncepcji strony, nie może być utożsamiane ze stanem niewypłacalności. Wręcz przeciwnie, analiza przedłożonego przez stronę rachunku zysków i strat na dzień 31 grudnia 2010 r. uprawnia wniosek, że prowadziła ona działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, co obrazowały w szczególności dane dotyczące wysokości przychodów netto ze sprzedaży (222.493.220,10 zł) oraz wysokości kosztów działalności (225.916.611,62 zł). Zauważyć należy, że do kosztów działalności zaliczono m.in. koszty z tytułu amortyzacji, które wyniosły 9.250.569,39 zł. Uwzględniając, iż amortyzacja jest kosztem niepieniężnym, gdyż nie pociąga za sobą wydatków w danym okresie, należy stwierdzić, iż rzeczywiste koszty, które Spółka poniosła w 2010 r. wynosiły 216.666.042,23 zł, tzn. były niższe aniżeli wysokość osiągniętych przychodów ze sprzedaży. Zatem, Spółka na koniec 2010 r. powinna była dysponować wolnymi środkami pieniężnymi na poniesienie kosztów sądowych. W kontekście znacznej wysokości wydatków związanych z prowadzeniem działalności, nasuwa się również uwaga, że Spółka posiadała odpowiednie środki na ich poniesienie. Także analiza bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2010 r. nie dawała podstaw do uwzględnienia twierdzeń strony o jej trudnej sytuacji finansowej. Z ujętych w nim danych wynikało bowiem, że posiadała ona środki trwałe o wartości 21.546.013 zł, w tym urządzenia techniczne i maszyny o wartości 31.600,92 zł, środki transportu o wartości 1.234.162,92 zł, inne środki trwałe o wartości 20.277.957,16 zł i środki trwałe w budowie o wartości 1.070.399 zł. Ponadto wnioskodawczyni posiadała udziały w jednostkach powiązanych o wartości 14.747.193 zł oraz udzieliła długoterminowych pożyczek na kwotę 9.534.469 zł. Spółka posiadała również należności krótkoterminowe od jednostek powiązanych w wysokości 7.936.736,64 zł. Obciążały ją natomiast zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek długoterminowych w wysokości 13.961.437 zł oraz z tytułu kredytów i pożyczek krótkoterminowych w wysokości 9.198.182 zł. W ocenie Sądu, wyżej przytoczone dane obrazowały skalę prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej. Wartość środków, jakimi Spółka w tym okresie obracała, w porównaniu z wysokością należnego w niniejszej sprawie wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.500 zł, czyni nieuzasadnionym twierdzenia strony, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Sąd nie mógł przy tym zweryfikować twierdzeń sprzeciwu o pogorszeniu jej sytuacji finansowej, gdyż pomimo nałożonego wezwaniem z dnia 10 sierpnia 2011 r. obowiązku przedłożenia pełnego sprawozdania finansowego za okres do dnia 1 sierpnia 2011 r. (w tym bilansu, rachunku zysków i strat oraz rachunku przepływów pieniężnych), Spółka nie złożyła wymaganych dokumentów pozwalających na weryfikację jej aktualnej sytuacji. Opierając zatem swą ocenę jedynie na wnioskach płynących z dokumentów opisujących sytuację Spółki na dzień 31 grudnia 2010 r., Sąd stwierdził, że wbrew twierdzeniom strony, istniała możliwość wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wskazywała na to chociażby wartość zgromadzonych na dzień 31 grudnia 2010 r. środków pieniężnych w kasie i na rachunkach bankowych w kwocie 203.348,29 zł. Odnosząc się do twierdzeń strony, iż pełny obraz sytuacji, w której się znajduje tworzą wyciągi z rachunku bankowego, na którym wykazuje saldo ujemne, wskazać należy, że pomimo wezwania ujawniła ona tylko jeden rachunek bankowy podczas, gdy choćby z uwagi na posiadanie zobowiązań z tytułu kredytów musiała posiadać jeszcze inne rachunki je obsługujące. Analiza wyciągów z tych rachunków stanowić mogłaby natomiast informacje, co do tego, czy strona reguluje ciążące na niej zobowiązania kredytowe. Ponadto wskazać należy, że pomimo prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej w znacznej skali, przedłożone wyciągi z rachunku bankowego nie odzwierciedlają wszystkich podejmowanych przez nią operacji finansowych, a jedynie operację otwarcia tzw. lokaty overnight i przeksięgowywania salda tej lokaty. Tymczasem zważywszy na ustanowiony przepisami ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) obowiązek przedsiębiorcy dokonywania i przyjmowania płatności za pośrednictwem rachunku bankowego, powstały uzasadnione wątpliwości co tego, czy ujawniony przez Spółkę rachunek bankowy jest jej jedynym czy też głównym rachunkiem. Powyższe potwierdzały twierdzenia samej wnioskodawczyni, która we wniosku o przyznanie prawa pomocy sama wspomniała o zajęciu przez organ egzekucyjny rachunków bankowych. Skarżąca, pomimo wezwania, nie przedłożyła również odpisu umowy o świadczenie usług przez profesjonalnego pełnomocnika ze wskazaniem wysokości zapłaty za te usługi, a także oświadczenia co do obowiązku dokonywania dopłat przez wspólników, którą to możliwość przewidują przepisy prawa handlowego. Brak oświadczeń w tym zakresie uniemożliwiał zaś rzetelną ocenę realnych możliwości finansowych Spółki. W odniesieniu do twierdzeń zawartych w sprzeciwie o niemożliwości wyzbycia się środków trwałych z uwagi na brak popytu na automaty do gier o niskich wygranych oraz zagrożenie stanem niewypłacalności na skutek utraty możliwości prowadzenia działalności przy pomocy tych automatów, wskazać należy, że według bilansu na dzień 31 grudnia 2010 r. majątek trwały Spółki stanowiły nie tylko wspomniane automaty do gier o niskich wygranych, ale również środki transportu o wartości 1.234.162,92 zł oraz środki trwałe w budowie o wartości 1.070.399 zł. Spółka dysponowała również zapasami o wartości 326.217 zł. W tym świetle kwota należnego w niniejszej sprawie wpisu sądowego od skargi jawi się jako nieznacząca dla kondycji finansowej Spółki. Ustosunkowując się do argumentacji strony odwołującej się do zajęcia rachunków bankowych w toku prowadzonej wobec niej egzekucji administracyjnej, wskazać należy, że sam fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie stanowi automatycznej podstawy przyznania prawa pomocy. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy, Spółka powinna wykazać, że nie tylko w danej chwili nie ma żadnych środków finansowych, ale też, że nie istnieje żadna obiektywna możliwość ich pozyskania celem uiszczenia należnych kosztów sądowych. Natomiast w kwestii twierdzeń strony, iż w innych postępowaniach toczących się przed wojewódzkimi sądami administracyjnym przyznano jej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie tych samych okoliczności, które stanowiły podstawę złożonego w niniejszej sprawie wniosku, wskazać należy, że okoliczność przyznania prawa pomocy w innej sprawie nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający indywidualną sprawę rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (postanowienia z dnia 11 czerwca 2010 r. sygn. akt: I OZ 416/10, I OZ 418 – 420/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko to jest tym bardziej nie do przyjęcia w sytuacji, jaka miała miejsce w niniejszej sprawie, tj. gdy strona, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, nie dopełnia ciążącego na niej obowiązku wykazania podstaw faktycznych przyznania prawa pomocy, co uniemożliwia pełną ocenę stanu rzeczywistego i obecnych możliwości płatniczych. Zatem przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku należało uwzględniać nie tylko fakt korzystania przez Spółkę z prawa pomocy w innym postępowaniu, ale też okoliczności złożenia wniosku o prawo pomocy, w tym m.in. sposób i rzetelność wykonania wezwania do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących stanu majątkowego. Warto również podkreślić, iż Spółka, powołując się ogólnie na znaczną ilość prowadzonych z jej inicjatywy postępowań sądowych na terenie całego kraju, nie wskazała ani ich ilości, ani też łącznej wartości powstałych w nich dotychczas kosztów sądowych. Sąd uwzględnił natomiast okoliczność, iż łączna wartość wpisów sądowych w obecnie prowadzonych przed tut. Sądem 3 sprawach, w których skarżąca wnioskowała o przyznanie prawa pomocy, wynosi 4.500 zł, z czego skarżąca uzyskała prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 389/11, w której wpis sądowy wynosił 1.500 zł. W świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Do wyłącznej oceny Sądu należy bowiem uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Jeżeli zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, bądź też przedstawiła niepełne bądź niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.