I SA/Ol 489/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 7 września 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. W. na postanowienie Dyrektora Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 9 sierpnia 2010r. skarżąca E. W. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni jest współwłaścicielką siedliska w trakcie budowy. Budowa została wstrzymana z uwagi na brak dochodów. Ponadto jest współwłaścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 6 ha w skład której wchodzą pastwiska, łąki ziemia klasy III i IV. Innego majątku tj. innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro wnioskodawczyni nie posiada. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem oraz córką. Jedynym dochodem rodziny jest dopłata bezpośrednia do gruntów, która za ubiegły rok wyniosła 2.600 zł. Skarżąca podniosła, iż w utrzymaniu gospodarstwa korzysta z pomocy finansowej syna i rodziny. Koszt utrzymania gospodarstwa oraz wydatki bytowe na 3 osoby wynoszą 3.500 zł miesięcznie. Syn wnioskodawczyni nie pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawczyni wyjaśniła również, iż wszystkie swoje oszczędności, które posiadała wydała na zakup ziemi i tworzenie siedliska rolnego. Dodała też, iż córka pozostaje na jej utrzymaniu i nie posiada majątku własnego. W piśmie poprzedzającym złożony wniosek skarżąca podniosła, iż nie uzyskuje żadnego wynagrodzenia czy to z tytułu umowy o pracę czy z tytułu emerytury lub renty. Wykazała, iż jest współwłaścicielką samochodu osobowego marki "[...]" z roku 1997, który obecnie jest znikomej wartości. Podniosła, iż nie posiada żadnych lokat bankowych, akcji, obligacji, na koncie bankowym nie ma żadnych środków pieniężnych. Dodała, iż jej małżonek również nie pracuje. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 19.08.2010r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń w zakresie szczegółowego zestawienia wszystkich kosztów utrzymania rodziny i innych wydatków wraz z dokumentami potwierdzającymi ich ponoszenie, posiadania polis ubezpieczeniowych, sposobu wykorzystywania posiadanej nieruchomości rolnej i dochodów z niej uzyskiwanych, wysokości dochodów i stanu majątkowego syna, na którego utrzymaniu pozostaje rodzina skarżącej, wysokości i częstotliwości oraz formy pomocy uzyskiwanej od rodziny, korzystania z placówek pomocy społecznej, wyjaśnienia czy zamieszkuje wraz z rodziną w siedlisku czy w innej nieruchomości, przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych. W wykonaniu wezwania wnioskodawczyni wyjaśniła, iż nieruchomość rolna 6 ha jest w trakcie przystosowywania do powstania gospodarstwa Agroturystycznego. Inwestycja była prowadzona z funduszy ze sprzedaży domu w "[...]", który stanowił jednocześnie warsztat pracy męża skarżącej. Uzyskane środki nie wystarczyły na dokończenie budowy siedliska. Wnioskodawczyni wskazała, iż jej córka jest osobą bezrobotną, odbywa staż w "[...]" co generuje następne wydatki w postaci kosztów dojazdu i odpowiedniego ubrania. Pieniądze otrzymywane za staż w wysokości 600 zł córka skarżącej odkłada na studia magisterskie w trybie zaocznym, które rozpoczyna w tym roku na Akademii Morskiej w Gdyni. Podniosła, iż prowadzenie i wykańczanie samodzielne siedliska uniemożliwia jej i jej mężowi podjęcie innej pracy. Rodzina korzysta z pomocy finansowej syna będącego osobą samodzielną. W odpowiedzi na wysokość dochodów syna oraz jego stan majątkowy skarżąca oświadczyła, iż dane te są obecnie niedostępne z powodu jego chwilowej nieobecności. Skarżąca oświadczyła również, iż pomocy materialnej udziela im także w razie potrzeby emerytowana matka jej męża. Skarżąca dodała, iż w chwili obecnej nie posiada zaciągniętych kredytów, nie posiada środków pieniężnych na koncie, nie posiada polis ubezpieczeniowych, nie korzysta na razie z pomocy społecznej. Podała również, iż budynek mieszkalny w chwili obecnej to zaledwie fundamenty, natomiast rodzina zamieszkuje w przystosowanym do mieszkania pomieszczeniu nad budynkiem gospodarczym. Wskazała, iż miesięczne wydatki rodziny i gospodarstwa wynoszą 3.771zł. Na bieżące wydatki składają się: żywność, środki czystości dla trzech osób – 1500 zł, energia elektryczna 180 zł, ubezpieczenie KRUS 111 zł, paliwo ciągnik rolniczy prace rolne – 800 zł, paliwo dojazdy do miasta samochodem – 400 zł, karma dla zwierząt: psów koni (siano, owies, granulat) – 780 zł. Wnioskodawczyni wyjaśniła, iż do tych wydatków należy jeszcze dodać koszty napraw i utrzymania sprzętu starego ciągnika z 1970r., samochodu "[...]", ubezpieczenia, obsługę weterynaryjną zwierząt, zakup drzewa na opał. Skarżąca dodała, iż nie posiada zwierząt inwentarskich takich jak krowa czy drób, nie posiada sadu, nie prowadzi uprawy warzyw, zbóż, które pomogłyby w wydatkach bytowych. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym o co wnioskuje skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych ( post. NSA z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Twierdzenia skarżącej co do niemożliwości pokrycia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny nie są bowiem wiarygodne. Analiza przedstawionych przez wnioskodawczynię wydatków daje podstawy do stwierdzenia, iż skarżąca wydatkuje kwotę znacznie większą niż uzyskuje, tj. suma jej stałych kosztów utrzymania przekracza uzyskiwane dochody. Skarżąca wyjaśniła, iż osiąga wspólnie z mężem dochód w wysokości 2.600 zł rocznie z tytułu dopłaty bezpośredniej do gruntu (miesięcznie jest to zatem kwota 216,66 zł), natomiast ponoszone miesięcznie wydatki wynoszą 3.771 zł. Skarżąca wyjaśniła co prawda, iż korzysta z pomocy materialnej syna, a także w razie potrzeby korzysta z pomocy materialnej teściowej, jednakże nie uprawdopodobniła w żaden sposób, iż taką pomoc rzeczywiście otrzymuje. Wnioskodawczyni poza kwotą uzyskiwaną z dopłat bezpośrednich nie osiąga żadnego dochodu, jednakże na miesięczne utrzymanie przeznacza kwotę 3.771 zł. Skarżąca pomimo wystosowanego do niej wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., nie wyjaśniła w jakiej wysokości oraz z jakiego tytułu dochody uzyskuje jej syn. Nie wyjaśniła również w jakiej wysokości, a także z jaką częstotliwością otrzymuje pomoc materialną od innych członków rodziny (teściowa). Nie uwiarygodniła tym samym, że osoby te są w stanie rzeczywiście utrzymywać skarżącą i jej rodzinę, co oznacza, że osoby te musiałyby co miesiąc pokrywać nadwyżkę wydatków nad dochodami w wysokości 3.554,34 zł ( wydatki: 3.771 zł – dochód: 216,66 zł ). Ponadto podkreślenia wymaga, iż skarżąca i jej mąż nie osiągają żadnych pożytków z posiadanej nieruchomości rolnej (pomimo to wydatkują na paliwo do ciągnika i prace rolne 800 zł miesięcznie), nie prowadzą upraw warzyw, zbóż, sadu, nie posiadają krowy, ptactwa domowego, zwierząt inwentarskich, które pomogłyby w wydatkach bytowych. Nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Powyższe wątpliwości prowadzą do stwierdzenia, iż sytuacja finansowa wnioskodawczyni nie została wyjaśniona w sposób jasny i zupełny. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, S. Babiarz, M. Niezgódka –Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis-Nexis, W-wa 2007, s. 244). Mając na uwadze powyższe postanowiono, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jak w sentencji.