I SA/Ol 490/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. P. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi L. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 28 czerwca 2013r. skarżący L. P. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 500 zł oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego L. O. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów. Żona skarżącego otrzymuje rentę w wysokości 722 zł. Wnioskodawca jest właścicielem działki o powierzchni 0,0955 ha wraz z domem w stanie surowym. Innego majątku nie posiada: zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych powyżej 3000 euro. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał na pozostawanie bez pracy i brak dochodów oraz utrzymywanie się z renty żony. Podniósł, iż żona jest osobą przewlekle chorą. Dodał, iż sam również stara się o rentę z uwagi na stan zdrowia. Mając na uwadze, iż postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie dotyczyło umorzenia zaległości podatkowych, miało zatem na celu ustalenie sytuacji finansowej i materialnej strony, posłużono się przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku, zebranym w tym postępowaniu materiałem dowodowym. Na podstawie akt administracyjnych ustalono, iż skarżący zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu. Małżonka strony jest osobą niepełnosprawną o orzeczonym stopniu niepełnosprawności. Do dnia 10.03.2016r. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Miesięczne wydatki skarżącego i jego żony wynoszą około 1.400 zł. Skarżący otrzymuje pomoc od synów żony w postaci spłaty rat kredytu zaciągniętego przez skarżącego, jak również pomoc finansową w postaci środków pieniężnych – około 100 funtów miesięcznie. Dodatkowo pomaga mu także córka poprzez zakup żywności czy wykupienie lekarstw. Rodzina korzysta również z pomocy Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w postaci celowych zasiłków pieniężnych na zakup opału, żywności, lekarstw. Na posiadanej zabudowanej działce ciążą zabezpieczenia hipoteczne w wysokości 179.068,80 zł. Skarżący jest formalnym właścicielem działki ponieważ budowa domu i spłata kredytu są finansowane przez syna żony skarżącego, przebywającego za granicą. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r. , poz. 270 dalej cyt. jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w zakresie częściowym czy też całkowitym, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem bądź środków wystarczających. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie niniejszych rozważań przyznać należy, iż sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala mu na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł. W niniejszej sprawie uznano, że skarżący wykazał przesłanki do zastosowania w jego przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Na podstawie przedstawionych we wniosku oświadczeń uznać bowiem należy, że sytuacja majątkowa, rodzinna i osobista skarżącego jest niewątpliwie trudna. Taki wniosek wywieść należy przede wszystkim z porównania wysokości uzyskiwanego dochodu i ponoszonych wydatków, co z kolei nakazuje przyjąć, że skarżący nie posiada wolnych środków, pozwalających na zapłatę należnych kosztów sądowych. Powyższe potwierdza również korzystanie z pomocy rodziny – synów i córki w zakresie utrzymania oraz spłaty kredytu, a także przyznana pomoc z MGOPS. Wnioskodawca nie jest w stanie utrzymywać się samodzielnie. W sytuacji więc, gdy skarżący obiektywnie nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest uzasadnione. Natomiast ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, którego koszty uczestnictwa w sprawie w imieniu skarżącego miałby ponieść budżet państwa, nie mieści się, w ocenie orzekającego, w pojęciu niezbędnych kosztów postępowania, w szczególności w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji. Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, orzekający powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd (referendarz sądowy) bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski) jak i charakter rozpatrywanej sprawy. Mając powyższe na względzie wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Należy w tym miejscu wskazać na pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z 20.06.2008r. Sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, w którym Sąd stwierdził, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Dlatego też brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych (art. 35 § 1 p.p.s.a.). Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia skarżącemu profesjonalnego pełnomocnika, kierowano się również dotychczasowym sposobem postępowania skarżącego, który w takich samych okolicznościach faktycznych dotyczących jego bardzo trudnej sytuacji finansowej był w stanie, prawdopodobnie przy pomocy osób trzecich, ustanowić pełnomocnika w postępowaniu przed organem podatkowym. W świetle tych okoliczności, uznano, iż skarżący posiada potencjalne możliwości ustanowienia pełnomocnika, w sytuacji gdy jego udział w postępowaniu uzna za niezbędny. W związku z tym na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w oparciu o art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.