I SA/Ol 497/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 10 października 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka Masy Upadłości Podmiotu Gospodarczego F. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości Podmiotu Gospodarczego F.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia i zwrotu nadpłaty wypłaconej z masy upadłości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 25 lipca 2012 r. złożonym w skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Syndyk Masy Upadłości Podmiotu Gospodarczego F. S., reprezentowany przez radcę prawnego D. B., wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek stwierdził, że postępowanie upadłościowe toczy się już kilkanaście lat. Kwoty, które były w dyspozycji syndyka zostały zgodnie z planem podziału wydane wierzycielom. W chwili obecnej syndyk dysponuje kwotą 46. tyś. zł zaś bieżące zobowiązania masy upadłości wynikające z czynności Syndyka wynoszą ponad 600. tyś. zł. Wskazał, że w skład masy upadłości wchodzą nieruchomości rolne o łącznej powierzchni 191,2306 ha, jednakże ich sprzedaż jest ograniczona procedurami postępowania upadłościowego. Podniósł, że konieczność poniesienia kosztów sądowych w sposób znaczący ograniczy możliwość sprawnego prowadzenia postępowania upadłościowego. Następnie, na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, z dnia 28.08.2012 r. Syndyk Masy Upadłości Podmiotu Gospodarczego F. S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu wniosku PPF. Oświadczył, że w skład masy upadłości wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni 186,397 ha oraz środki pieniężne w wysokości 94.649,27 zł. W rubryce 10 formularza wniosku "Dochody" stwierdził, że likwidacja majątku odbywa się niesystematycznie, zależnie od sytuacji rynkowej. Dotychczasowa sprzedaż nie zaspokoiła zobowiązań, zatem nadal występuje strata, którą określił na kwotę ponad 22 mln zł. Wskazał dodatkowo, że upadły nie uzyskuje dochodów, utrzymuje się z pomocy rodziny. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że w oparciu o przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 24.10.1934 r. Prawo upadłościowe, prowadzone jest postępowanie upadłościowe. Zauważył, że syndyk działa w imieniu upadłego i na jego rzecz. Nadto stwierdził, że syndyk ma obowiązek bronić interesów ogółu wierzycieli wobec innych osób zainteresowanych. Nadto powielił argumentację wniosku przestawioną w uzasadnieniu skargi. Dodał, że w toku postępowania upadłościowego występują poza zobowiązaniami wierzycieli także bieżące zobowiązania, których realizacja jest niezbędna. Koszty te pomniejszają fundusze masy upadłości, a tym samym pomniejszają kwoty przypadające wierzycielom. Przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych, w ocenie syndyka, pozwoliłoby w pełniejszym zakresie zaspokoić wierzycieli. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zwrócić uwagę, że z wnioskiem o zwolnienie od kosztów wystąpił Syndyk Masy Upadłości działający na rzecz osoby fizycznej. Z tej przyczyny zasadne jest odwołanie się do przesłanek wymienionych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy jednocześnie zaznaczyć, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów tj.: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, oraz aktualnej kondycji finansowej strony. Nadto stwierdzić należy, że powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z akt niniejszej sprawy wynika, że upadłość Podmiotu Gospodarczego F. S. została ogłoszona postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia "[...]" Reprezentujący obecnie skarżącego Syndyk Masy Upadłości wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych. Te na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do opłacenia m.in. wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Z oświadczenia i dokumentów przedstawionych przez Syndyka Masy Upadłości wynika, że w skład masy upadłości wchodzą nieruchomości rolne o powierzchni 186,397 ha oraz środki pieniężne w wysokości 94.649,27 zł. Wartość masy upadłości, a w tym posiadane obecnie środki pieniężne znacząco przekraczają wysokość wymaganych w sprawie kosztów sądowych. W takiej sytuacji trudno uznać, że Syndyk nie posiada środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Za słusznością żądania Syndyka nie przemawia fakt, że zobowiązania wobec wierzycieli upadłego wynoszą ponad 22 mln zł oraz fakt, że opłacenie kosztów sądowych spowoduje uszczuplenie masy upadłości. Należy podkreślić, że zwolnienie od obowiązku uiszczania przez strony kosztów postępowania jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy ich uiszczenie wykracza poza możliwości płatnicze ubiegającego się o pomoc prawną, stwarzając tym samym barierę w realizacji zasady prawa do sądu. Konieczność zaspokajania wierzycieli upadłego nie wskazuje na spełnienie przesłanki z art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., albowiem obowiązek spłaty zobowiązań kontrahentom nie wyklucza partycypowania upadłego w kosztach postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2009 r. sygn. akt I FZ 301/09, patrz ). W orzecznictwie sądowym ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym, koszty sądowe jako należności Budżetu Państwa należy uiszczać na równi z innymi koniecznymi wydatkami obciążającymi wnioskującego, w tym również kosztami postępowania upadłościowego. Pomimo, że skarżący nie uzyskuje dochodów i znajduje się w upadłości, Syndyk wykazał, że posiada zdolność utrzymywania dodatniego stanu konta, a w masie upadłości znajduje się majątek. Jak wynika z przepisów prawa upadłościowego, Syndyk działa we własnym imieniu, lecz na rzecz upadłego. Na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest więc traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega takim samym obowiązkom procesowym, a jednym z nich jest pokrycie kosztów postępowania. Ponadto przypomnieć trzeba, iż sam charakter postępowania upadłościowego nie przesądza o zasadności zwolnienia z powyższego obowiązku. W ocenie rozpoznającego wniosek opłacenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego nie sposób uznać za ciężar, któremu wnioskujący nie jest w stanie sprostać. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.