I SA/Ol 499/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 11 października 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółki A. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier na automatach o niskich wygranych za okres od stycznia 2010r. do stycznia 2011r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skargą z dnia 17 czerwca 2013r. Spółka A. (dalej jako skarżąca, wnioskodawczyni), reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżyła decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier na automatach o niskich wygranych za okres od stycznia 2010r. do stycznia 2011r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału skarżąca wezwana została do uiszczenia wpisu sądowego. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca nadesłała wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu złożonego wniosku podniesiono, iż wnioskodawczyni znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Według rachunku zysków i strat na koniec 2012r. poniosła stratę w wysokości 888.485,30 zł. Z oświadczenia Spółki wynikało, że jej kapitał zakładowy wynosi 2.500.000 zł, zaś wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok 4.657.599,66 zł. Stan środków zgromadzonych na dwóch rachunkach bankowych wynosił 0,00 zł. Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała, że w wyniku wprowadzenia nowych regulacji prawnych w zakresie stawek podatku od gier, zmieniły się całkowicie warunki prowadzenia działalności gospodarczej. Obowiązujące przepisy nie dają możliwości uzyskania nowych zezwoleń na działalność w zakresie automatów o niskich wygranych oraz salonów gier. Podkreśliła, że obecnie istnieje możliwość kontynuowania działalności w oparciu o zezwolenia uzyskane na podstawie przepisów sprzed 1 stycznia 2010r. Taki stan prawny powoduje, że działalność prowadzona przez Spółkę, przy braku zmiany profilu dotychczasowej działalności zakończy się najpóźniej w 2015r. Argumentując swój wniosek skarżąca wskazała, że drastyczna zmiana stanu prawnego doprowadziła do zapaści finansowej. Pomimo kontynuowania działalności w ramach uzyskanych wcześniej zezwoleń prowadzenie jej jest bardzo utrudnione z uwagi na działalność różnych organów państwa, których kontrole są nastawione na likwidację tego segmentu rynku usług rozrywkowych. Podniosła, że nowa ustawa spowodowała, że posiadane przez nią automaty stały się rzeczami bez wartości. Oświadczyła, iż nie posiada środków na opłacenie tzw. wpisowego, gdyż jej przychody w związku z wprowadzeniem przepisów ustawy o grach hazardowych zmalały znacząco w stosunku do roku 2009 i 2010. Środki uzyskiwane przez stronę z uwagi na podwyżkę podatku od gier z 180 euro na 2.000 zł przeznaczane są na regulowanie danin publicznoprawnych. Spółka eksploatuje około 200 automatów, co stanowi 7 % stanu funkcjonujących urządzeń przed zmianą ww. stawki podatku, w konsekwencji czego nie posiada środków na bieżącą działalność. Wskazała także, że łączna wysokość wydatków, do poniesienia których zobowiązana jest Spółka znacząco przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunkach bankowych. Dodatkowo stwierdziła, że środki trwałe to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnym stanie prawnym obowiązującym w Polsce jak i za granicą nie da się sprzedać. Podała także, że oba posiadane rachunki bankowe są zajęte w postępowaniu zabezpieczającym do wysokości ponad 8.700.000 zł W odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), wnioskodawczyni przy piśmie z dnia 2 września 2013r. przedłożyła: wyciągi z dwóch rachunków bankowych za ostatnie cztery miesiące, oświadczenie w sprawie dokonywania dopłat przez wspólników Spółki A., sprawozdanie finansowe za rok 2012, sprawozdanie finansowe za okres od 01.01.2013r. do 31.07.2013r. zestawienie środków trwałych za rok 2012 i na dzień 01.08.2013r., odpisy deklaracji na podatek od towarów i usług za kwiecień – lipiec 2013r., odpis umowy o świadczenie usług przez profesjonalnego pełnomocnika, dokumenty dotyczące zajęć wierzytelności z rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 18 września 2013r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw, w uzasadnieniu którego podniosła, że przywoływane wielomilionowe obroty Spółki w ostatnim okresie mają tak dużą wartość tylko w ujęciu księgowym, a w żadnym razie nie w realnym wymiarze wpływów, z których dodatkowo musi zostać opłacony podatek od gier, koszty związane bezpośrednio z eksploatacją urządzeń do gier oraz bieżącą obsługą administracyjną. Powstała po odliczeniach kwota podlega zajęciu związanemu z zabezpieczeniem dokonanym na rachunkach bankowych. Obecnie skarżąca nie jest w stanie zgromadzić żadnych rezerw finansowych, gdyż każda nadwyżka podlega zajęciu z tego tytułu. Spółka wzywana jest do uregulowania kolejnych należności tytułem wpisów kwoty łącznie przekraczającej 100.000 zł w analogicznych sprawach toczących się przed innymi sądami administracyjnymi w kraju. Wskazała, że próba rozliczenia tej należności z pominięciem rachunku bankowego narażałaby Spółkę na zarzut ucieczki ze znaczną kwotą przed istniejącym zajęciem rachunku i związane z tym konsekwencje prawne. W ten sposób odmawia się zatem skarżącej prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 p.p.s.a. postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady przewidziany jest m.in. w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Zgodnie z którym Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym całkowite zwolnienie może nastąpić w sytuacji, gdy wykazana zostanie niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona będąca osobą prawną może uzyskać częściowe zwolnienie, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą prawną jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. Oceniając sytuację finansową Spółki na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spółka wskazuje, iż jej sytuacja finansowa jest zła i stale się pogarsza, w związku z wprowadzeniem ustawy o grach hazardowych, jej dochody znacząco zmalały. W ocenie Sądu wprowadzona zmiana legislacyjna – mając na uwadze obrót jaki Spółka wykazuje - nie przemawia za przyznaniem skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zwolnienie od kosztów sądowych dopuszczalne jest bowiem wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Tymczasem mimo wskazywanych trudności wnioskodawczyni nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego, zaś z analizy zysków i strat na dzień 31 grudnia 2012r. bezsprzecznie wynika, że skarżąca prowadzi działalność znacznych rozmiarów – wysokość przychodu ze sprzedaży 148.552.424,18 zł oraz wysokości kosztów działalności 149.641.458,99 zł. Zauważyć również należy, że do kosztów działalności w tym okresie zaliczono m.in. koszty z tytułu amortyzacji, które wyniosły 2.726.038,58 zł. Uwzględniając, iż amortyzacja jest kosztem niepieniężnym, gdyż nie pociąga za sobą wydatków w danym okresie, należy stwierdzić, iż rzeczywiste koszty, które Spółka poniosła w 2012r. wynosiły 146.915.420,41 zł. Ponadto z przedstawionych dokumentów księgowych Spółki wynika, że w 2012r. nastąpiło zmniejszenie zadłużenia Spółki z tytułu zaciągniętego kredytu (kredytów) z kwoty 1.959.635,39 zł (na 31.12.2011r.) do kwoty 1.857.634,63 zł (na 31.12.2012r.). Zadłużenie zmalało o kwotę 102.000,76 zł. Również w bieżącym roku odnotowano spłatę zadłużenia z tytułu kredytów i pożyczek w wysokości 32.951,81 zł. Z odpisów deklaracji VAT-7 za okres od kwietnia do lipca 2013r. wynika, zaś że zadeklarowany przez Spółkę obrót wyniósł około 27.000.000 zł. Nie sposób zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, iż obroty Spółki mają wyłącznie tak dużą skalę tylko w ujęciu księgowym. Wskazywane przez nią koszty w postaci: podatku od gier, koszty związane bezpośrednio z eksploatacją urządzeń do gier, bieżąca obsługa administracyjna, stanowią normalne koszty działalności gospodarczej. Podkreślenia wymaga przy tym, że fakt poniesienia kosztu wiąże się z wcześniejszym uzyskaniem środków na jego pokrycie. Pomimo wykazywanych trudności Spółka obraca nadal środkami wielokrotnie przewyższającymi wysokość kosztów postępowania i na 31.07.2013r. odnotowała zysk. Zwrócić należy także uwagę, że Spółka na mocy umowy z dnia 1 maja 2012r. ponosi comiesięczne ryczałtowe wynagrodzenie z tytułu świadczenia usług przez profesjonalnego pełnomocnika w kwocie 4.500 zł, powiększone o VAT. Dodatkowo wskazać należy, że na dzień 31 grudnia 2011r. posiadała środki trwałe o wartości 6.657.599,66 zł, na koniec 2012r. o wartości 4.128.811,19 zł, a wg stanu na 31.07.2013r. - o wartości 3.529.630,17 zł. Spadek wartości środków trwałych zapewne spowodowany jest dokonanym odpisem amortyzacyjnym, a zatem ma charakter niepieniężny. Podkreślić przy tym należy, że z bilansu za rok 2012 wynika, że w skład środków trwałych wchodzą budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i morskiej o wartości na koniec 2011r. - 618.916,02 zł, na koniec 2012r. - 567.595,74 zł, zaś na 31.07.2013r. – 541.264,- zł, urządzenia techniczne i maszyny o wartości 4.581,35 zł oraz inne środki trwałe o wartości 2.983.784,82 zł. Zatem nie sposób przyjąć argumentacji skarżącej, iż najważniejszym majątkiem trwałym w Spółce są automaty do gier, które obecnie zalegają w magazynach, gdyż nie ma na nie jakiegokolwiek popytu. Ponadto wnioskodawczyni posiadała na koniec 2012r. krótkoterminowe aktywa finansowe o wartości 2.090.462,23 zł w tym środki pieniężne w kasie i na rachunkach w wysokości 439.346,46 zł. Analiza rachunku zysków i strat również za okres 01.01.2013r. do 31.07.2013r. nie potwierdza złej sytuacji finansowej Spółki. Wskazać należy, iż działalność prowadzona jest nadal na znaczną skalę: wysokość przychodów netto ze sprzedaży wyniosła w bieżącym roku 60.689.092,57 zł, odnotowano również zmniejszenie kosztów działalności operacyjnej w ten sposób, że były one niższe (60.268.634,16 zł) od uzyskanych przychodów netto. W badanym okresie sprawozdawczym odnotowano tym samym zysk w wysokości 420.458,41 zł. Z bilansu sporządzonego na dzień 31.07.2013r. wynika, iż wartość środków trwałych zmalała w stosunku do ubiegłego roku, jednakże Spółka nadal posiada środki trwałe o wartości 3.529.630,17 zł. Ponadto wnioskodawczyni posiadała w badanym okresie krótkoterminowe aktywa finansowe o wartości 1.762.292,62 zł w tym środki pieniężne w kasie i na rachunkach w wysokości 333.904,62 zł. Wskazać przy tym należy, że także z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że na rachunku bankowym prowadzonym przez Bank B. saldo na dzień 31.07.2013r. wynosiło 23.049,66 zł, natomiast na drugim z rachunków Bank B. ("[...]"6) saldo na dzień 31.07.2013r. wynosiło 15.870,- zł. W tym miejscu należy odnotować, że Spółka w oświadczeniu o jej majątku i dochodach wskazała tylko dwa rachunki bankowe (o numerach "[...]"1 i "[...]"6), zaś analiza przedstawionych przez stronę wyciągów z tychże rachunków wskazuje, że posiada ona jeszcze dwa inne rachunki bankowe o numerach "[...]"2 i "[...]"3, z których dokonuje zasilenia rachunków wymienionych w rubryce nr 9 formularza PPPr – tom I, karty nr 58 – 61, 65, 68, 70 i 72 akt sądowych. Nie ujawniając faktu posiadania rachunków o numerach "[...]"2 i "[...]"3 Spółka uchyliła się tym samym od podania stanu tych kont (na co jest przeznaczona rubryka 9.3 formularza PPPr). Pomimo obowiązku przedłożenia wyciągów ze wszystkich (jak wyraźnie podano w wezwaniu z 20.08.2013r. – t. I, k. 44 akt sądowych) posiadanych przez nią rachunków bankowych, nadesłała wyciągi jedynie z dwóch kont podczas, gdy prowadzone są dla niej co najmniej cztery. Tym samym nie ma możliwości zweryfikowania stanu środków pieniężnych zgromadzonych na pominiętych rachunkach, jak również wysokości księgowanych na nich wpływów i czynionych za ich pośrednictwem wydatków. Nie wiadomo też, czy zostały one zajęte w toku prowadzonych przeciwko Spółce postępowań zabezpieczających i egzekucyjnych. Z kolei okoliczność zajęcia w postępowaniu zabezpieczającym wskazanych przez stronę rachunków bankowych do kwot ponad 8.000.000 zł nie może w ocenie Sądu przemawiać za zwolnieniem od kosztów- sądowych. Sam fakt zabezpieczenia nie stanowi bowiem automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 kwietnia 2009r. sygn. akt I FZ 66/09, LEX nr 564255). W razie zajęcia na zabezpieczenie rachunku bankowego przedsiębiorcy, sąd na wniosek obowiązanego złożony w terminie tygodniowym od dnia doręczenia mu postanowienia o zabezpieczeniu określa, jakie kwoty można pobierać na bieżące wypłaty wynagrodzeń za pracę wraz z podatkiem od wynagrodzenia i innymi ustawowymi ciężarami, a także na bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem fakt zabezpieczenia rachunku bankowego nie jest tożsamy z niemożliwością korzystania przez obowiązanego z rachunku bankowego. Zatem tego typu blokada środków do oznaczonej wysokości na rachunku nie oznacza niemożności korzystania z rachunku. Strona ma również możliwość skorzystania z dopłat od wspólników na podstawie § 23 umowy Spółki A. z dnia 23.05.2012r. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, w tym przypadku udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. sygn. akt II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". W odniesieniu do twierdzeń dotyczących niemożliwości wyzbycia się środków trwałych z uwagi na brak popytu na automaty do gier o niskich wygranych oraz zagrożenie stanem niewypłacalności na skutek utraty możliwości prowadzenia działalności przy pomocy tych automatów, wskazać należy, że według bilansu na dzień 31.07.2013r. majątek trwały Spółki stanowiły nie tylko wspomniane automaty do gier o niskich wygranych, ale również budynki o wartości 541.264,00 zł. Nadto na dzień 31.12.2012r. Spółka posiadała wierzytelność z tytułu udzielonej pożyczki na kwotę 901.793,94 zł (wierzytelność wg stanu na 31.07.2013r. wynosiła 901.045,94 zł). Co więcej w badanych okresach sprawozdawczych kwota ta zwiększyła się (Spółka udzieliła dodatkowej pożyczki) o kwotę 85.558,32 zł (stan na 31.12.2011r. - 816.235,62 zł). W tym świetle kwota należnego w niniejszej sprawie wpisu sądowego od skargi w wysokości 4.696 zł jawi się jako nieznacząca dla kondycji finansowej Spółki. Sąd rozpatrując złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy wziął pod uwagę także koszty sądowe jakie strona jest obowiązana ponieść uwzględniając wszystkie sprawy zawisłe przed tutejszym Sądem. Z kolei strona nie przedstawiła dowodów na okoliczność poniesienia kosztów sądowych w sprawach zawisłych przed WSA w kraju, stąd jej twierdzenia, bez względu na możliwości ich weryfikacji samodzielnie przez Sąd, należy uznać za nie mające podstaw. Biorąc pod uwagę powyższe jak również fakt, że wysokość wpisów w 14 sprawach prowadzonych przed tutejszym Sądem wynosi 18.371 zł, uznano, że sytuacja finansowa Spółki nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spółka wciąż posiada majątek, który pozwoli uiścić należne koszty sądowe. Tym samym nie spełnia przesłanek przewidzianych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.