I SA/Ol 507/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Z.K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Z. K., I. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: oddalenia zarzutów w sprawie opisu i oszacowania wartości użytkowania wieczystego nieruchomości oraz prawa własności postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 18 maja 2018r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę I. K. i J. Z. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w z dnia "[...]", w przedmiocie: oddalenia zarzutów w sprawie opisu i oszacowania wartości użytkowania wieczystego nieruchomości oraz prawa własności. Pismem z dnia 12 czerwca 2018r. po doręczeniu odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, skarżący wnieśli o zwolnienie z obowiązku jej ponoszenia ze względu na znaczny uszczerbek w codziennym utrzymaniu. Na podstawie zarządzenia z dnia 18 czerwca 2018r. skarżący zostali wezwani do złożenia wniosku na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF) w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania. We wniosku z dnia 26 czerwca 2018 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący – J. Z. K. wniósł, biorąc pod uwagę sposób wypełnienia rubryki nr 5 oraz treść pisma z dnia 12 czerwca 2018r. - o zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych w postaci opłaty kancelaryjnej. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości "[...]" zł netto miesięcznie przed potrąceniami komorniczymi, jego żona otrzymuje emeryturę w wysokości około "[...]" zł miesięcznie przed potrąceniami komorniczymi. Łączny dochód małżonków wynosi "[...]" zł. Skarżący wraz z żoną jest właścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni "[...]" m2 położonego na działce o powierzchni "[...]" m2, gospodarstwa rolnego o powierzchni "[...]" ha. Ponadto są posiadaczami gruntów zurbanizowanych przekazanych w użytkowanie wieczyste o powierzchni "[...]" ha. Jest również właścicielem ciągnika rolniczego "[...]" rok produkcji "[...]" o szacunkowej wartości 10.000 zł. Innego majątku nie posiada. Wnioskodawca wykazał wspólne dla obojga małżonków wydatki w postaci: - podatków do urzędu gminy w kwocie około "[...]" zł kwartalnie, - opłat za energię elektryczną – "[...]" zł miesięcznie, - z tytułu spłaty kredytu konsolidacyjnego – "[...]" zł miesięcznie, - zakupu lekarstw – "[...]" zł miesięcznie, - utrzymania telefonu komórkowego i internetu – "[...]" zł miesięcznie, - opłat za wodę – "[...]" zł miesięcznie - składki na ubezpieczenie KRUS – "[...]" zł kwartalnie Ponadto w rubryce 11 formularza PPF skarżący podał, że ogólne zadłużenie z tytułu niespłaconych rat kredytu konsolidacyjnego wynosi ok. "[...]" zł na każdego z małżonków. Posiada także zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego w "[...]" na dzień 12 grudnia 2017r. w kwocie "[...]" zł, które z uwagi na brak środków finansowych nie jest spłacane. Argumentując wniosek skarżący podkreślił, że emerytury stanowią jedyny dochód małżonków i w 25% są one zajęte na rzecz Urzędu Skarbowego w "[...]". W tym stanie rzeczy, regulowanie nawet w części zaległych zobowiązań nie jest możliwe. Skarżący są też zadłużeni wobec "[...]" z tytułu niespłacanego kredytu konsolidacyjnego. Istnieją także zaległości na rzecz telefonii komórkowej, dostawców Internetu, a ponadto za dwa pełne okresy rozliczeniowe wobec KRUS. Skarżący podniósł, że do 2013 r. źródłem utrzymania była sporadyczna sprzedaż części ich nieruchomości. Obecnie nie ma takiej możliwości z uwagi na fakt, iż zostały zajęte one przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Przy czym obecnie nie ma popytu na tego typu nieruchomości. Skarżący nie jest zatem w stanie ponieść kosztów sądowych. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Prawo pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, dlatego też powinno być przyznawane tylko gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W warunkach niniejszej sprawy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy jest jego trzecim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 14 września 2017r. Starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowienie to zostało utrzymane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 17 października 2017r. Następnie postanowieniem z dnia 8 stycznia 2018r. Starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie kolejnego wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na brak wystąpienia warunków (istotna zmiana okoliczności faktycznych sprawy), od których istnienia uzależnione jest żądanie merytorycznego rozpoznania kolejnego wniosku o prawo pomocy. W aktualnie złożonym wniosku dostrzeżono zmianę okoliczności sprawy w zakresie wysokości dochodów skarżących, w związku z czym należało złożony wniosek rozpoznać merytorycznie. Rozpoznając niniejszy wniosek stwierdzić należy, że sytuacja materialna skarżącego i jego żony nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych w jakimkolwiek zakresie. Za powyższym stanowiskiem przemawia fakt, że skarżący i jego żona uzyskują stałe dochody z tytułu emerytur. W obecnie złożonym wniosku dochody te zostały określone na łączną kwotę "[...]" zł, jak podał skarżący "przed potrąceniami komorniczymi". Powyższe nie stanowi jednakże automatycznej przesłanki do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Zwrócić bowiem należy uwagę, iż skarżący posiada majątek o znacznych rozmiarach - dom o powierzchni "[...]" m2, położony na działce o powierzchni "[...]" m2, gospodarstwo rolne o powierzchni ok. "[...]" ha, grunt zurbanizowany o powierzchni "[...]" ha oraz ciągnik. Niewątpliwie bieżąca sytuacja finansowa skarżącego i jego żony nie jest łatwa, o czym świadczą wysokie zobowiązania małżonków, na poczet spłaty których doszło do zajęcia ich emerytur, lecz nadal są właścicielami wskazanego majątku ruchomego i nieruchomego. Posiadanie majątku o znacznych rozmiarach stwarza natomiast możliwość uzyskiwania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków z tego tytułu. Zauważyć wymaga, że skarżący nie wykazał jakichkolwiek dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni ok. "[...]" ha. Nieruchomość tego rodzaju może natomiast przynosić pożytki, czy to z jej uprawy, czy też pozyskania dopłat rolniczych, może też być przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy, odpłatnego użytkowania, czy też ostatecznie sprzedaży, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Biorąc pod uwagę wielkość posiadanych przez małżonków gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym, ponad trzykrotnie większą od średniej wielkości gospodarstwa rolnego w kraju, stwierdzić należy, że skarżący posiada potencjalne możliwości uzyskania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem opisanej nieruchomości rolnej. Z urzędu wiadomym jest Starszemu referendarzowi sądowemu (z akt sprawy o sygn. I SA/Ol 237/18 – k.118), że gospodarstwo rolne faktycznie prowadzi je syn skarżącego, który otrzymuje dotacje unijne na powyższą nieruchomość. Wskazać należy, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie, bądź z pomocą osób bliskich, zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt I FZ 88/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący jako współwłaściciel wskazanego gospodarstwa rolnego nie wykazał, że nie ma możliwości zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, czy to osobiście wykorzystując jego potencjał, czy też korzystając z pomocy finansowej syna, który obecnie prowadzi to gospodarstwo. Wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może nie mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na sfinansowanie swojego udziału w sprawie. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. np. postanowienie NSA z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć natomiast należy, że skarżący i jego żona, poza działką, na której posadowiony jest dom i gospodarstwem rolnym ("[...]" ha), posiadają również grunt zurbanizowany o powierzchni "[...]" ha, który jak przyjąć należy powinien także przynosić określony dochód, którego skarżący nie wykazał. Dodać należy, że wartość tylko tej nieruchomości to około "[...]" zł, wartość ta kwestionowana przez małżonków jako zbyt niska, określona została przez rzeczoznawcę majątkowego w postępowaniu podatkowym (operat szacunkowy z dnia 6 września 2016 r.). Ponadto informacją znaną Starszemu referendarzowi sądowemu z urzędu (zob. postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 15 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 237/18, utrzymane w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniami z dnia 29 czerwca 2018 r.), że wartość innej części majątku skarżącego (tj. czterech działek każda o powierzchni około "[...]"m2), również kwestionowanej przez wnioskodawcę jako zbyt niskiej, została określona na łączną kwotę "[...]" zł. Pomimo wysokich zobowiązań skarżącego w związku z posiadanym zadłużeniem kredytowym i zaległościami wobec Urzędu Skarbowego, wnioskodawcy nie sposób zakwalifikować do osób ubogich (do których skierowana jest instytucja prawa pomocy) z uwagi na stałe dochody i posiadanie własnych nieruchomości. Z tego właśnie powodu możliwe było zaciągnięcie przez skarżącego i jego żonę kredytów, gdyż bank musiał pozytywnie ocenić ich zdolność kredytową, uznając, że sytuacja finansowa pozwoli im na ponoszenie obciążeń związanych ze spłatą zobowiązań bez uszczerbku dla utrzymania. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że złej sytuacji majątkowej nie może potwierdzać konieczność spłaty kredytów. Zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Nie ma bowiem podstaw do przyjęcia, aby jakiekolwiek zobowiązania strony korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 40/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając zatem na uwadze stałe dochody skarżącego i jego żony z tytułu emerytur w kwocie "[...]" zł oraz posiadany majątek, którego wartość wielokrotnie przewyższa koszty postępowania w niniejszej sprawie, ograniczające się na obecnym etapie postępowania do opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania bieżących kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, także przy pomocy osoby bliskiej, która korzysta z majątku małżonków, było i jest dla niego obiektywnie niemożliwe. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.