I SA/Ol 507/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 17 października 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 14 września 2017r. odmawiającego skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. K., J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: oddalenia zarzutów w sprawie opisu i oszacowania wartości użytkowania wieczystego nieruchomości oraz prawa wartości postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 14 września 2017r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił J. K. (dalej jako skarżący, wnioskodawca) zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz uznał, że z analizy przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną I. K. Skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 1.300 zł miesięcznie bez potrąceń komorniczych, jego żona otrzymuje emeryturę w wysokości 800 zł bez potrąceń komorniczych. Łączny dochód małżonków wynosi 2.100 zł. Skarżący wraz z żoną są właścicielami domu jednorodzinnego o powierzchni 144 m2 na działce o powierzchni 1726 m2, gospodarstwa rolnego o powierzchni 38,8191 ha. Ponadto są posiadaczami gruntów zurbanizowanych przekazanych w użytkowanie wieczyste o powierzchni 1,6353 ha. Innego majątku nie posiadają. Wnioskodawca wykazał następujące wydatki i zobowiązania, które są wspólne dla obojga małżonków: podatki do urzędu gminy około 1.800 zł kwartalnie, energia elektryczna 800 zł miesięcznie, spłata kredytu konsolidacyjnego 1.700 zł miesięcznie, zakup lekarstw 200 zł miesięcznie, telefon komórkowy 25 zł miesięcznie, opłata za wodę 75 zł miesięcznie, opłata za TV 30 zł miesięcznie. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż jedynym dochodem małżonków są emerytury, które w 25% są zajęte na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wyjaśnił, iż nie regulują nawet w części swoich zobowiązań ze względu na uszczerbek jaki mogliby w związku z tym ponieść. Wskazał, iż posiadają zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego, Banku A (około 18.500 zł na osobę), zalegają z opłatami za energię elektryczną, która została im odłączona w czerwcu tego roku, a podłączona w sierpniu 2017 po uiszczeniu zaległości przez córkę przebywającą za granicą. Dodał, że posiadają zaległości na rzecz telefonii komórkowej, dostawcy TV i Internetu za ponad dwa okresy rozliczeniowe oraz z tytułu ubezpieczenia KRUS. Wyjaśnił, iż do 2013r. utrzymywali się ze sporadycznej sprzedaży części ich nieruchomości. Obecnie nie ma takiej możliwości z uwagi na fakt, iż nieruchomości zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Ponadto nie ma popytu na tego typu nieruchomości. Podniósł, iż nie jest w stanie dokonać opłaty wpisu w całości ani w części. Do wniosku załączono kserokopię wydruku: "Stan zaległości zobowiązanego na dzień 22.08.2017" dotyczący żony skarżącego, z którego wynika zadłużenie w wysokości 1.403.203,56 zł, "Stan zaległości zobowiązanego na dzień 22.08.2017" dotyczący skarżącego, z którego wynika zadłużenie w wysokości 1.444.241,97 zł, kopię harmonogramu spłaty kredytu, z której wynika, iż kredyt został zaciągnięty na kwotę 184.379,35 zł, do spłaty pozostało 160.259,35 zł, kwota zaległości w spłacie to 37.648,74 zł, kopię protokołu dotyczącego odłączenia dopływu energii w dniu 20.06.2017r., kopię upomnienia z KRUS dotyczącego zaległości w wysokości 1.176,00 zł. Oceniając złożony przez skarżącego wniosek referendarz wskazał, że skarżący i pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona, uzyskują stałe dochody z tytułu emerytur oraz posiadają znaczny majątek nieruchomy. Wzięto również pod uwagę zajęcie emerytur wnioskodawców, bardzo wysokie zobowiązania podatkowe około 2.800.000,00 zł, zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu 160.000 zł oraz wysokie koszty utrzymania takie jak np. energia elektryczna 800 zł miesięcznie, podatki około 1.800 zł kwartalnie, rata kredytu konsolidacyjnego 1.700 zł miesięcznie. Podkreślono, że skarżący i jego żona są właścicielami majątku nieruchomego w postaci domu jednorodzinnego o powierzchni 144 m2 położonego na działce o powierzchni 1726 m2, gospodarstwa rolnego o powierzchni 38,8191 ha, są także posiadaczami gruntów zurbanizowanych przekazanych w użytkowanie wieczyste o powierzchni 1,6353 ha. Okoliczność ta, w ocenie referendarza, świadczy o potencjalnych możliwościach uzyskiwania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadanym majątkiem nieruchomym i odpowiednim jego wykorzystaniem. Dodatkowo zauważono, że skarżący nie wykazał jakichkolwiek dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni blisko 30 ha. Tymczasem nieruchomość rolna, będąca własnością skarżących, niezależnie od faktu obciążenia jej hipoteką, może przynosić pożytki czy to z jej uprawy, czy też pozyskania dopłat rolniczych, może też być przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy, odpłatnego użytkowania, czy też ostatecznie sprzedaży, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Odwołując się do przeciętnego dochodu z gospodarstwa rolnego, obliczonego zgodnie z treścią art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r., poz. 617) oraz obwieszczeniem Prezesa GUS z 23 września 2016r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2015r. (M.P. z 2016 r. poz. 932), wynoszącego 1.975 zł, stwierdzono biorąc pod uwagę, że wielkość posiadanego przez skarżącego areału rolnego 38 ha jest prawie trzykrotnie większy od średniej wielkości gospodarstwa rolnego w kraju, iż skarżący posiada potencjalne możliwości uzyskania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem opisanej nieruchomości rolnej. Wartość samej nieruchomości o powierzchni 1,6353 ha ("grunty zurbanizowane") została w postępowaniu podatkowym określona przez rzeczoznawcę majątkowego na łączną kwotę około 1.217.000,00 zł (operat szacunkowy z dnia 6 września 2016r.). Przy czym zwrócono uwagę, iż skarżący zarówno w postępowaniu podatkowym jak i w złożonej skardze kwestionuje dokonaną przez rzeczoznawcę wycenę nieruchomości i określoną wartość nieruchomości jako zbyt niską. Biorąc zatem pod uwagę stałe i regularne dochody skarżącego i jego żony z tytułu emerytur w łącznej wysokości 2.100 zł miesięcznie oraz posiadany majątek nieruchomy, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu (100 zł), stwierdzono, że będzie on w stanie ponieść koszty sądowe. Na marginesie wskazano, iż pomimo potrąceń komorniczych, dochód rodziny nie wymaga interwencji socjalnej, która znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie nie przekracza 514 zł (zob. rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005r. w sprawie progu interwencji socjalnej - Dz.U. Nr 211, poz. 1762 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia12 marca 2004r. o pomocy społecznej - Dz. U. z 2015r., poz. 163 ze zm.). W sprzeciwie z dnia 22 września 2017r. (zatytułowanym błędnie zażalenie) skarżący podkreślił, że w załączonym formularzu zawarł wszelkie informacje na temat posiadanego majątku oraz dochodu jaki jest osiągany. Wskazał, że posiada zaległości zarówno na rzecz Urzędu Skarbowego, jak i banku z tytułu nieopłacanego kredytu konsolidacyjnego, zalega z opłatami za prąd (odcięto mu energię, która po opłacie zaległości przez córkę została obecnie przywrócona), na rzecz telefonii komórkowej, dostawcy TV oraz internetu, ubezpieczenie w KRUS. Poza tym w sądzie rejonowym toczy się przeciwko niemu sprawa karnoskarbowa. Logiczne jest zatem, iż gdyby posiadał wystarczającą ilość środków pieniężnych nie składałby wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto wskazał, że zajęcie nieruchomości przez naczelnika urzędu skarbowego nie pozwala na sprzedaż jakiejkolwiek nieruchomości, gdyż każdy potencjalny klient obawia się zakupu nieruchomości zajętej hipoteką przymusową na rzecz Skarbu Państwa. W jego ocenie Sąd ma obowiązek dokonać wszechstronnej i rzetelnej oceny wskazanych we wniosku okoliczności zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.). Tym samym, nie posiadając środków finansowych na wpłatę wpisu sądowego w całości, niniejsze zażalenie stało się konieczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., od zarządzeń i postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Mając tak zakreślony zakres orzekania ocenić należy, że wniesiony sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy, przy czym prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym, który obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga jednakże, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Sąd podziela stanowisko referendarza, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego konsekwentnie wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które samodzielnie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów dochodzenia swych praw przed sądem (postanowienia NSA z dnia 26 lutego 2014r., sygn. akt II FZ 201/14, z dnia 26 lipca 2016r., sygn.. akt I GZ 454/16 http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy powinno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona, oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Brzmienie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny. Według przywołanej regulacji to na stronie spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że jej obowiązkiem jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. W ocenie Sądu, strona nie wykazała zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego wynika, że zbadał on szczegółowo sytuację materialną strony i dokonał porównania wysokości kosztów sądowych, które na obecnym etapie musi ponieść skarżący. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy słusznie uznał, że pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji finansowej w jakiej obecnie znajduje się skarżący i jego żona, z uwagi na zajęcie emerytur wnioskodawców, bardzo wysokie zobowiązania podatkowe, zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu oraz wysokie koszty utrzymania, skarżący posiada potencjalne możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie określonej w art. 199 p.p.s.a. Wnioskodawca wraz z żoną jest nadal właścicielem majątku nieruchomego w postaci domu jednorodzinnego o powierzchni 144 m2 położonego na działce o powierzchni 1726 m2, gospodarstwa rolnego o powierzchni 38,8191 ha, są także posiadaczami gruntów zurbanizowanych przekazanych w użytkowanie wieczyste o powierzchni 1,6353 ha. Z akt sprawy wynika, że wartość samej nieruchomości o powierzchni 1,6353 ha ("grunty zurbanizowane") została w postępowaniu podatkowym określona przez rzeczoznawcę majątkowego na łączną kwotę około 1.217.000,00 zł (operat szacunkowy z dnia 6 września 2016r.), strona skarżąca twierdzi, że wartość ta została zaniżona i w rzeczywistości jest wyższa. Biorąc zatem pod uwagę wyjątkowość instytucji prawa pomocy, sprowadzającej się do obowiązku uprzedniego, przed złożeniem wniosku o ubieganie się o prawo pomocy, podjęcia wszelkich dostępnych metod na zdobycie środków aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym, wskazać należy ponownie, że prawo pomocy udzielane jest osobom, które obiektywnie pozbawione są możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem, jak prawidłowo wskazał referendarz, skarżący i jego żona otrzymują stałe i regularne dochody w postaci emerytury oraz posiadają majątek nieruchomy o znacznej wartości. Wskazać zaś należy, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Reasumując, należy stwierdzić, że referendarz w sposób pełny i wnikliwy dokonał analizy sytuacji materialnej skarżącego i uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Fakt, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez referendarza na podstawie nadesłanych przez nią dokumentów nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Sąd nie znalazł zatem podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.