I SA/Ol 510/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 13 października 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 14 września 2015r. skarżący Z. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy wynikało, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Nie posiada jakiegokolwiek majątku. Majątku nie posiada również jego żona. Dysponuje prawem dożywotniej służebności osobistej polegającej na prawie zamieszkiwania u syna "w części starego domu". Utrzymuje się z emerytury małżonki w kwocie 850 zł brutto miesięcznie. Wskazał, iż od 1 kwietnia 2015r. pozostaje bez żadnego dochodu i bez środków do życia. Argumentując wniosek skarżący wyjaśnił, iż od 1 kwietnia 2015r. został pozbawiony prawa do emerytury i bezpłatnego leczenia, został wykreślony z NFZ. Pozbawiono go całkowicie środków do życia, leczenia i utrzymania, nie posiada żadnych pieniędzy na życie pomimo, że ma 67 lat, wiek emerytalny oraz 40 letni okres składkowy. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego, pismem z dnia 22 września 2015r. wnioskodawca wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej i finansowej. W przedmiotowym wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W wyznaczonym terminie skarżący złożył pismo procesowe z dnia 5 października 2015r., w którym wniósł m.in. o wstrzymanie wykonania wezwania z dnia 22 września 2015. W uzasadnieniu pisma zwrócił się ponadto o uwzględnienie oświadczenia złożonego na formularzu urzędowym z dnia 15 sierpnia 2015r. do sprawy o sygn. akt "[...]" o przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Do pisma skarżący załączył kserokopię decyzji Prezesa KRUS z dnia 12 marca 2015r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników (k. 28), kserokopię decyzji Prezesa KRUS z dnia 25 lipca 2005r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników (k.29), kserokopię oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 15 sierpnia 2015r. (k. 30 – 32), kserokopię "odwołania" do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 kwietnia 2015r. (k. 33 -35). W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż wobec tego, iż z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Stosownie do art. 245 § 1 i 3 wskazanej wyżej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie częściowym i obejmować tylko ustanowienie adwokata. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. Zauważyć jednocześnie należy, iż zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 sierpnia 2015r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. 2015, poz. 1257), zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 28 sierpnia 2015 r., dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1/ odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2/ wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 3/ odpisy lub wypisy z rejestrów urzędowych; 4/ odpisy dwóch ostatnich bilansów; 5/ zaświadczenia o wysokości osiągniętego dochodu, uzyskanych wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6/ zaświadczenie o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy wydawane przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej. Podkreślić należy, iż wskazany w § 4 rozporządzenia z dnia 28 sierpnia 2015r katalog dokumentów źródłowych, których przedłożenia można domagać się od strony, ma charakter przykładowy, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności". W konsekwencji wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Zarówno w p.p.s.a., jak i w rozporządzeniu z dnia 28 sierpnia 2015 r., nie wymieniono natomiast, nawet w sposób przykładowy, rodzaju dodatkowych oświadczeń, które strona zobowiązana jest przedłożyć na wezwanie. Powyższe oznacza natomiast, że ich wybór, zależny od okoliczności sprawy, pozostawiono uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie, skarżący wezwany został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, a ich wybór nie był w żadnej mierze dowolny. W pierwszej kolejności, w związku z wykazaniem jedynie wysokości uzyskiwanego przez rodzinę dochodu (emerytura żony), wezwano skarżącego do wyjaśnienia kwestii wszystkich ponoszonych przez niego i jego rodzinę wydatków. Wskazać należy, iż Sąd bądź referendarz sądowy rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy analizuje nie tylko dochody wnioskodawcy czy też osób, na których utrzymaniu pozostaje, ale również wysokość oraz rodzaj jego wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych wydatków. Skarżący, w związku z wykazaniem niskiego dochodu rodziny oraz twierdzeń o krytycznej sytuacji finansowej rodziny, został również wezwany do wyjaśnienia czy korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnie rzeczowej) podania jej zakresu oraz do uprawdopodobnienia, iż osoba udzielająca takowej pomocy posiada zdolność finansową na jej udzielanie. Dla określenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego, biorąc pod uwagę informację iż dysponuje prawem dożywotniej służebności osobistej polegającej na prawie zamieszkiwania u syna, został on wezwany także do określenia w jaki sposób ponoszone są koszty związane z utrzymaniem i w jakim zakresie syn partycypuje w kosztach utrzymania domu. Dla pełnej oceny możliwości płatniczych skarżącego wezwano go również do złożenia wyciągów z posiadanych przez niego oraz pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żonę, rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy. Dla uwiarygodnienia wysokości dochodu który pozostaje do dyspozycji rodziny wezwano skarżącego do przedłożenia kopii dowodu wypłaty emerytury żony w sierpniu br. (jeżeli nie została ona przelana na rachunek bankowy). Dla wyjaśnienia całokształtu kondycji majątkowej wnioskodawcy wezwano skarżącego także do wyjaśnień w zakresie ewentualnego posiadania polis ubezpieczeniowych wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, częstotliwości i wysokości składek. Ponadto w związku z twierdzeniami skarżącego dotyczącymi pozbawienia go prawa do emerytury wnioskodawca został wezwany do przedłożenia kopii dokumentu stanowiącego odpowiedź Prezesa KRUS na wniosek skarżącego o przyznanie emerytury oraz kopii ostatniego pisma sądowego w procesie przeciwko niemu. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy, z przyczyn wskazanych wyżej, w pełni uzasadnione było zarówno wezwanie skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, jak i zakres tego wezwania. W sytuacji określonej w art. 255 p.p.s.a., Referendarz sądowy ma bowiem nie tylko prawo, ale i obowiązek, żądać od osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu rodzinnego, majątku i dochodów. Celem tego wezwania jest dokładne wyjaśnienie jak kształtuje się jego sytuacja materialna i rodzinna. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia, skarżący nie zastosował się do zawartych w nim żądań. Przedłożył jedynie dokumenty dotyczące pozbawienia go prawa do renty strukturalnej i ubezpieczenia (k. 28 i 33-35) celem dopuszczenia ich jako wniosków dowodowych w sprawie. Przedłożenie natomiast kserokopii oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania z dnia 15 sierpnia 2015r. złożonego do sprawy o sygn. akt "[...]", nie wypełnia warunków wystosowanego do niego wezwania. Zawarte w nim bowiem informacje nie wykraczają poza zakres danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), który skarżący przedłożył w niniejszej sprawie i które były znane rozpoznającemu wniosek. Skarżący został wezwany do dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej, które nie były zawarte jak i nie wynikały ze złożonego formularza PPF z dnia 14 września 2015r.. To, że skarżący, pomimo wezwania, nie przedkłada żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych uniemożliwia natomiast zweryfikowanie jego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, rodzi również wątpliwości co do rzetelności tego oświadczenia. Nie pozwala też przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla jego utrzymania. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego w ramach prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniu z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt II FZ 182/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącego, pomimo wezwania, sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenie, że spełnia on przesłankę, uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy też w zakresie częściowym. Odnosząc się do zawartego w piśmie procesowym wniosku skarżącego "o wstrzymanie wykonania wezwania", stwierdzić natomiast należy, iż brak jest podstaw prawnych do "wstrzymania wykonania" wezwania skierowanego do strony w trybie art. 255 p.p.s.a. Zauważyć jednocześnie należy, iż na podstawie art. 84 p.p.s.a. termin wyznaczony w takim wezwaniu może być z ważnej przyczyny przedłużony z urzędu lub na wniosek strony zgłoszony przed upływem tego terminu. Z treści pisma skarżącego z dnia 5 października 2015r. nie wynika jednak, aby intencją wnioskodawcy było przedłużenie terminu do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w jakimkolwiek terminie. W konsekwencji, w warunkach niniejszej sprawy brak jest podstaw do uwzględnienia tak sformułowanego wniosku skarżącego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.