I SA/Ol 511/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 12 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.S. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 10 sierpnia 2010 r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej J. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada majątku. Miesięcznie uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 2.500 zł brutto. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż z uwagi na fakt nie posiadania majątku oraz okoliczność, że z uzyskiwanego świadczenia prowadzona jest egzekucja administracyjna, nie posiada środków na opłacenie należnych kosztów sądowych. Wyjaśnił także, że z uwagi na zaawansowany wiek część dochodu zmuszony jest przeznaczyć na zakup niezbędnych lekarstw. Pozostały dochód przeznacza na utrzymanie gospodarstwa domowego. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z faktem, że oświadczenie strony zawarte we wniosku było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, Referendarz sądowy pismem z dnia 19 sierpnia 2010 r., na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał wnioskodawcę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: 1. wyciągów i wykazów z rachunków bankowych, lokat i kont posiadanych przez skarżącego za okres ostatnich sześciu miesięcy, 2. odpisów dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego, wraz z oświadczeniem z jakich dochodów opłacane są wydatki, 3. wskazanie podstawy prawnej (ewentualnie faktycznej) do lokalu w którym skarżący zamieszkuje, 3. odpisu zeznania podatkowego za rok 2009, 4. oświadczenia o posiadanych ruchomościach i nieruchomościach w okresie od 01.01.2008 r. do 10.08.2010 r. wraz z oświadczeniem o sposobie rozporządzenia posiadanym majątkiem, 5. oświadczenia o wysokości dokonanych potrąceń z uzyskiwanego dochodu przez organ egzekucyjny, 6. umowy zawartej z profesjonalnym pełnomocnikiem w przypadku braku umowy pisemnej określenie wysokości i sposobu zapłaty za usługę prawną, 7. innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić w ocenie skarżącego trudną sytuację materialną i życiową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia 25 sierpnia 2010 r. złożył oświadczenie, że wszelkie wydatki związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego ponoszone są przez córki. Lokal, w którym zamieszkuje został przekazany córkom, obecnie użytkuje go na podstawie umowy dożywocia. Nadto wyjaśnił, że w okresie od 01.01.2008 r. do 03.2009 r. był współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 50 ha oraz maszyn i urządzeń wykorzystywanych do pracy na roli, który to majątek z uwagi na stan zdrowia i wiek przekazał dzieciom. Obecnie nie posiada majątku. Wskazał, iż miesięcznie z uzyskiwanego dochodu organ egzekucyjny potrąca kwotę 700 zł, przy czym podkreślił, iż do końca 2010 r. organ egzekucyjny będzie pobierał całość kwoty, która wpływa od ZUS. Ustosunkowując się do wezwania wyjaśnił także, że z pełnomocnikiem doradcą podatkowym R. M. zawarł ustną umowę. Na podstawie zawartej umowy pełnomocnik wystawiał mu faktury VAT w wysokości 366 zł brutto miesięcznie. Od kwietnia 2010 r. jest zobowiązany wobec R. M. za pięć faktur VAT, które zaprzestał opłacać, w związku z działaniami organu egzekucyjnego. Nie opłacił pełnomocnikowi należnych kosztów w związku ze sporządzeniem i wniesieniem skarg na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Do pisma załączył odpis zeznania podatkowego PIT -36 za rok 2009, z którego wynika, że w roku tym osiągnął dochód w wysokości 29.211,06 zł oraz dwa wydruki z rachunków bankowych za okres od 01.01.2010 r. do 08.2010 r. Z przedłożonych rachunków bakowych wynika, że do dnia 23.06.2010 na rachunku bankowym skarżący posiadał środki pieniężne w wysokości 39.803,67 zł, które to zostały przekazane w związku z tytułem wykonawczym wystawionym przez organ egzekucyjny, na dzień 08.07.2010 r. saldo na rachunku wynosiło 0,00 zł. Natomiast z wydruku z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank wynika, że wpływa na niego regularnie świadczenie z ZUS w wysokości 1.411,10 zł, na dzień 09.08.2010 r. skarżący posiadał środki pieniężne w wysokości 2.512,65 zł. Zarządzeniem z dnia 5 października 2010 włączono do akt niniejszej sprawy materiały źródłowe załączone do sprawy o sygn. I SA/Ol 508/10 zebrane w toku postępowania wyjaśniającego w zakresie prawa pomocy tj. wezwanie z dnia 24.09.2010 r. wystosowane do skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. oraz odpowiedź wnioskodawcy z dnia 01.10.2010 r. Pismem z 24.09.2010r. wezwano wnioskodawcę do złożenia wyjaśnień w kwestii posiadanych przez niego nieruchomości, ich położenia i powierzchni w okresie od 01.01.2001r do 10.08.2010r. Wezwano również do wyjaśnień - w przypadku zbycia ewentualnego majątku, określenia formy zbycia, daty, w przypadku sprzedaży podania kwoty uzyskanej z tego tytułu oraz jej przeznaczenia. W piśmie z dnia 01.10.2010r. wnioskodawca wyjaśnił, iż obecnie nie posiada żadnych nieruchomości. Na dzień 1 stycznia 2001r. był współwłaścicielem (na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej) gruntów rolnych o powierzchni 78 ha położonych w miejscowości S. (25 ha), miejscowości P. (30 ha) i miejscowości U. (30 ha). W okresie do marca 2009r. była małżonka skarżącego M. S. dokonała sprzedaży części tych gruntów (około 22 ha). Skarżący oświadczył, iż sprawami związanymi ze sprzedażą zajmowała się wyłącznie jego żona dlatego nie ma wiedzy na temat dat transakcji ani kwot uzyskanych ze sprzedaży. Wskazał, iż wszystkie transakcje sprzedaży zostały szczegółowo opisane w decyzjach Dyrektora UKS. Odnośnie pozostałej części ziemi skarżący podał, iż z uwagi na brak możliwości prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego z powodu wieku (72 lata) pozostałą część nieruchomości ( około 56 ha) została darowana na rzecz jego córek w dniu 5 marca 2009r. Darowane zostały również środki pieniężne pozostałe ze sprzedaży tych gruntów. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niej. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Analiza danych zawartych w przedłożonych dokumentach i treści złożonych oświadczeń skarżącego, a także danych uzyskanych z akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku własnego utrzymania koniecznego. Zaznaczyć na wstępie należy, że otrzymywane przez skarżącego świadczenie emerytalne w kwocie 2.000 zł netto (przed potrąceniem egzekucyjnym) z pewnością nie wystarczyłoby na pokrycie należnych w sprawie kosztów postępowania sprowadzających się obecnie do wpisu od skargi w kwocie 1.501,00 zł, jednak zwrócić należy uwagę również na inne okoliczności sprawy, mające wpływ na ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Po pierwsze podkreślić należy, iż skarżący był współwłaścicielem znacznego majątku nieruchomego składającego się z gruntów rolnych o powierzchni 78 ha. W okresie od 01.01.2001r. do marca 2009 skarżący wraz z byłą małżonką dokonali sprzedaży części gruntów – około 22 ha położonych w gminie G. Nadmienić należy, iż nieruchomość rolna po przekształceniu jej, na wniosek skarżącego i jego żony, z funkcji rolnej na zabudowę mieszkaniową jednorodzinną - została podzielona na 80 działek w tym m.in. na 63 działki pod zabudowę mieszkalno – usługową oraz pozostałe jak np. pod wewnętrzne drogi i dojścia piesze czy pod budowę przepompowni ścieków. Nie bez znaczenia jest fakt, iż sprzedane z wydzielonej nieruchomości działki położone były w atrakcyjnej odległości od O. Jak ustalono na podstawie akt administracyjnych skarżący i jego była żona tylko w 2006r. dokonali sprzedaży 32 działek za kwotę 1.319.531,00 zł, natomiast w 2007r. ze sprzedaży 6 działek uzyskali kwotę w wysokości 683.595,00 zł. Skarżący wprawdzie nie posiada obecnie żadnego majątku, jednakże jak wykazano wyżej w latach 2001 – 2009 sprzedał 80 działek w tym 63 działek budowlanych, uzyskując ze sprzedaży - tylko za lata, których dotyczą sprawy o sygn. akt I SA/OL 508/10, i SA/Ol 509/10 oraz I SA/Ol 511/10 (2006 i 2007) kwotę około 2 mln złotych tj, kwotę wielokrotnie przewyższającą kwotę wpisu od skargi w niniejszej sprawie, jak również w pozostałych dwóch sprawach zawisłych przed tutejszym sądem. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek, wyżej wskazana kwota umożliwiała skarżącemu zabezpieczenie środków pieniężnych na ewentualne kwestionowanie decyzji organów podatkowych, w tym również na koszty sądowe. Pozostała część majątku, dwukrotnie większa od części sprzedanej, bo około 56 ha, jak również środki pieniężne pozostałe ze sprzedaży, została aktem notarialnym z dnia 5 marca 2009r. przekazana w formie darowizny córkom skarżącego. Stwierdzić zatem należy, iż w sytuacji wyżej opisanego rozdysponowania majątkiem, a właściwie wyzbyciem się jego składników, trudno przerzucić obowiązek finansowania postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego w indywidualnej sprawie skarżącego na ogół obywateli. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy nie bada jedynie aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Ocena kondycji finansowej składającego wniosek o przyznanie prawa pomocy opiera się także na obrazie przeszłych zdarzeń (por. postanowienie NSA z dnia 9 lutego 2006 r. sygn. I FZ 9/06, niepubl.). Ponadto w okolicznościach niniejszej sprawy zasadne jest stwierdzenie, iż pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych czy ich części, skarżący może również oczekiwać ze strony swoich dzieci, co nie pozostawałoby w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie". Powyższe uzasadnia bowiem fakt darowania córkom znacznego majątku nieruchomego jak i środków pieniężnych. Po drugie podkreślić należy, że skarżący nie potwierdził w sposób niebudzący wątpliwości jakie ponosi wydatki konieczne na utrzymanie swojej osoby nie przedstawił żadnych rachunków, faktur. Jeszcze we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wyjaśniał, iż ponosi wydatki na zakup leków, wyżywienie i odzież. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie do szczegółowego przedstawienia wszystkich swoich wydatków i kosztów utrzymania oświadczył, iż wszelkie wydatki związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego ponoszone są przez jego córki. Skarżący nie wyjaśnił również pomimo wezwania na jakie cele przeznaczył uzyskane ze sprzedaży środki pieniężne. Ograniczył się do lakonicznego wyjaśnienia, iż środki pieniężne pozostałe ze sprzedaży działek zostały darowane jego córkom. Powyższe oświadczenie pozostaje w sprzeczności ze stanem rachunku bankowego prowadzonego przez Bank Spółdzielczy, z którego wynika, że w okresie od 01.01.2010 r. do 23.06.2010 r. posiadał środki pieniężne w wysokości 39.803,67 zł. Kwestią niewyjaśnioną przez wnioskodawcę jest również sposób zapłaty za usługi profesjonalnych pełnomocników. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wskazał jedynie, że od kwietnia 2010 r. nie opłaca faktur wystawionych przez doradcę podatkowego R. M. Natomiast nie określił czy i w jakiej wysokości zapłacił za usługi doradcy podatkowemu T. S. Zauważyć przy tym należy, że pełnomocnictwo do reprezentacji skarżącego przez dor. pod. T.S. udzielił w dniu 29 lipca 2010 r., a więc na moment udzielania odpowiedzi na wezwanie z dnia 19.08.2010 r. skarżącego reprezentowało dwóch pełnomocników. Reasumując, w ocenie orzekającego skarżący nie wykazał - w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości - że stan majątkowy uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania, a tym samym, iż uzasadnionym jest udzielenie mu swoistej dotacji ze Skarbu Państwa . Skarżący nie może oczekiwać, że przy orzekaniu o przyznaniu prawa pomocy, referendarz sądowy poprzestanie na jego oświadczeniach, iż nie posiada jakichkolwiek środków i nie posiada majątku, oceniając je z pominięciem treści innych dokumentów zgromadzonych w sprawie. Referendarz sądowy musi bowiem ustalić ponad wszelką wątpliwość, czy zostały spełnione okoliczności wymienione w art. 246 § 1 ppsa. W przedmiotowej sprawie w sytuacji przekazania całego majątku dzieciom nadto powstałych wątpliwości co do bieżącej sytuacji materialnej skarżącego tj. nie wyjaśnienia wszystkich faktów oraz wskazanych sprzeczności w jego wyjaśnieniach - niemożliwe było wydanie korzystnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.