I SA/Ol 519/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. K. na decyzję Dyrektora "[...]" Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: uchylenia decyzji dotychczasowej i przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2012 postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 6 czerwca 2016r., złożonym wraz ze skargą, skarżący C. K., reprezentowany przez adwokat I. G., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 200 zł. Ze złożonego następnie prawidłowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej z dnia 14 lipca 2016r. (PPF k. 31-32) wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwojgiem małoletnich dzieci. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości 2.250 zł netto miesięcznie. Jego żona pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.800 zł netto miesięcznie. Skarżący jest współwłaścicielem domu o powierzchni 120 m2 i szacunkowej wartości 300.000,00 zł, współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 43 m2 i szacunkowej wartości 230.000,00 zł oraz właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 3 ha (łąki i pastwiska) – aktualnie ugorowanej o szacunkowej wartości 50.000 zł. Posiada także samochód osobowy marki "[...]" o wartości 8.000,00 zł. Innego majątku nie posiada. Wskazał, iż miesięcznie obciążają go następujące zobowiązania: rata kredytu hipotecznego 1.600 zł, czynsz za mieszkanie 450 zł, media (prąd, gaz, telefon, Internet) 350 zł, ubezpieczenia samochodu i mieszkania 500 zł rocznie, wydatki na paliwo 300 zł, leki żywność, środki czystości, odzież 1.500 zł. Argumentując wniosek skarżący wskazał że nie posiada majątku pozwalającego na uiszczenie wpisu, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny. Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych. Na wstępie wskazać należy, iż na obecnym etapie sprawy niezbędne jest uiszczenie wpisu w wysokości 200 zł. Wzięto również pod uwagę, iż skarżący zobowiązany będzie do uiszczenia czterech wpisów w tej wysokości (tj. łącznie 800 zł) w kolejnych sprawach zawisłych przed tut. Sądem ( sygn. akt I SA/Ol 517/16 – I SA/Ol 520/16). Rozpoznający wniosek nie kwestionuje, iż wydatki które wykazuje skarżący pochłaniają cały dochód uzyskiwany przez niego i jego żonę. Okoliczność powyższa nie stanowi jednakże automatycznej podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazać bowiem należy na stan majątkowy skarżącego, który nie pozwala zaliczyć go do osób żyjących w ubóstwie, a tym samym wymagających pomocy ze strony Państwa. Wnioskodawca posiada mieszkanie o powierzchni 43 m2, dom o powierzchni 120 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 3 ha. Dodatkowy majątek nieruchomy nie służy zaspokojeniu jego niezbędnych potrzeb mieszkaniowych. Trudno bowiem przyjąć, że zarówno mieszkanie, jak i dom służą jednocześnie zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych skarżącego. Majątek ten może zatem służyć pozyskaniu dodatkowych środków pieniężnych. Posiadane nieruchomości mogą być przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych takich jak np. najem, dzierżawa czy też ostatecznie sprzedaż, mogą być także wykorzystane jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Nieruchomość rolna może być także wykorzystana zgodnie z jej gospodarczym przeznaczeniem w celu osiągania z niej dochodu. Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki, znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do przyznania prawa pomocy, w tym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. Wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., I FZ 88/14, publ. CBOiS). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Zwrócić również należy uwagę, że skarżący nie wykazał żadnych nadzwyczajnych i ponadprzeciętnych wydatków obciążających jego oraz jego rodzinę. Koszty utrzymania domu i rodziny nie są czymś wyjątkowym, odbiegającym od typowych sytuacji rodzinnych. Nie znajduje także uzasadnienia, dla pozytywnego rozpoznania niniejszego wniosku okoliczność spłacania rat kredytowych, pochłaniających ponad 1/3 dochodów rodziny. Okoliczność powyższa nie skutkuje automatycznie koniecznością zwolnienia wnioskodawcy z kosztów sądowych. Zakup domu czy mieszkania na kredyt, jest kwestią podejmowanych przez wnioskodawcę decyzji życiowych, które nie podlegają ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek. Niemniej jednak okoliczność posiadania dwóch nieruchomości mieszkalnych stanowi o dobrej kondycji finansowej wnioskodawcy. Ponadto z okoliczności tej wynika, że wnioskodawca posiada zdolność do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Zauważyć należy, że strona jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na spłatę rat zaciągniętych kredytów. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem przez niego skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Na marginesie dodać należy, iż majątek skarżącego został zwiększony o uzyskane kwoty kredytów, które posłużyły na zakup domu czy mieszkania. Tym samym majątek wnioskodawcy został powiększony. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, orzeczenia.nsa. gov.pl). Dodatkowo należy wskazać na okoliczność ustanowienia przez wnioskodawcę pełnomocnika, która również nie wskazuje na jego trudną sytuację materialną i finansową. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby skarżącego do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego oraz bieżącego korzystania z obsługi prawnej. Niemniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty wnioskodawca może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie. Wskazane wyżej okoliczności takie jak stałe i regularne dochody rodziny, stabilna sytuacja życiowa, dodatkowy majątek nieruchomy i możliwość realizowania dodatkowych zobowiązań, uprawniają do stwierdzenia, że skarżący nie jest osobą, która nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym samym przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie kłóciłoby się z ratio legis instytucji przyznania prawa pomocy, albowiem ta została stworzona jedynie dla osób, które ze względu na swoje niewielkie dochody oraz brak jakiegokolwiek majątku, nie mogą dochodzić swych praw przed sądem. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.