I SA/Ol 521/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 24 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 15 września 2011r. skarżący R. D. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Oświadczył, iż od 2007 r. jest bezrobotny i nie posiada majątku. W uzasadnieniu wniosku potwierdził, że od 2007 r. nie osiąga żadnych dochodów. Wyjaśnił, że wszystkie konta ma zablokowane przez komornika. Podniósł, iż w 2010 r. uzyskał prawo pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w związku z czym zapłacił 1.500 zł, które to zostały mu zwrócone po uwzględnieniu przez Sąd skargi. Jednakże kwotę tą przejął komornik. Podkreślił, iż na koszty sądowe w tamtej sprawie uzyskał pożyczkę od rodziców. Nadto wyjaśnił, iż ciąży na mim obowiązek alimentacyjny w stosunku do dwójki dzieci, jednakże z uwagi na brak środków pieniężnych nie wywiązuje się z tego obowiązku. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów takich jak: a) oświadczenia z jakich dochodów z określeniem ich wysokości opłacane są niezbędne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego wnioskodawcy, b) oświadczenia jaki tytuł posiada skarżący do lokalu w którym zamieszkuje, c) przedłożenie wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego kont i lokat bankowych za ostatnie sześć miesięcy w tym rachunków obsługujących ewentualną spłatę posiadanych kredytów i pożyczek, d) oświadczenia o rodzaju i wysokości ponoszonych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącego wraz z odpisami dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków, e) oświadczenia w kwestii posiadanych nieruchomości i ruchomości w okresie od 1.01.2010 r. do 22.09.2011 r., f) oświadczenia jaki stosunek rodzinny łączy skarżącego z A. D., która opłaciła jak wynika z tytułu przelewu " warunkowo" wpis od skargi do czasu rozpatrzenia wniosku o zwolnienie, g) oświadczenia w zakresie sytuacji materialnej i życiowej rodziców wnioskodawcy oraz dzieci wnioskodawcy (tj. uzyskiwane dochody, posiadany majątek ruchomości i nieruchomości), w związku z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, h) przedłożenie innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić w ocenie skarżącego trudną sytuację materialną i życiową. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, iż zamieszkuje w lokalu stanowiącym własność "matki moich dzieci". Koszty związane z utrzymaniem mieszkania tj. czynsz w wysokości 410 zł, opłatę za energię 90 zł oraz opłatę za telewizję i Internet w wysokości 90 zł opłaca nieregularnie córka wnioskodawcy. Wyjaśnił, iż ciąży na nim obowiązek alimentacyjny na dwie córki, które studiują zaocznie w W.. Jedna z córek nie pracuje, natomiast starsza A. D. prowadzi w E. działalność gospodarczą jako kosmetyczka. Przy czym w bieżącym roku nie osiągnęła jeszcze dochodu. Oświadczył, iż posiada konto bankowe w Banku, na którym saldo wynosi 0 zł. Posiada konto debetowe, na którym od 8 lat ma debet w wysokości 17.500 zł, którego nie jest w stanie spłacić. Posiada także kartę kredytowa z limitem 7.000 zł w całości wykorzystanym. Odsetki od salda debetowego na koncie i odsetki od karty kredytowej wraz z symboliczną wpłatą na życie (jedzenie) otrzymuje od córki A. D. Dodatkowo wyjaśnił, iż nie posiadał w okresie od 1.01.2010 r. do 22.09.2011 r. majątku. Nadto oświadczył, iż córka A. D. warunkowo opłaciła wpis od skargi ze środków pieniężnych jakie uzyskała z zaciągniętego kredytu na działalność gospodarczą. Podniósł, iż córka A. D. od 2007 r. prowadzi działalność gospodarczą w E., we własnym lokalu. W tym roku nie uzyskała jeszcze dochodu i jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Trudności finansowe córki związane są z zakupem mieszkania w 2008 r. w W. o wartości 728.000 zł, na który zaciągnęła kredyt denominowany w walucie obcej - franku szwajcarskim. Środki pieniężne na zakup ww. mieszkania 100% pochodziły z kredytu mieszkaniowego, przy czym na moment zaciągania kredytu kurs franka szwajcarskiego wynosił 2 zł. W chwili obecnej wartość kredytu "urosła dwukrotnie" i córka wnioskodawcy jest na etapie ugody z bankiem w sprawie spłaty rat kredytowych (rata ok. 3.500 zł.). Nadto stwierdził, iż córka A. D. ma całkowicie wykorzystaną linię kredytową na prowadzoną działalność gospodarczą (-84.900 zł), zaciągnięty ostatnio kredyt gotówkowy na spłatę rat kredytu za mieszkanie i zapłatę wpisu od skarg za skarżącego. Również ma wykorzystane limity na kartach kredytowych. Nadto szeroko opisał trudną sytuację życiową i materialną rodziców T. i M. D. Mając na uwadze powyższe ponowił wniosek o przyznanie prawa pomocy i zwrot córce warunkowo opłaconego wpisu od skargi. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Tymczasem złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd pismem z dnia 23 września 2011r. zwrócono się do strony o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny (referendarz sądowy) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu jedynie umożliwienie Sądowi (referendarzowi sądowemu) obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sadowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności ( postanowienie NSA 28.01.2009 r. sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy zauważyć należy, iż złożone przez skarżącego oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy stwierdzić, że oświadczenie wnioskodawcy, w ocenie rozpoznającego, wniosek budzi wątpliwości co do wiarygodności przedstawionych w nim okoliczności. Z przedłożonych oświadczeń skarżącego wynika, że nie uzyskuje od 2007 r. żadnych dochodów, obecnie nie posiada też majątku. Natomiast całe koszty związane z utrzymaniem tj. opłaty za czynsz, jak zaznaczył skromne jedzenie oraz spłatę odsetek od wykorzystanego salda debetowego i limitu kredytowego ponosi córka A. D. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że z tytułu opłat za mieszkanie córka nieregularnie ponosi koszty w wysokości 590 zł miesięcznie. Dodatkowo ustalono na podstawie przesłanych wyciągów z posiadanych kont bankowych, że córka A. D. dokonuje wpłat na konto skarżącego, na którym posiada saldo debetowe w wysokości 17.500 zł. Jak wynika z przedłożonych wyciągów z tytułu posiadanego salda debetowego pobierane są miesięczne odsetki przez bank w kwocie ok. 250 zł nadto opłacana jest polisa na życie R. D. w wysokości 200 zł oraz opłacane są rachunki za abonament w Polsacie Cyfrowym w wysokości od 32,57 zł miesięcznie do 100 zł. Powyższe wskazuje, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącego wynoszą ok. 1040 zł (czynsz, opłaty, odsetki od kredytu, opłata ubezpieczania na życie) nie licząc wydatków na zakup żywności czy też niezbędnego obuwia, odzieży i środków czystości. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że całość tych kosztów ponosi córka wnioskodawcy. Dodatkowo wnioskodawca oświadczył, iż córka A. D. opłaca także raty kredytu mieszkaniowego ok. 3.500 zł miesięczne oraz spłaca odsetki od innych kredytów zaciągniętych na działalność gospodarczą, czy też odsetki od limitów posiadanych na kartach kredytowych. Nie licząc własnych kosztów utrzymania. Przy czym zaznaczył, iż w bieżącym roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie uzyskała jeszcze dochodu. Mając na uwadze powyższe w ocenie referendarza sądowego, kierującego się doświadczeniem życiowym nierealne jest utrzymywanie w praktyce dwóch odrębnych gospodarstw domowych przez córkę wnioskodawcy, w sytuacji gdy jak wynika z oświadczenia nie uzyskała jeszcze dochodów w tym roku. Zauważyć przy tym należy, że córka wnioskodawcy jak wynika z przesłanego oświadczenia opłaca za skarżącego nie tylko minimalne koszty związane z koniecznością zapewnienia minimum egzystencji dla strony, ale też takie wydatki jak: spłata odsetek od kredytu, zapłata składki ubezpieczeniowej na życie czy też abonamentu za Cyfrowy Polsat. W tej sytuacji należało uznać, iż skarżący nie udowodnił, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Stwierdzić bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane. Jak już bowiem wskazano, rolą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ciężar dowodu w przypadku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy, który wnosi o udzielenie mu uprawnienia w postaci zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W tym zakresie wnioskodawca żąda, aby koszty postępowania poniósł wyłącznie Skarb Państwa, a zatem pośrednio ogół obywateli. W takiej sytuacji winien w sposób obiektywny wykazać swoją sytuację materialną i życiową. Subiektywne poczucie wnioskodawcy, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nie może stanowić wyłącznej podstawy do przyznania prawa pomocy. Przekonanie to skarżący winien poprzeć stosownymi oświadczeniami, czy też dokumentami, które mogłyby uwiarygodnić jego aktualną sytuację życiową i materialną. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Podkreślić przy tym należy, że zasadność wniosku Sąd (referendarz sądowy) rozpatruje w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Zaś możliwości finansowe referendarz sądowy może ocenić, wyłącznie na podstawie rzetelnie przedstawionych informacji zarówno co do wysokości uzyskiwanych dochodów jak i ponoszonych wydatków. Reasumując należy stwierdzić, iż skarżący w praktyce ograniczył się wyłącznie do wskazania, iż całe koszty utrzymania ponosi za niego córka A. D. przy czym zaznaczył, iż w tym roku nie uzyskała jeszcze dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W ocenie referendarza sądowego złożone oświadczenia są ze sobą wzajemnie sprzeczne, zatem uznano, iż skarżący nie udowodnił, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.