I SA/Ol 537/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski, Sędzia WSA Renata Kantecka, Protokolant Marika Brzozowiec, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 7 stycznia 2009 r., sprawy ze skargi M. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w związku z wnioskiem z dnia 16 lipca 2008r. M. L. o ponowne rozpatrzenie sprawy postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił, że M. L. prowadząc działalność gospodarczą w okresie od 16.03.1999r. do 30.07.2001r., nie dopełniła ustawowego obowiązku opłacania należnych składek ubezpieczeniowych, w konsekwencji doprowadziła do zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za okres od 04/1999r.-12/1999r, 03/2000-04/2000, 07/2000-12/2000, 02/2001-07/2001, 07/2001r. które po uwzględnieniu wpłat egzekucyjnych na dzień sporządzenia przedmiotowego wniosku wynosiło ogółem 259.116,75 zł. w tym należność główna w wysokości 104.423,95 zł ( w tym składki w części finansowanej przez ubezpieczonych), odsetki liczone na dzień złożenia wniosku tj. 20.11.2006r. w wysokości 154.684,00 zł. oraz koszty upomnienia w wysokości 8,80 zł. W dniu 20.11.2006r. dłużniczka złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę, w związku z którym decyzją z dnia "[...]" odmówiono zobowiązanej umorzenia powyższych należności. Następnie w dniu 26.01.2007r. dłużniczka złożyła wniosek o umorzenie, który został potraktowany przez Zakład jako wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika wraz z odsetkami. Z powodu braku ustawowych przesłanek do umorzenia, decyzją z dnia "[...]", przedmiotowy wniosek rozpatrzono negatywnie. W dniu 19.04.2007r. zgodnie z pouczeniem zawartym w w/w decyzji płatniczka złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności motywując go brakiem możliwości spłacenia swojego zadłużenia. wskazując jako przyczynę powstania zadłużenia, działania inwestorów nie wywiązujących się ze zobowiązań płatniczych oraz motywując go brakiem możliwości spłaty powstałego zadłużenia. Ponadto powołała się na chorobę córki. Powyższa prośba decyzją z dnia "[...]" została rozpatrzona negatywnie. Zobowiązana nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem w dniu 21 czerwca 2007r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]". Wyrokiem z dnia 11.12.2007r. sygn. akt V SA/Wa 2021/07 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia "[...]", znak "[...]". W związku z powyższym Zakład stosując się do wytycznych zawartych w wyroku WSA w Warszawie zwrócił się do zobowiązanej z prośbą o sprecyzowanie podania z dnia 26.01.2007r. W dniu 15.04.2008r. do Zakładu wpłynęło pismo dłużniczki, w którym precyzując swoje wcześniejsze żądanie wniosła o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia "[...]" uchylił decyzję z dnia "[...]" znak "[...]" i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Zakładowi. W dniu "[...]" decyzją Zakładu znak: "[...]" odmówiono zobowiązanej umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę. Dłużniczka nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem w dniu 16.07.2008r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zakład rozpatrując wniosek dłużniczki wyjaśnił, że może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zaś przesłanki wskazanej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Mając na uwadze te przesłanki Zakład stwierdził, że z analizy akt sprawy wynikało, iż w omawianym przypadku brak jest okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku. W toku prowadzonego postępowania ustalił, że zobowiązana jest aktualnie zatrudniona na czas nieokreślony w Szkole Podstawowej, gdzie w okresie od 01/2008-03/2008 otrzymała wynagrodzenie w średniej wysokości 2699,00 zł brutto miesięcznie (z ustaleń własnych Zakładu wynikało iż, wynagrodzenie za V, VI, VII wyniosło średnio 2.887,88 zł brutto) z którego dokonywane są potrącenia z tyt. prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Małżonek zobowiązanej M. L. jest zatrudniony w "A" i osiąga średnie wynagrodzenie 4.290,76 zł (w/g własnych ustaleń Zakładu – wynagrodzenie w miesiącach 06 i 07/2008 wyniosło 5.900 zł brutto). Dodatkowo wysokość nieopłaconych składek, od których naliczono odsetki objęte wnioskiem, przekroczyła kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Podkreślił, że nie jest również oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyjaśnił, że aktualnie prowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego egzekucja jest skuteczna - średnia kwota potrąceń wg zaświadczenia z zakładu pracy wynosi 1.082,83 zł. miesięcznie.) Ponadto Zakład dokonał zabezpieczenia należności poprzez wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości oznaczonej KW "[...]", będącej współwłasnością M. i M. L.. W tak ustalonym stanie faktycznym w ocenie organu brak było również przesłanek do umorzenia należności zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 3a i 3b oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365). Organ wyjaśnił, że ciężar udowodnienia, iż w sprawie wystąpiły okoliczności przemawiające za umorzeniem należności spoczywał na zobowiązanym. W przedmiotowej sprawie strona nie wykazała, że wystąpiły przesłanki określone w powołanych przepisach oraz, że w ich wyniku dłużniczka została pozbawiona możliwości pozyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Powoływanie się przez zobowiązaną (oświadczenie z dnia 14.04.2008r.) na niesolidność kontrahentów w związku z prowadzoną działalnością nie stanowiło zdaniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dostatecznej podstawy przemawiającej za umorzeniem należności, bowiem każda osoba prowadząca działalność gospodarczą i podlegająca ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzania należnych składek na te ubezpieczenia i wykazywać staranność w prowadzeniu spraw firmy. Wskazał, że zobowiązana posiada wierzytelności względem Przedsiębiorstwa Wielobranżowego "B" Sp. z o.o. - 29.058,82 zł., Piekarni - 32.851,54zł., W. S. - 7.805,56 zł. Również konieczność regulowania zobowiązań dot. życia codziennego rodziny (tj: spłata kredytu mieszkaniowego, edukacja dzieci, zakup opału, stałe opłaty dot. energii elektrycznej, wody, kanalizacji, opłaty za przedszkole, telefon i RTV, dojazdy do pracy, ubezpieczenie) nie przemawiają zdaniem organu za udzieleniem ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę, bowiem fakt ten nie stanowi o wyjątkowej sytuacji rodziny i dotyczy zdecydowanej większości płatników. Odnosząc się do kwestii problemów zdrowotnych małoletniej córki zobowiązanej organ stwierdził, że z załączonego orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 28.03.2007r. (wydanego do dnia 30.04.2008r.) wynikało, iż małoletnia nie wymaga "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji", a więc w niniejszym przypadku "stan zdrowia bądź konieczność sprawowania osobistej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny" nie uniemożliwił wykonywania pracy zarobkowej. Podkreślił, że dłużniczka jak i jej małżonek pozostają w zatrudnieniu i uzyskują w związku z tym dochód. Mając powyższe na uwadze organ po ponownej analizie sprawy, nie znalazł przesłanek umożliwiających umorzenie wnioskowanych należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. L. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]". W uzasadnieniu skargi skarżąca zakwestionowała prawidłowość postępowania organu. Wskazała na trudną sytuację materialną i rodzinną, w tym na niepełnosprawność małoletniego dziecka, która jej zdaniem uzasadnia umorzenie części należności obejmujących odsetki od należności składkowych. Stwierdziła, że spełnia przesłanki określone w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz określone w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPIPS z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wyjaśniła, że trudności płatnicze zostały spowodowane działaniem czynników, na które nie miała wpływu, a które uniemożliwiają opłacenie należności w całości np nieściągalne wierzytelności m.in. od firmy "B". Podkreśliła, że wnioskując o umorzenie części odsetkowej należności nie domagała się umorzenia należności składkowych, wskazując, że zamierza je spłacić stosownie do swoich i rodziny możliwości. Zarzuciła organowi dowolność przy dokonanej ocenie możliwości finansowych jej rodziny, która przejawiła się brakiem zestawienia osiąganych dochodów miesięcznych z miesięcznymi wydatkami oraz możliwością spłaty całego zadłużenia, które wynosi około 260 tys. zł. Wyjaśniła, że zarówno osiągane dochody jak i posiadany majątek nie wystarczają na spłatę całości zadłużenia, zaś obecnie prowadzona egzekucja jest w zasadzie nieskuteczna, gdyż nie powoduje zmniejszenia zadłużenia (ściągana kwota nie powoduje zmniejszenia zadłużenia z uwagi na znaczny przyrost odsetek), a jednocześnie przy całej jej uciążliwości pozbawia skarżącą części dochodów. Stwierdziła, że jej celem jest spłata zadłużenia w przewidywalnym czasie, przy uwzględnieniu możliwości finansowych rodziny, bez narażenia jej na utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. W ocenie skarżącej zachodzą okoliczności wymienione w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia umożliwiające umorzenie części należności składkowych obejmujących naliczone do dnia złożenia wniosku odsetki. Zdaniem skarżącej postępowanie organu dotknięte jest błędnym przekonaniem, że skoro ciężar udowodnienia powyższych okoliczności obciąża wnioskodawczynie, tym samym zwalnia to organ od oceny materiału dowodowego z uwzględnieniem zasad przewidzianych w art. 7 Kpa. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i potrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że sprawa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ciążących na skarżącej była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Zatem stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W wyroku z dnia 11.12.2007r. sygn. akt V SA/Wa 2021/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że art. 28 ust. 1 i ust. 2 oraz, w przypadku składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami, art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych daje podstawę prawną do umorzenia, w całości lub części samych odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek z uwzględnieniem treści art. 30 i 32 tej ustawy. Dalej Sąd wskazał na przesłanki, którymi powinien się kierować Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy podkreślając konieczność uzasadnienia podjętej w ramach uznania administracyjnego decyzji odpowiadającego rygorom przewidzianym w art. 107 § 3 k.p.a. Dokonując zatem kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem w kontekście zarzutów skargi Sąd stwierdza, że z uzasadnienia decyzji nie wynika by Organ należycie rozważył wszystkie okoliczności sprawy. Z art. 28 ust. 1 i ust. 2 oraz ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że co do zasady również odsetki od należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w wypadku ich całkowitej nieściągalności. Od powyższej zasady w art. 28 ust. 3a przewidziano wyjątek. Przepis ten przewiduje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (a więc w odniesieniu do osób fizycznych będących pracodawcami). Wytyczne, którymi powinien się kierować Zakład Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję, precyzuje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365). Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W punktach 1, 2, 3 tego przepisu wskazano przypadki uzasadniające umorzenie tj: – pozbawienie, na skutek opłacenia należności z tytułu składek, możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny; – poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących brak możliwości dalszego prowadzenia działalności; – przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Sądu, powyższe wskazania nie wykluczają, przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie części należności, a zwłaszcza odsetek za zwłokę rozważenia także innych okoliczności, albowiem z treści § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że przesłanki umorzenia zostały wskazane przykładowo, o czym świadczy użycie sformułowania "w szczególności". Nie ulega wątpliwości, że decyzje podejmowane na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy są decyzjami uznaniowymi. Jednak dla oceny możliwości umorzenia odsetek nie jest wystarczające, zdaniem Sądu, powołanie się na osiągane przez skarżącą i jej męża wynagrodzenia w kwotach brutto. "Zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych" rodziny, o czym mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wymaga przeanalizowania dochodów rodziny w kwotach netto a także ustalenia, jakie niezbędne wydatki musi ponosić pięcioosobowa rodzina, z przewlekle chorym dzieckiem. Wprawdzie jak stwierdzono, opieka nad chorą córką nie uniemożliwia skarżącej pracy zarobkowej ale z pewnością wiąże się z dodatkowymi kosztami utrzymania. Skarżąca w toku postępowania wskazywała na ponoszone wydatki. Z decyzji natomiast nie wynika by były one przedmiotem jakiejkolwiek analizy a argumenty wnioskodawczyni odparto stwierdzeniem, że ponoszą je wszystkie rodziny. Ponadto z naruszeniem art. 77 i 80 kpa Organ przyjął, że skarżąca posiada wierzytelności względem wskazanych w decyzji podmiotów, co mogło wpłynąć na ocenę możliwości regulowania całości należności w niebagatelnej kwocie ponad 260 tys. zł, (przy czym zobowiązania odsetkowe rzeczywiście rosną, mimo prowadzonej egzekucji). Z argumentacji skarżącej i przedstawionych przez nią dowodów wynika, że są to należności z tytułu prowadzonej w latach 1999 - 2001 działalności, których nie otrzymała i nie otrzyma ze względu na niewypłacalność dłużników. Należy przy tym zauważyć, że w latach 1999 – 2001 wiele podmiotów utraciło płynność finansową, uległo likwidacji bądź ogłosiło upadłość ze względu na recesję gospodarczą. Nie bez powodu państwo zobowiązało się udzielić pomocy publicznej tym podmiotom, które "przetrwały", w tym także w odniesieniu do składek na ubezpieczenie społeczne za okres do 31.12.2001r. (ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców – Dz.U. nr 155, poz. 1287 ze zm.). Reasumując, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja została podjęta bez dostatecznego ustalenia stanu faktycznego i rozważenia wszystkich dowodów i aspektów sprawy, co mogło mieć wpływ na podjęte rozstrzygniecie. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.