I SA/Ol 549/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2011 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym wniosku R.K. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za rok 2009 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. R.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za rok 2009. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej z dnia 27 sierpnia 2010 r. skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada gospodarstwo rolne o łącznej pow. 33,05 ha. Klęska suszy zmusiła Go do zaciągnięcia kredytów na wznowienie produkcji. Ponadto zobowiązany jest do spłaty na rzecz rodzeństwa kwoty 200.000 zł za przejęcie gospodarstwa rolnego po rodzicach oraz pożyczki od rodziców w wysokości 18.000 zł, na zakup bydła. Jak podniósł, prowadzona przez niego hodowla nie przynosi dochodu. Z przyczyn leżących po stronie organów inspekcji weterynaryjnej, od grudnia 2006 r. nie osiąga stałego dochodu w kwocie pow. 3.000 zł miesięcznie, z produkcji mleka. Organy bezpodstawnie odmówiły też skarżącemu dopłat bezpośrednich na kwotę 30.000 zł. R.K. podniósł, że z uwagi na sprzedaż 60 ton żyta po niskim kursie zboża, tj. poniżej 300 zł za tonę, w okresie od wiosny do żniw stracił ponad 20.000 zł. W czerwcu 2010 r. zmuszony był do zaciągnięcia kolejnego kredytu w wysokości 11.000 zł na spłatę poprzedniego kredytu. Poniósł znaczne nakłady na modernizację gospodarstwa rolnego, w szczególności na remont obory do produkcji i sprzedaży mleka, jednak nie otrzymał wymaganego atestu. Majątek skarżącego stanowi dom o powierzchni 100 m² (3/4 domu obciążone jest prawem dożywocia rodziców). Oprócz posiadanej nieruchomości rolnej o powierzchni 33,05 ha, w tym 10,55 ha przeliczeniowych, skarżący dodatkowo dzierżawi nieruchomość rolną o powierzchni 3,30 ha (1,40 ha przeliczeniowych). Posiada również budynki gospodarcze (w 1/2 obciążone prawem dożywocia rodziców), które tak jak dom, wymagają remontu. Nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych, ani samochodu. Maszyny do prac polowych wypożycza od rodzeństwa i rodziców, w zamian za ich symboliczne naprawy w wysokości 5.000 zł. Utrzymuje się ze środków ze sprzedaży żyta za lata 2008 i 2009 oraz ze sprzedaży zwierząt, z czego w 2010 r. uzyskał łączną kwotę 26.300 zł. Ponosi wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, a dotyczące zakupów paliwa na kwotę 8.000 zł oraz nawozów i środków ochrony roślin na sumę 6.000 zł. Opłaty podatkowe wynoszą 900 zł, zaś za wodę i światło - 5.000 zł. Ubezpieczenie budynków wynosi 450 zł, składki KRUS - 1.200, a remont maszyn 5.000 zł. Prywatne zadłużenie przekracza 10.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wyjaśnił, iż w 2005r. nie otrzymał premii w wysokości 50.000 zł dla młodych rolników za kontynuację przejętego od rodziców gospodarstwa rolnego w zamian za rentę strukturalną. Utrzymywał się przede wszystkim z dopłat bezpośrednich do gruntów w wysokości około 30.000 zł na rok, których jednak za rok 2009 nie otrzymał. Jego rodzice przekazują większość swoich dochodów na naukę i utrzymanie studiującej siostry. Z opóźnieniem opłaca składki KRUS, czy rachunki za prąd. Oświadczył, iż nie posiada wyciągów z rachunków bankowych. Nie może również przedstawić zaświadczeń z banku o zaciągniętych kredytach, ponieważ nie posiada kwoty 50 zł na opłacenie takiego zaświadczenia oraz zaświadczenia z ARiMR o wysokości i rodzaju płatności wypłaconych od początku 2009 r.. Podał, iż miesięcznie ponosi następujące wydatki: opłaty za energię elektryczną – 350 zł, składka KRUS – 105 zł, opłata za wodę – 100 zł (płaci rodzicom), odsetki od kredytu – 100 zł, opłata za gaz – 50 zł, koszty ubrania, czystości i wyżywienia – 500 zł. Do pisma dołączył kserokopię z księgi rejestracji bydła, z której wynika, iż obecnie jest właścicielem 9 sztuk bydła. Postanowieniem z dnia 5 października 2010 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, w którym podniósł, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie uiścić kosztów procesu we własnym zakresie. Ponadto zakwestionował również żądanie podania dochodów jego rodziców jako działanie niezgodne z ustawą o ochronie danych osobowych. W dniu 22 października 2010 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego skarżącego, w tym: ponoszonych wydatków w ramach działalności rolniczej i osiąganych z tego tytułu przychodów, wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie, oświadczenia rodziców o partycypowaniu w kosztach utrzymania skarżącego oraz wyciągów z posiadanych w latach 2009 – 2010 rachunków bankowych. W piśmie z dnia 8 listopada 2010 r. skarżący uznał za bezprawne żądanie ujawnienia i przetwarzania bez zgody rodziców ich danych osobowych oraz żądanie przedstawienia wyciągów bankowych. Jak podał, okoliczności dotyczące stanu majątkowego opisane zostały w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącego sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a.. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, o czym stanowi art. 245 p.p.s.a. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Według przytoczonej regulacji, to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie, na podstawie art. 255 p.p.s.a. wnioskodawca wezwany został do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pomimo prawidłowego doręczenia wezwania żądane dokumenty dotyczące istotnych okoliczności związanych z oceną jego stanu majątkowego nie zostały złożone. Dla przyjęcia w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, iż R. K. nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych, czy też kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie jest zaś wystarczające samo oświadczenie wnioskodawcy zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przepis art. 255 p.p.s.a. stanowiący o możliwości wezwania strony do przedstawienia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, nakłada na nią obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów musi mieć zatem wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (p. B.Dauter, S.Babiarz, M.Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis – Nexis, Warszawa 2007, s. 244). Poszukiwanie dowodów w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy ubiegającego się o prawo pomocy nie jest natomiast, zadaniem Sądu. To rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku, w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (p. postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005r., sygn. akt I SA/Gd 335/05, LEX – nr 220289). W rozpoznawanej sprawie, wnioskodawca nie przedstawił pomimo wezwania dokumentów mogących potwierdzić wysokość ponoszonych wydatków, w tym m.in. na utrzymanie gospodarstwa rolnego, czy spłatę rat kredytów. Nie przedłożył też wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych oraz dowodów na to, iż jego rodzice partycypują w kosztach jego utrzymania i w jakiej wysokości. Tymczasem ustalenia w powyższym zakresie, z uwagi na twierdzenia skarżącego, że pozostaje na utrzymaniu rodziców, były niezbędne dla oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych i w konsekwencji zasadności złożonego wniosku. Wnioskodawca nie uwiarygodnił też twierdzeń o istnieniu zadłużenia u osób prywatnych w kwocie ponad 10.000 zł. Za przyjęciem, że sytuacja wnioskodawcy nie jest na tyle trudna, aby uniemożliwiła uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 200 zł, przemawia zaś, zdaniem Sądu, wskazany przez R. K. we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochód za w 2010 r. w wysokości 26.300 zł, uzyskany ze sprzedaży zboża oraz bydła. Tym bardziej w sytuacji, gdy skarżący prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni przekraczającej z dzierżawionymi gruntami 36 ha. Zwolnienie od kosztów i przerzucenie na budżet Państwa obowiązku ich ponoszenia, prowadziłoby więc w istocie do zaakceptowania tego, że regulowanie wszelkich płatności, czy spłata jakichkolwiek zobowiązań ma pierwszeństwo przez obowiązkiem poniesienia kosztów związanych z prowadzeniem postępowania przed sądem administracyjnym, które strona sama zainicjowała. Tymczasem, zgodnie z art. 199 p.p.s.a. generalną zasadą tego postępowania jest ponoszenie jego kosztów przez strony. Reasumując podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana w przypadkach szczególnych. Obowiązek wykazania podstaw faktycznych do przyznania tego prawa spoczywa, w świetle art. 255 p.p.s.a., na stronie. To w interesie wnioskodawcy leży złożenie wszystkich możliwych dokumentów oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za przychylnym ustosunkowaniem się do złożonego wniosku. Poszukiwanie dowodów w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest zaś w tym postępowaniu, zadaniem Sądu. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia