I SA/Ol 556/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 19 października 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. A. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi M. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu W skardze z dnia 12 sierpnia 2011r M. A. zawarł wniosek o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu z uwagi na swój zły stan zdrowia. Podniósł, iż doznał udaru mózgu, był leczony operacyjnie, a skutki choroby odczuwa do dziś w postaci czasowych zaników pamięci. Do skargi załączył dwa dokumenty potwierdzające wizyty w poradniach: Psychiatryczno-Psychologicznej oraz NZOZ "[...]" w "[...]". Pismem z dnia 14 września 2011r skarżący został wezwany przez tut. Sąd do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, a także o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie wypełnionego formularza wniosku PPF. Wnioskodawca w dniu 21 września 2011r uiścił wpis od skargi, a w dniu 23 września 2011r. złożył formularz wniosku. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada nikogo na utrzymaniu. Z tytułu pracy osiąga wynagrodzenie w wysokości 300 zł , z tytułu czynszu otrzymuje 1.000 zł. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 180 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 3 ha (łąka), udziału 50% w innej nieruchomości. Nie posiada zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych itp. Jak również przedmiotów wartościowych. Argumentując wniosek wyjaśnił, iż wysokość jego dochodów w ostatnich latach zaledwie wystarczała mu na egzystencję. Wskazał, iż z powodu remontów dróg wokół jego nieruchomości utrudniających wjazd na działkę - w "[...]", zmalała liczba gości nocujących u niego. W związku z czym musiał zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą. Do złożonego wniosku załączył zeznanie podatkowe za rok 2010 – PIT – 36, z którego wynika, iż łączny osiągnięty przychód przez wnioskodawcę wyniósł 23.150,00 zł, koszty uzyskania przychodów 13.686,15 zł, natomiast osiągnięty dochód to kwota 9.463,85 zł, PIT/B za 2010r, z którego wynika, iż skarżący posiada udział w spółce "[...]" w wysokości 50%, z zeznania nie wynika fakt osiągnięcia przychodu, jak również poniesienia straty przez wyżej wskazaną spółkę. Ponadto załączono PIT 36 za rok 2009, z którego wynika osiągniecie przychodu przez skarżącego w wysokości 12.880,00 zł (dochód 6.863,98 zł), PIT/B za 2009r z osiągniętym przychodem spółki w wysokości 880 zł. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 27.09.2011r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: -wyjaśnień czy posiadana nieruchomość (tj. dom o powierzchni 180 m2) jest domem, w którym skarżący zamieszkuje tj. w "[...]" czy też jest to nieruchomość w "[...]": a) jeżeli jest to nieruchomość w "[...]" należy nadesłać odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu, w którym skarżący zamieszkuje ("[...]"), bądź oświadczenia w tym zakresie (tj. czy lokal ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie lub inne), b) jeżeli jest to nieruchomość w "[...]" należy złożyć oświadczenie w zakresie powierzchni nieruchomości w "[...]", - wyjaśnień w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym ( np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ewentualne koszty wynajmu mieszkania, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, raty pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, – przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych osobistych oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, z okresu ostatnich trzech miesięcy (czerwiec - sierpień 2011r.), - oświadczenia czy skarżący posiada polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone, – wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie: sposobu wykorzystywania i przynoszenia ewentualnych dochodów (w tym także z płatności obszarowych) z posiadanej nieruchomości rolnej - łąki o powierzchni 3 ha, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie czy prowadzi nadal działalność polegającą na wynajmie pokoi w pensjonacie "[...]" w miejscowości "[...]" i czy w związku z powyższym uzyskuje jakiekolwiek dochody, jeżeli tak należy wskazać ich wysokość (pytanie w tej kwestii zostało zadane z uwagi na informacje dostępne w dniu 27 września 2011 r. na stronach internetowych: http://www.skarpa.eu, http://www.tur-info.pl) - przedłożenia innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić w ocenie skarżącego trudną sytuację materialną i życiową. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, iż dom o powierzchni 180 m2 to nieruchomość w "[...]", w której skarżący nie może się zameldować z powodu niezakończonej procedury budowlanej. W domu przy ul. "[...]" w "[...]" skarżący nie zamieszkuje choć jest w nim zameldowany. Jest to niewielki dom "poniemiecki" wymagający kapitalnego remontu. Prace remontowe wnioskodawca prowadzi w nim od 1995r. okresowo w miarę możliwości finansowych. Zamieszkuje nieodpłatnie u siostry A. A. przy ul. "[...]" w "[...]" lub zimą w jej mieszkaniu przy ul. "[...]" we "[...]". W zamian skarżący świadczy drobne usługi w ogrodzie, przy pracach remontowych oraz partycypuje w kosztach utrzymania takich jak: prąd, woda, gaz, opał, śmieci, Internet, telewizja. Koszty te wynoszą około 1.000 zł miesięcznie na 4 osoby ( siostra z mężem i synem oraz skarżący). Skarżący pokrywa 30% tych kosztów tj. 300 zł miesięcznie. Koszty wyżywienia wnioskodawca określił na około 700 zł miesięcznie, koszty odzieży około 100 zł . Wyjaśnił, iż w 2009r. zaciągnął kredyt na prowadzoną działalność w "[...]"w wysokości 10.000 zł, obecnie spłaca raty w wysokości 280 zł miesięcznie. Dodał również, iż raz w miesiącu odwiedza matkę zamieszkałą w "[...]" kupując jej żywność, ubrania, leki – koszty pomocy to około 500 zł w połowie z siostrą (tj. 250 zł na osobę). Wyjaśnił, iż w tym roku zakupił na raty sprzęt AGD kuchnia, lodówka, itp., ponieważ u siostry był już sprzęt bardzo stary i mało funkcjonalny, z tego tytułu będzie spłacał raty w wysokości 300 zł miesięcznie. Wykazał, iż koszty eksploatacji samochodu to około 800 zł rocznie z tytułu ubezpieczenia oraz 200 zł miesięcznie koszty paliwa. Odnosząc się do pytania o nieruchomość rolną skarżący wskazał, iż nie prowadzi działalności rolniczej, nie oddał też łąk w dzierżawę, opłaca jedynie podatek od nieruchomości w wysokości 150 zł rocznie. Oświadczył, że w tym roku zaprzestał i już nie prowadzi działalności polegającej na wynajmie pokoi. Nieruchomość tę oddał w dzierżawę za pomoc w spłacie rat i pomoc w ponoszeniu bieżących kosztów utrzymania. Dodał, iż informacje zawarte na stronach internetowych są w dużej mierze nieaktualne. Przedłożył również elektroniczne zestawienie operacji za okres od 01.07.2011r do 03.10.2011r. z "[...]" Konta dotyczących prowadzonej działalności pod nazwą ""[...]". Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jeśli natomiast osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to w świetle art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznawane jest prawo pomocy w zakresie częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Stwierdzić należy iż, wykazane przez M. A. okoliczności nie wskazują, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania związanych z ustanowieniem pełnomocnika bez ryzyka wystąpienia uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Zwrócić należy uwagę, iż koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika są obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. Dodać również należy, iż jedyną przesłanką, która warunkuje przyznanie bądź odmowę przyznania tego prawa jest sytuacja finansowa strony oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Taką przesłanką nie jest natomiast stan zdrowia (na co powołuje się skarżący), wiek czy stopień skomplikowania sprawy Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, iż skarżący jest właścicielem znacznego majątku nieruchomego, który może służyć jako zabezpieczenie ewentualnej pożyczki, kredytu, w przypadku braku bieżących środków finansowych. Wnioskodawca posiada dom o powierzchni 180 m2 w "[...]", posiada dom w "[...]", nadto jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 3 ha. Skarżący nie wykazał, aby majątek ten był przedmiotem zajęcia komorniczego czy też obciążony był hipoteką. Poza nieruchomością w "[...]" nie użytkuje i nie osiąga jakichkolwiek pożytków z pozostałych nieruchomości. Dlatego też, biorąc pod uwagę majątek skarżącego w postaci wyżej opisanych nieruchomości, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Oceniając stan majątkowy skarżącego wskazać należy, iż skarżący uzyskuje miesięczne dochody w wysokości około 1.300 zł. Analiza przedstawionych przez wnioskodawcę wydatków daje podstawy do stwierdzenia, iż skarżący wydatkuje kwotę większą niż uzyskuje, tj. suma jego stałych kosztów utrzymania wynosi około 2.200 zł ( koszty w skali rocznej uwzględniono w przeliczeniu na koszty miesięczne) natomiast wysokość dochodów wynosi 1.300 zł. Skarżący nie wykazał natomiast, iż korzysta z czyjejś pomocy finansowej. Co więcej to skarżący pomaga finansowo matce, a także siostrze poprzez ratalną spłatę sprzętu AGD. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Zauważyć należy, iż na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Ponadto należy zauważyć, iż wbrew oświadczeniu skarżącego działalność w postaci wynajmowania pokoi jest nadal prowadzona. Świadczą o tym wykazane operacje finansowe na rachunku bankowym przedsiębiorstwa "[...]". W okresie od 01.07. 2011r do 03.10.2011r wpływały na powyższe konto zaliczki rezerwacyjne za pobyt w pensjonacie "[...]". W okresie tym na konto przedsiębiorstwa "[...]" wpłynęła kwota 2.193 zł tytułem zaliczek rezerwujących pobyt dla około 53 osób oraz jeden przelew w wysokości 640 zł za regulujący odpłatność za cały pobyt. Tym samym nie można uznać, iż skarżący wykazał, iż zaprzestał prowadzenia wskazanej wyżej działalności. Trudno też przyjąć, iż prowadzenie działalności zostało zawieszone, skoro ostatnia rezerwacja dokonana została za pobyt w dniach 23-25 września 2011r., (oświadczenie w zakresie zawieszenia wnioskodawca złożył do formularza wniosku w dniu 21.09.2011r.). Niewyjaśniona pozostała zatem kwestia wysokości uzyskiwanych dochodów z tytułu prowadzenia przedmiotowej działalności. Natomiast oświadczenie, iż nieruchomość (w której prowadzona jest działalność) oddał w dzierżawę za pomoc w spłacie rat oraz bieżących kosztów utrzymania należy uznać za zbyt lakoniczną i niewyjaśniającą w sposób jasny i zupełny takiego stanu rzeczy. Skarżący nie wyjawił, a tym bardziej nie uwiarygodnił w jakikolwiek sposób, komu tę nieruchomość wydzierżawił, na jakich warunkach, za jaką odpłatnością czy też na jaki okres. Brak szczegółowego wyjaśnienia tej kwestii powoduje niemożność rzetelnej oceny złożonego wniosku. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien oceniać wykazywaną sytuację wnioskodawcy na podstawie rzetelnych, kompletnych oraz w pełni wyczerpujących oświadczeń i dodatkowych dokumentów. Odnosząc się do okoliczności zaciągniętych przez skarżącego kredytów i uiszczanych z tego tytułu rat w łącznej wysokości 580 zł miesięcznie stwierdzić należy, iż nie oznacza to jeszcze, że nie ma on dostatecznych środków na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Przeciwnie wnioskodawca posiada zdolność do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Ponadto ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Tym samym niezrozumiałe jest, aby skarżący spłacał inne ciążące na nim zobowiązania, a jednocześnie żądał by na tej podstawie koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Dodatkowo wątpliwości co do wiarygodności wzbudza okoliczność zaciągnięcia pożyczki na zakup sprzętu AGD, nie do własnego mieszkania i możliwość ponoszenia przez skarżącego z tego tytułu dodatkowych stałych wydatków miesięcznych w wysokości 300 zł. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżący pomimo wezwania nie odniósł się w jakikolwiek sposób do okoliczności czy posiada polisy ubezpieczeniowe, nie wyjaśnił również czy posiada inne rachunki bankowe (np. osobiste), poza rachunkiem dotyczącym prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto zauważyć należy, iż pomimo podnoszenia w skardze argumentu o złym stanie zdrowia, skarżący nie wykazał (a tym bardziej nie udokumentował) jakichkolwiek wydatków związanych z leczeniem czy zakupem lekarstw. Powyższe wątpliwości prowadzą do stwierdzenia, iż sytuacja finansowa wnioskodawcy, poza wykazanym majątkiem w postaci nieruchomości, nie została wyjaśniona w sposób jasny i zupełny. Bez dokładnego natomiast ustalenia całokształtu stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Na marginesie wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.