I SA/Ol 556/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 28 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010r. postanawia: odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 12 września 2017r., skarżąca M. P. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 7.052 zł (zgodnie z § 1 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.]). Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości "[...]" zł netto, pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym mąż S. P. otrzymuje emeryturę w wysokości "[...]" zł. Łączny dochód małżonków wynosi "[...]" zł netto. Skarżąca wyjaśniła, iż wspólnie z mężem są właścicielami domu o powierzchni 160 m2 o nieznanej wartości z uwagi na brak operatu szacunkowego, nieruchomości rolnej o powierzchni około 10 ha położonej w "[...]", oraz nieruchomości rolnej w "[...]" o powierzchni około 8 ha. Jak wskazała wartość szacunkowa majątku nieruchomego nie jest znana z uwagi na brak operatu szacunkowego. Dodała, iż nieruchomości objęte są hipoteką na rzecz Urzędu Skarbowego. Skarżąca wykazała następujące zobowiązania i stałe miesięczne wydatki: energia elektryczna "[...]"zł, woda około "[...]" zł, telefon, TV – "[...]" zł, ubezpieczenie domu "[...]" zł rocznie, opał około "[...]" zł rocznie, wydatki na specjalna dietę około "[...]" zł miesięcznie. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż nie jest w stanie ponieść opłaty sądowej bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jej oraz jej rodziny. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r, poz. 1369 ze zm.), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym, o co wniosła w niniejszej sprawie skarżąca, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącej nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych w całości czy też chociażby w części. Rozpoznający wniosek nie kwestionuje, że w niniejszej sprawie ciężar ekonomiczny kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi tj. wpisu w wysokości 7.052 zł jest znaczący. Dodatkowo wpis podobnej wysokości musi ponieść mąż skarżącej w sprawie I SA/Ol 557/17. Niemniej jednak znaczna wysokość wpisu nie stanowi w sytuacji skarżącej obligatoryjnej podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając niniejszy wniosek należy mieć na uwadze aktualny majątek wnioskodawczyni, jak również majątek jakim dysponowała wcześniej. Jak wynika z akt administracyjnych oraz zaskarżonej decyzji (str.8), a okoliczności te nie są kwestionowane przez wnioskodawczynię, skarżąca i jej mąż w latach 2007-2012 sprzedali "[...]" działek za łączną kwotę "[...]" zł. I tak w 2007r. sprzedali "[...]" działki za kwotę "[...]" zł, w 2010r. "[...]" działki za kwotę "[...]" zł, w 2011r. "[...]" działki za "[...]" zł i w 2012r. "[...]" działek za kwotę "[...]" zł. Pomimo tego, iż ostatnia sprzedaż miała miejsce w 2012r. tj. 5 lat temu, nie może umknąć uwadze, iż na przestrzeni ostatnich 10 lat skarżąca wraz z mężem z tytułu zbycia działek dysponowała kwotą "[...]" zł. Można zatem przyjąć, że rocznie małżonkowie mieli potencjalnie do dyspozycji kwotę "[...]" zł, co miesięcznie daje kwotę "[...]" zł. W tej sytuacji nie można uznać skarżącej za osobę wymagającą pomocy Państwa w zakresie ponoszenia za nią kosztów sądowych, wręcz przeciwnie, stwierdzić należy, że skarżąca należy do ludzi zamożnych, posiadających obiektywne możliwości zdobycia środków pieniężnych na wymagane koszty sądowe. Wskazane wyżej okoliczności dotyczące stanu majątkowego wnioskodawczyni sytuują ją bowiem w znacznie lepszej sytuacji niż osoby, którym zostaje przyznane prawo pomocy, gdyż nie posiadają żadnej nieruchomości, bądź należą do osób o bardzo niskich dochodach lub są całkowicie tych dochodów pozbawieni i nie są w stanie pokryć nawet podstawowych potrzeb życiowych. Kwota uzyskana ze sprzedaży działek, jakkolwiek została ona rozdysponowana, umożliwiała skarżącej zabezpieczenie środków pieniężnych na ewentualne kwestionowanie decyzji organów podatkowych, w tym również na koszty sądowe. Ponadto zwrócić należy uwagę na posiadanie w dalszym ciągu przez skarżącą i jej męża znacznego majątku nieruchomego, tj. nieruchomości rolnych o powierzchni około 18 ha, jak wynika z akt sprawy pozostało jej "[...]" działek. Wnioskodawczyni posiada tym samym potencjalne możliwości pozyskania dodatkowych środków pieniężnych w związku z posiadaniem znacznego majątku nieruchomego. Posiadane nieruchomości mogą być przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych takich jak np. dzierżawa, sprzedaż (np. części), mogą być także wykorzystane zgodnie z jego przeznaczeniem, a także jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Należy bowiem zwrócić uwagę, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy wymaga przyjęcia, że strona ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy powinna uprzednio podjąć wszelkie niezbędne działania, aby we własnym zakresie (bądź z pomocą np. bliskich) zdobyć fundusze na pokrycie wydatków wiążących się z wszczętym przez siebie postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., I FZ 88/14, publ. CBOSA). Trudno zatem, biorąc pod uwagę aktualny stan posiadania skarżącej uznać ją za osobę wymagającą pomocy ze strony Państwa w poniesieniu za nią kosztów sądowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m.in. postanowienie z dnia 5 stycznia 2016r., sygn. akt: I OZ 1758/15, publ. CBOSA). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów sądowych. To od wnioskodawcy bowiem zależy, w jaki sposób gospodaruje swymi aktywami, w tym majątkiem nieruchomym, i czy podejmuje czynności w celu uzyskania z niego dochodów. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącą we wniosku PPF okoliczności o zabezpieczeniu nieruchomości hipoteką na rzecz Urzędu Skarbowego, wskazać należy, iż fakt ten nie może sam w sobie rzutować automatycznie na uwzględnienie wniosku strony. Zauważenia wymaga, że obciążenie nieruchomości hipoteką nie oznacza braku możliwości korzystania z niej czy też możliwości uzyskiwania z niej dodatkowych środków pieniężnych. O powyższym, a także o dodatkowych dochodach, świadczy chociażby fakt otrzymywania płatności obszarowych na posiadane nieruchomości rolne. Na rok 2012 otrzymano płatność w wysokości "[...]" zł, na rok 2013 płatność w wysokości "[...]" zł, a na 2014 rok w wysokości "[...]" zł. Uznając, że kwota uzyskana ze sprzedaży działek, posiadany nadal znaczny majątek nieruchomy, uzyskiwane płatności obszarowe oraz stałe dochody mogą stanowić źródło pokrycia zarówno wydatków ponoszonych w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak również kosztów opłat sądowych, referendarz sądowy odstąpił od wezwania wnioskodawczyni do przedstawienia, w trybie art. 255 p.p.s.a., wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i jej męża, udokumentowania kosztów utrzymania, deklaracji podatkowych, a także innych materiałów źródłowych, które w sposób najpełniejszy zobrazowałyby sytuację finansową skarżącej. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie kłóciłoby się z ratio legis instytucji przyznania prawa pomocy, albowiem ta została stworzona jedynie dla osób, które ze względu na swoje niewielkie dochody oraz brak jakiegokolwiek majątku, nie mogą dochodzić swych praw przed sądem. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.