I SA/Ol 561/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 9 października 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. C. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr Rep. "[...]" w przedmiocie: łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 29 sierpnia 2013 r. W. C. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że od 01.09.2013r. jest bezrobotny i nie uzyskuje żadnych dochodów. Poprzednio jak to określił "zarabiał bardzo mało". We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, która nie pracuje. Skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni 50 m2. Innego majątku nie posiada. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 09.09.2013 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia, lekarstw, rehabilitacji, ew. raty pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, wysokość płaconych podatków itp.), przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 01.06.2013 r. do 31.08.2013 r., - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący i jego małżonka posiadają rachunki bankowe, w przypadku odpowiedzi twierdzącej przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (1 marca 2013r. do 30 sierpnia 2013r.), bądź oświadczenia o braku takowych, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący lub jego rodzina korzystają z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń ( zasiłków, dodatków), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia z czego skarżący oraz jego żona się utrzymują, w związku z wypełnieniem rubryki nr 10 formularza wniosku PPF " Dochody" w sposób wskazujący, iż ani on, ani jego żona nie uzyskują żadnych dochodów, w sytuacji korzystania z pomocy finansowej innych osób ( np. rodziny), należy wskazać stopień pokrewieństwa oraz uprawdopodobnić, iż osoby te są w stanie pomagać rodzinie skarżącego, poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość dochodów tych osób (np. odcinki renty, emerytury, wyciągi bankowe potwierdzające wpływy wynagrodzenia). W odpowiedzi na powyższe wezwanie do Sądu wpłynęła korespondencja zawierająca oryginalne odcinki pokwitowań wpłat z tytułu opłat za energię elektryczną w wysokości 292,58 zł – zapłata w dniu 03.09.2013r., ubezpieczenie PZU w wysokości 41,18 zł – wpłata w dniu 04.09.2013r., PTTK Centertel w wysokości 29,90 zł – wpłata dokonana 04.09.2013r., za odpady komunalne w wysokości 40 zł. Dodatkowo załączona została faktura korygująca z dnia 19.08.2013r., z której wynika, iż kwota 292,58 zł za energię elektryczną naliczona została za okres od 07.04.2013r. do 17.08.2013r. tj. za 4,5 miesiąca. Ponadto załączono oryginał decyzji Wójta Gminy "[...]" z dnia 18.02.2013r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego w sprawie wymiaru podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za 2013r. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane wyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Rozpoznając wniosek złożony przez W. C. stwierdzić należy, iż w sprawie nie zachodzą podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Wnioskodawca nie nadesłał wszystkich żądanych dokumentów i oświadczeń, które były istotne dla oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej. W tej sytuacji stwierdzić należało, iż skarżący nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Referendarz sądowy nie neguje, że sytuacja finansowa skarżącego być może rzeczywiście jest trudna, jednakże okoliczność powyższa nie została uprawdopodobniona. Wnioskodawca nie wyjaśnił z czego się utrzymuje w sytuacji pozostawania bez pracy i nie uzyskiwania żadnych dochodów przez niego jak również przez jego żonę. Przedstawił jedynie dokumenty potwierdzające dokonywanie niektórych opłat związanych z utrzymaniem. Tym samym musi istnieć źródło finansowania wykazanych wyżej wydatków, czy to w postaci oszczędności czy też pomocy innych osób. Niemożliwe bowiem jest regulowanie wydatków w okolicznościach nie uzyskiwania dochodów. Nie wiadomo przy tym czy skarżący i jego małżonka korzystają z pomocy opieki społecznej, która byłaby uzasadniona w ich sytuacji materialnej. Pomoc opieki społecznej w jakiejkolwiek formie i wysokości wyjaśniałaby również możliwość egzystencji rodziny w sytuacji braku dochodów. Zauważyć również należy, iż przedstawione wydatki nie obejmują wyjaśnienia ponoszenia wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem rodziny, a mianowicie kosztów związanych z wyżywieniem czy też podstawowymi środkami czystości, które skarżący i jego żona muszą ponosić. W tej sytuacji nie zostały wyjaśnione podstawowe kryteria w oparciu, o które przyznawane jest prawo pomocy, a mianowicie: rzeczywista wysokość miesięcznych kosztów utrzymania rodziny oraz źródeł ich finansowania. Nie udzielono również odpowiedzi w zakresie posiadania bądź nie posiadania rachunków bankowych przez skarżącego. Analiza dokumentów bankowych umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez wnioskodawcę środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy miał on ewentualnie możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty sądowe. Wskazywałaby również na rodzaj i wysokość kosztów, które skarżący ponosi Przedłożone przez skarżącego na wezwanie referendarza dokumenty dotyczące jego sytuacji finansowej są zbyt ogólnikowe i niepełne, a w konsekwencji niewystarczające dla określenia jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Skarżący nie wyjaśnił trzech istotnych kwestii, do których określenia został wezwany. Nie wyjaśnił czy korzysta z pomocy opieki społecznej, nie wyjawił czy posiada rachunki bankowe, nie wskazał z czego się utrzymuje i czy korzysta z pomocy bliskich, rodziny bądź znajomych. Odnośnie czwartego pytania dotyczącego wydatków i kosztów utrzymania rodziny zostały one wykazane w sposób wybiórczy i niepełny. Reasumując należy stwierdzić iż uzyskanie powyższych danych w ocenie orzekającego było kluczowe dla oceny rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Sąd ( czy też referendarz sądowy) musi zatem ustalić ponad wszelką wątpliwość, czy zostały spełnione okoliczności wymienione w art. 246 § 1 p.p.s.a. Podkreślić przy tym należy, że strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim, obiektywne dowody na ich potwierdzenie (por. postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2009r. sygn. I FZ 415/09, publ. CBOiS). Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.