I SA/Ol 564/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 11 października 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia adwokata WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 18 września 2018r. skarżący D. W. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z synem (13 lat). Wnioskodawca uzyskuje dochód z własnej działalności w wysokości "[...]" zł (dochód za sierpień 2018r.), ponadto otrzymuje alimenty na syna w kwocie "[...]" zł, świadczenie rodzinne "[...]" oraz zasiłek rodzinny w kwocie "[...]" zł. Do miesięcznych wydatków rodziny należy: czynsz za wynajem w wysokości "[...]" zł, opłaty mieszkaniowe (gaz, ogrzewanie gazowe, prąd, TV) "[...]" zł, koszty leczenia "[...]" zł (sierpień 2018r.), spłata należności sądowych rozwodowych – "[...]" zł, opłata za telefon i internet "[...]" zł, wyżywienie, środki czystości, odzież około "[...]" zł. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku. Nie posiada nieruchomości, mieszkanie wynajmuje w bloku wielorodzinnym, nie posiada oszczędności, zasobów pieniężnych, samochodu lub innych przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i syna. Wskazał, iż jest po rozwodzie, samotnie wychowuje syna. Łączne dochody skarżącego to "[...]" zł. Posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2018r., poz. 1302, dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucję prawa pomocy należy stosować wyjątkowo, a więc w stosunku do osób ubogich, nie mających jakichkolwiek stałych źródeł dochodów, czy też posiadających je, jednak w wysokości nie wystarczającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Mając powyższe na uwadze uznano, że wniosek skarżącego zasługuje na częściowe uwzględnienie tj. w zakresie odnoszącym się do kosztów sądowych. Za powyższym przemawia fakt, iż środki uzyskiwane przez rodzinę wnioskodawcy nie są wysokie i są w stanie zaspokoić jedynie elementarne potrzeb rodziny. Łączny dochód rodziny, na który składa się dochód skarżącego, alimenty na syna oraz dwa zasiłki, wynosi "[...]" zł. Wydatki zostały natomiast określone na kwotę około "[...]" zł miesięcznie. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzono, że poniesienie przez skarżącego pełnych kosztów sądowych obejmujących wpis od skargi, jak również kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego rodziny. Niemniej jednak wzięto pod uwagę, iż dochody rodziny aczkolwiek niskie, przekraczają próg interwencji socjalnej, wynoszący od dnia 1 października 2018 r. - 528 zł dla osób w rodzinie (zob. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz.U. Nr 218, poz. 1358). Jak wskazano wyżej prawo pomocy znajduje uzasadnienie wyłącznie wobec osób bardzo ubogich, a więc takich które w chwili złożenia wniosku żyją poniżej progu interwencji socjalnej. Z uwagi na powyższe zwolniono skarżącego od kosztów sądowych, natomiast odmówiono ustanowienia dla niego pełnomocnika. Zauważyć należy, że zwolnienie obejmuje wszystkie koszty ponad tę kwotę tj. także ewentualne przyszłe koszty sądowe, takie jak np. opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł (jeżeli skarga zostanie oddalona) i wpis od skargi kasacyjnej stanowiący połowę wpisu od skargi. Dodatkowo argumentując odmowę ustanowienia pełnomocnika procesowego wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zapewnienia stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, oprócz analizy bieżącej sytuacji finansowej wnioskodawcy, uwzględniać musi procesową konieczność powołania adwokata lub radcy prawnego. W tym aspekcie należy wziąć pod uwagę w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem czy konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (postanowienie NSA z dnia 8 kwietnia 2013 r., I FZ 70/13, CBOSA). Oceniając przez pryzmat powyżej wskazanych kryteriów potrzebę uwzględnienia wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika należało zauważyć, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział adwokata nie jest niezbędny. Wynika to z tego, że sporządzenie skargi oraz pism procesowych, których adresatem jest Sąd I instancji, nie jest obciążone tzw. przymusem adwokacko-radcowskim. Skarga sporządzona osobiście przez skarżącego podlegać będzie merytorycznemu rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, który rozpozna sprawę w jej granicach, niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Ponadto skarżącemu, występującemu w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, Sąd z urzędu udzieli potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). W tych warunkach należało stwierdzić, że odmowa ustanowienia pełnomocnika nie ograniczy prawa skarżącego do sądu, zaś w razie zmiany okoliczności sprawy postanowienie w tym przedmiocie może być zmienione (por. postanowienie NSA z 4 marca 2014 r., I OZ 135/14, publ. CBOSA). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.