I SA/Ol 570/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 27 października 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora "[...]" Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]"., Nr "[...]" w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący J. P., reprezentowany przez adwokata, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu sądowego od skargi w wysokości 4.877,00 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie "[...]" zł netto. Nie posiada majątku nieruchomego, oszczędności, wierzytelności oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000,00 zł. Posiada udziały w kwocie 2 razy po 5.000,00 zł w spółkach "[...]" oraz "[...]". Skarżący pozostaje w związku małżeńskim z G. P., z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Zamieszkuje wraz z żoną w mieszkaniu o wartości około "[...]" zł, należącym do jej majątku odrębnego. Do miesięcznych wydatków wnioskodawcy należy: opłata za telefon i internet 75 zł, opłata za energię elektryczną 125 zł, opłata za telefon komórkowy 50 zł, łącznie 250 zł. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż nie jest w stanie zgromadzić kwoty 4.777,00 zł, a tym samym w przypadku nie zwolnienia go z kosztów sądowych nie będzie miał możliwości zweryfikowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017r., poz. 1369, ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżący wyjaśnił, iż jego żona uzyskuje od 1 października 2017r. dochody z tytułu emerytury w wysokości około "[...]" zł, poprzednio z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskiwała dochód w wysokości "[...]" zł netto miesięcznie. Wnioskodawca wyjaśnił, iż nie korzysta z żadnej pomocy finansowej w związku z wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wskazał, że nie był nigdy posiadaczem żadnej nieruchomości rolnej. Odpowiedni stosunek prawny w latach poprzednich do użytkowania gruntów, na których pracował, miała jego córka. Skarżący składał wnioski o płatności obszarowe, gdyż córka nie posiadała nr producenta rolnego. Dopłaty przekazywał w formie darowizny córce. Od dwóch lat nie składa już wniosków o płatności do ARiMR. Wyjaśnił, iż nie posiadał żadnych oszczędności, nieruchomości oraz ruchomości w okresie od 01.01.2016r. do chwili obecnej. W okresie tym sprzedał kilkunastoletni samochód osobowy za kwotę 2.000,00 zł. Środki uzyskane ze sprzedaży zostały przeznaczone na leczenie skarżącego i jego matki. Podniósł, iż wraz z żoną są pod stałą opieką lekarską. Z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej i każde z małżonków żyje na własny rachunek. Dodał, iż żona nie czuje się w obowiązku pokrywać za niego kosztów sądowych. Oświadczył również, iż z jego środków prywatnych są pokrywane koszty profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślił, iż sam nie jest w stanie reprezentować swoich interesów w sądzie. Obecna sytuacja finansowa uniemożliwia mu pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Do złożonych oświadczeń przedłożono następujące dokumenty źródłowe: kopie faktury z dnia 08.09.2017r., z dnia 07.10.2017r. za telewizję "[...]" (k. 44, k. 45), kopię faktury za energię elektryczną za okres 05.08.2017r. do 05.10.2017r. (k.46), kopię faktury z dnia 10.10.2017r. za usługi telekomunikacyjne "[...]" (k. 47, k. 48), polecenia przelewu tytułem "[...]" (k.49, k.50), kopię pisma spółdzielni mieszkaniowej o wysokości opłat za mieszkanie z dnia 21.06.2017r. (k. 51), kopię przelewu internetowego za RTV (k.52), kopię aktu notarialnego z dnia 26.03.2010r. w przedmiocie małżeńskiej umowy majątkowej (k. 5355), kopię aktu notarialnego z dnia 16.06.2016r. w przedmiocie podziału majątku wspólnego (k.56-61), wyciągi z rachunku żony wnioskodawcy za okres od 09.05.2017r. do 08.08.2017r. (k. 62-71), wyciągi z rachunku skarżącego za okres od 23.05.2017r. do 21.08.2017r. (k. 72-84) Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawiona w dodatkowych dokumentach, sytuacja materialna skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, środków pieniężnych na opłacenie kosztów niniejszego postępowania, choć niewątpliwie nie są one niskie. Na podstawie wyciągów z rachunków bankowych ustalono, że skarżący w okresie do złożenia skargi na decyzję Dyrektora ARiMR dysponował wystarczającymi środkami finansowymi na pokrycie należnego od niej wpisu sądowego (w wysokości 4.877 zł). Zaskarżona decyzja została doręczona pełnomocnikowi w dniu 19 czerwca 2017r., skargę wniesiono w dniu 18 lipca 2017r. Analizując wyciągi z rachunków bankowych stwierdzić należy, iż w dniu 05.07.2017r. na konto wnioskodawcy wpłynęła kwota "[...]" zł tytułem "zwrot pożyczki" z "[...]"., następnie również w dniu 05.07.2017r. wpłynęły środki w wysokości "[...]"zł tytułem "zwrot pożyczki" od "[...]", w tym samym dniu zanotowane zostały ponadto jako przelewy przychodzące tytułem "należnych odsetek" następujące kwoty "[...]" zł i "[...]" zł. Łącznie w dniu 05.07.2017r. na konto wnioskującego o przyznanie prawa pomocy wpłynęła kwota "[...]" zł. W dniu 06.07.2017r. kwota "[...]" zł została przez skarżącego wypłacona. Ustalono ponadto, że w okresie wcześniejszym tj. w dniu 24.05.2017r. na koncie skarżącego znajdowała się kwota "[...]" zł, a w dniu 26.05.2017r. skarżący wypłacił środki finansowe w wysokości "[...]" zł. Na podstawie powyższych ustaleń stwierdzić należy, iż w okresie od 26.05.2017r. do 06.07.2017r. skarżący operował kwotą co najmniej "[...]" zł, tym samym dysponował środkami umożliwiającymi mu samodzielne poniesienie kosztów sądowych. Nie wykazał przy tym, aby środki te były niezbędne na pokrycie nadzwyczajnych zdarzeń losowych takich jak np. ciężka, obłożna choroba, poważne kłopoty rodzinne, niedostatek. Inne wydatki takie jak np. zobowiązania prywatnoprawne, na które ewentualnie mogły być przeznaczone posiadane przez skarżącego środki, nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty sądowe. Należy również mieć na uwadze, że skarżący prowadząc działalność rolniczą na znaczną skalę (powierzchnia gruntów, wysokość dopłat) winien przewidzieć również konieczność dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej, zwłaszcza że posiadane środki były do dyspozycji wnioskodawcy w okresie wydawania zaskarżonej przez niego decyzji oraz złożenia przez niego skargi. Ponadto w okolicznościach niniejszej sprawy zasadne jest stwierdzenie, iż pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych czy ich części, wnioskodawca może również oczekiwać ze strony swojej córki, co nie stałoby w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie". Powyższe uzasadnia bowiem fakt przekazania w formie darowizny na rzecz córki płatności rolnośrodowiskowych uzyskanych w latach 2010-2014 z tytułu produkcji rolnej, których wysokość zgodnie z decyzją z dnia 1 czerwca 2017r. Nr 14/OR14/2017 wyniosła łącznie "[...]" zł. Biorąc pod uwagę wyżej wskazane okoliczności nie można zgodzić się z argumentacją skarżącego, iż jego sytuacja finansowa uniemożliwia mu pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Twierdzenia o braku środków finansowych nie korelują także z oświadczeniem wnioskodawcy, iż koszty profesjonalnego pełnomocnika zostały pokryte z jego prywatnych środków. Niezrozumiałym w tej sytuacji jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty wnioskodawca może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, oczekując w tym zakresie pomocy ze strony Budżetu Państwa. Odnosząc się do wysokości uzyskiwanego przez skarżącego dochodu ("[...]" zł netto), którą wskazuje wnioskodawca jako przyczynę uniemożliwiającą pokrycie wskazanych kosztów sądowych, stwierdzić należy, że w świetle wskazanych wyżej okoliczności, nie stanowi ona wystarczającej podstawy do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie kłóciłoby się z ratio legis instytucji przyznania prawa pomocy, albowiem ta została stworzona jedynie dla osób, które ze względu na swoje niewielkie dochody, brak jakiegokolwiek majątku oraz pozbawione (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł, nie mogą dochodzić swych praw przed sądem. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.