I SA/Ol 570/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2017 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. P. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 12 października 2017 r., o sygn. akt I SA/Ol 570/17, którym odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]"., "[...]" w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. J. P., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 4.877,00 zł, od wniesionej przez Niego skargi. Według danych zawartych w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF), wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jest zatrudniony na umowę o pracę i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.460 zł netto miesięcznie. Nie posiada majątku nieruchomego, oszczędności, wierzytelności oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000,00 zł. Posiada udziały w kwocie 2 razy po 5.000,00 zł w Spółkach z o.o. D. i R.. Skarżący pozostaje w związku małżeńskim z G. P., w ramach którego ustanowiono rozdzielność majątkową. W skład majątku odrębnego J.P. wchodzi mieszkanie o wartości około 150.000,00 zł, w którym zamieszkuje wspólnie z żoną. Skarżący wykazał stałe miesięczne wydatki z tytułu opłat za: telefon i internet (75 zł), energię elektryczną (125 zł) i telefon komórkowy (50 zł), na łączną sumę 250 zł. Argumentując wniosek strona podniosła, iż nie jest w stanie zgromadzić kwoty tytułem należnego wpisu. Ne zwolnienie z kosztów sądowych skutkować zaś będzie brakiem możliwości zweryfikowania zaskarżonej decyzji w zakresie zgodności z prawem. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Sądu w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 1369, ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), skarżący podał, że jego żona uzyskuje od 1 października 2017r. dochody z tytułu emerytury w wysokości około 1.400 zł. Poprzednio zaś jej dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosił miesięcznie 1.911,00 zł netto. Według oświadczenia, wnioskodawca nie korzysta z żadnej pomocy finansowej w związku z wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Nie był nigdy posiadaczem żadnej nieruchomości rolnej. W latach poprzednich prawo do użytkowania gruntów na których pracował, miała jego córka. Skarżący składał wnioski o płatności obszarowe, gdyż córka nie posiadała numeru producenta rolnego. Dopłaty przekazywał jej w formie darowizny. Od dwóch lat nie składa już wniosków o płatności do ARiMR. Jak podał, od 01 stycznia 2016r. do chwili obecnej nie posiadał żadnych oszczędności, nieruchomości oraz ruchomości. W okresie tym sprzedał kilkunastoletni samochód osobowy za kwotę 2.000,00 zł, zaś środki uzyskane ze sprzedaży przeznaczył na leczenie. Skarżący podniósł, iż z żoną pozostają pod stałą opieką lekarską. W związku z rozdzielnością majątkową każde z małżonków żyje na własny rachunek. Żona nie czuje się zatem w obowiązku pokrywać za niego kosztów sądowych. Oświadczył również, iż z jego środków prywatnych są pokrywane koszty profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący nie jest bowiem w stanie sam reprezentować swoich interesów w sądzie.. W związku z wnioskiem przedłożył dokumenty źródłowe w postaci kopii faktur: z 08 września 2017r. i 07 października 2017r. z tytułu zapłaty za odbiór telewizji Vectra (k. 44, k. 45), za energię elektryczną za okres 05 sierpnia do 05 października 2017r. (k.46), z dnia 10 października 2017r. za usługi telekomunikacyjne Orange (k. 47, k. 48), a ponadto polecenia przelewu na rzecz PZU Życie (k.49, k.50), kopie pisma spółdzielni mieszkaniowej z dnia 21 czerwca 2017r. o wysokości opłat za mieszkanie (k. 51), przelewu internetowego za RTV (k.52), aktu notarialnego z dnia 26 marca 2010r. w przedmiocie małżeńskiej umowy majątkowej (k. 53-55) i aktu notarialnego z dnia 16 czerwca 2016r. w przedmiocie podziału majątku wspólnego (k.56-61), wyciągi z rachunku żony wnioskodawcy za okres od 09 maja do 08 sierpnia 2017r. (k. 62-71) oraz wyciągi z rachunku bankowego za okres od 23 maja do 21 sierpnia 2017r. (k. 72-84). Postanowieniem z dnia 17 października 2017 r., Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówiła skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu, wskazując na brak w niniejszej sprawie przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, podniosła, że opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialna skarżącego, wbrew twierdzeniom strony, nie daje podstaw do przyjęcia, iż nie posiada ona środków pieniężnych na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Zdaniem Referendarz, skarżący w okresie do złożenia skargi na decyzję Dyrektora ARiMR dysponował wystarczającymi środkami finansowymi na pokrycie należnego od niej wpisu sądowego (w wysokości 4.877 zł). Zaskarżona decyzja została doręczona pełnomocnikowi w dniu 19 czerwca 2017r., skargę wniesiono zaś 18 lipca 2017r. W związku z analizą wyciągów z rachunków bankowych Referendarz zwróciła uwagę, że 5 lipca 2017r. na konto wnioskodawcy wpłynęła kwota 33.000 zł tytułem "zwrotu pożyczki" z D. Sp. z o.o.. W tym samym dniu wpłynęło 15.000 zł tytułem "zwrotu pożyczki" od A. Sp. z o.o. oraz zanotowano jako przelewy przychodzące tytułem "należnych odsetek", kwoty 3.762,49 zł i 1.085,63 zł. Łącznie na konto wnioskującego o przyznanie prawa pomocy wpłynęła tego dnia kwota 52.848,12 zł. 6 lipca 2017r. skarżący wypłacił z rachunku 50.000 złotych. Wcześniej zaś, tj. 24 maja 2017r. na koncie skarżącego znajdowała się kwota 43.110,63 zł, a dwa dni później skarżący wypłacił środki finansowe w wysokości 40.000,00 zł. Na podstawie powyższych ustaleń referendarz sądowy stwierdziła, iż w okresie od 26 maja do 06 lipca 2017r. skarżący dysponował kwotą co najmniej 50.000 zł, a więc środkami umożliwiającymi samodzielne poniesienie kosztów sądowych. Nie wykazał przy tym, aby środki te były niezbędne do pokrycia nadzwyczajnych zdarzeń losowych, takich jak np. ciężka, obłożna choroba, poważne kłopoty rodzinne, czy niedostatek. Inne zaś wydatki, jak np. zobowiązania prywatnoprawne, na które ewentualnie mogły być przeznaczone posiadane przez skarżącego środki, nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty sądowe. Referendarz sądowy zwróciła uwagę, że skarżący prowadząc działalność rolniczą na znaczną skalę (powierzchnia gruntów, wysokość dopłat), powinien przewidzieć również konieczność dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej, zwłaszcza że posiadane środki były do dyspozycji wnioskodawcy w okresie wydawania zaskarżonej przez niego decyzji oraz złożenia przez niego skargi. Zdaniem Referendarza, w okolicznościach niniejszej sprawy zasadne jest stwierdzenie, że pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych czy ich części, wnioskodawca może również oczekiwać ze strony swojej córki, co nie stałoby w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie". Powyższe uzasadnia bowiem fakt przekazania w formie darowizny na rzecz córki płatności rolnośrodowiskowych uzyskanych w latach 2010-2014 z tytułu produkcji rolnej, których wysokość zgodnie z decyzją z dnia 1 czerwca 2017r. "[...]" wyniosła łącznie 565.746 zł. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący złożył sprzeciw. Wnosząc o jego zmianę zarzucił obrazę przepisów postępowania - art. 265 p.p.s.a., poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie nie ma on zastosowania. W uzasadnieniu podniósł, iż ocena sytuacji finansowej strony została ustalona w sposób powierzchowny i pobieżny, w oparciu o niepełne informacje w zakresie sytuacji majątkowej, z pominięciem zasadniczej okoliczności, dotyczącej posiadania przez skarżącego oszczędności umożliwiających uiszczenie opłaty sądowej oraz tego zdolności zarobkowe wnioskodawcy są na tyle znaczne, że umożliwiają uiszczenie opłaty bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Zdaniem skarżącego, taka analiza nie została przeprowadzona w sposób prawidłowy, skoro Sąd nie posiadał pełnych informacji, a w szczególności nie ustalił, czy wnioskodawca jest właścicielem środków finansowych przekazanych przez spółkę D.Sp. z o.o.. Strona podniosła, że nie posiada oszczędności i nie jest w stanie w krótkim okresie czasu zgromadzić środków na pokrycie w niniejszej sprawie kosztów opłaty sądowej, bez radykalnej ingerencji w wydatki na utrzymanie rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W niniejszej sprawie strona wniosła o zwolnienie z kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl zaś art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w takim zakresie następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych, jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. Należy podkreślić, że w świetle powołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu, Referendarz sądowy w sposób prawidłowy zbadała sytuację finansową wnioskodawcy pod kątem zdolności poniesienia przez niego kosztów sądowych. Zauważenia wymaga, że w świetle powołanych wyżej przepisów w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, nie jest rolą Sądu samodzielne poszukiwanie argumentów i dokumentacji, obrazujących faktyczną sytuację majątkową strony. To obowiązkiem wnioskodawcy było przedstawienie wszelkich istotnych materiałów źródłowych dotyczących tej sytuacji, których analiza pozwoliłaby ocenić jego argumentację, jako przekonywującą. Z akt wynika, ze wnosząc sprzeciw i znając konsekwencje nieprzedstawienia w pełnym zakresie swojej sytuacji materialnej, strona nie przedstawiła dokumentacji pozwalającej na ponowną i odmienną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy, w tym odnośnie okoliczności dysponowania w okresie od 26 maja do 06 lipca 2017r. środkami w kwocie co najmniej 50.000 zł, a więc takimi, które w pełni umożliwiały samodzielne poniesienie kosztów sądowych przez skarżącego. Jak już wyżej wskazano to na osobie ubiegającej się o prawo pomocy ciąży obowiązek składania jasnych, wyczerpujących i rzetelnych wyjaśnień. Sąd nie ma obowiązku poszukiwania za stronę informacji, które obrazują jej rzeczywistą sytuację materialną i rodzinną. Na etapie prowadzenia postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, a jedynie dokonuje oceny oświadczenia majątkowego strony, uzupełnionego ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. W sytuacji, gdy uzupełnione dokumentacją oświadczenie - jak w niniejszej sprawie - nadal budzi wątpliwości, nie ma podstaw do pozytywnego uwzględniania wniosku, czy ponownego wzywania o uzupełnienie oświadczenia. Skarżący w sprzeciwie nie przedstawił w istocie, żadnych nowych dowodów wpływających na odmienną ocenę podstaw przyznania prawa pomocy, ograniczając się do polemiki i kwestionowania ustaleń i oceny Referendarza. Koszty postępowania sądowoadministracyjnego – w tym koszty sądowe, nie mogą być zaś stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności zaspokajania. Dlatego też, część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W związku z wnioskiem skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) W świetle nie budzących wątpliwości ustaleń w sprawie, w szczególności co do tego, że od 26 maja do 06 lipca 2017r., a więc również w okresie do złożenia skargi na decyzję Dyrektora ARiMR (18 lipca 2017r.) wnioskodawca dysponował wystarczającymi środkami finansowymi na pokrycie należnego wpisu sądowego, a jednocześnie nie wykazał, że środki te były niezbędne do pokrycia nadzwyczajnych zdarzeń losowych, stanowisko Referendarza, co do braku podstaw faktycznych i prawnych dla przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, nie budzi zastrzeżeń. Reasumując, zawarta w zaskarżonym postanowieniu ocena w zakresie braku podstaw faktycznych i prawnych dla przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, jest prawidłowa. Z tych względów, postanowienie to należało utrzymać w mocy. Na marginesie dodać należy, że art. 265 p.p.s.a., którego naruszenie zarzuca skarżący, dotyczy udziału przedstawiciela prokuratury w posiedzeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.