I SA/Ol 580/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 26 września 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007r. postanawia: 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł 2) odmówić ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 2 września 2013r. skarżąca K. B. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 2.530 zł oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z byłym mężem. Skarżąca otrzymuje rentę chorobową w wysokości 1.222 zł brutto miesięcznie. Mąż skarżącej pracuje i z tego tytułu osiąga dochód w wysokości 1.700 zł brutto. Łączny dochód rodziny wynosi 2.922 zł brutto. Skarżąca jest właścicielką domu o powierzchni 87m2 oraz budynku gospodarczego o powierzchni 32m2 posadowionych na działce o powierzchni 965m2. Skarżąca posiada samochód osobowy "[...]", rok produkcji 2008r. Innego majątku nie posiada: zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych powyżej 3000 euro. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawczyni wskazała iż utrzymuje się jedynie z renty oraz zarobków byłego męża. Nie posiada żadnych oszczędności na poniesienie kosztów sądowych. Wskazała, iż uzyskiwane dochody pochłaniają wydatki związane z utrzymaniem domu i wyżywieniem oraz lekarstwa, a także utrzymanie samochodu. Podniosła, iż samochód jest niezbędny byłemu mężowi na dojazdy do pracy oraz wnioskodawczyni, która ze względu na chorobę nie zawsze może poruszać się pieszo. W odpowiedzi na wezwanie wystosowane do skarżącej w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r. , poz. 270 dalej cyt. jako p.p.s.a.) wnioskodawczyni oświadczyła, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu wynoszą średnio: gaz (butla) 53 zł, wywóz odpadów 31,58 zł, środki czystości około 60 zł, woda około 80 zł, telefon stacjonarny 109,77 zł, telefony komórkowe i Internet 212,98 zł – za miesiąc czerwiec (za lipiec– 245,04 zł, za sierpień – 270,08 zł), leki około 150 zł, energia elektryczna około 180 zł, papierosy 120 zł, opłata za TV -59 zł, paliwo około 400 zł. Wydatków na żywność skarżąca nie wykazała podnosząc, że nie potrafi ich określić. Podniosła również, iż w okresie czerwiec-sierpień nie dokonywała zakupu odzieży i obuwia. Wskazała również na wydatki okresowe obciążające budżet rodziny takie jak zakup opału za kwotę 600 zł, podatek od nieruchomości 621 zł rocznie, PZU – 240 zł rocznie, ubezpieczenie samochodu 722 zł rocznie. Łącznie suma wydatków okresowych wynosi 2.183 zł tj. miesięcznie około 182 zł ( 2.183 zł : 12). Dodatkowo skarżąca wskazała, iż oboje z mężem korzystają z pomocy córki mieszkającej w Niemczech. Wyjaśniła, iż od kiedy musiała zaopiekować się chorą teściową, koszty utrzymania, leczenia, dojazdów do szpitali znacznie przekraczały możliwości finansowe skarżącej i jej męża. Do tego dochodziło jeszcze utrzymanie mieszkania teściowej, które nie nadawało się do wynajmu. Wyjaśniła, iż posiada zadłużenie, które zaciągnęła na naprawy samochodu. Były mąż skarżącej nie posiada rachunków bankowych, natomiast skarżąca posiada dwa rachunki bankowe. Nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Posiada ubezpieczenie na życie z opłatą kwartalną 60 zł. Do złożonych oświadczeń załączono wyciągi bankowe z "A" za okres 6 miesięcy, z których wynika posiadanie przez skarżącą karty kredytowej o limicie 2.000 zł. Przedłożono również wyciągi z rachunków bankowych z "B" za okres 6 miesięcy, polisę ubezpieczeniową samochodu, faktury za energię elektryczną, za odpady, za wodę, decyzję w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości za 2013r. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w zakresie częściowym czy też całkowitym, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem bądź środków wystarczających. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie przyznać należy, iż sytuacja majątkowa skarżącej nie pozwala jej na uiszczenie całości kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 2.530 zł. W niniejszej sprawie uznano, że skarżąca wykazała przesłanki do zastosowania w jej przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł. Na podstawie przedstawionych we wniosku oświadczeń uznać bowiem należy, że sytuacja finansowa skarżącej jest trudna, jednakże nie świadczy o braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych. Wskazać należy, iż skarżąca jest właścicielką majątku nieruchomego w postaci domu, budynku gospodarczego i działki. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, postanowienie NSA z dnia 26 września 2012r., sygn. I OZ 698/12, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011r., sygn. I GZ 48/11, postanowienie WSA w Opolu z dnia 20 czerwca 2011r., sygn. II SA/Op 526/10, publ. CBOiS ). Wyjaśnić należy, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni rozpatrywana jest w świetle sytuacji finansowej i majątkowej jej byłego męża. Z przedstawionych dokumentów wynika bowiem, iż byli małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, utrzymują się ze wspólnych dochodów, ponoszą wspólne wydatki. Odnosząc się do dochodów skarżącej i jej byłego męża wskazać należy, iż są one niewysokie, łącznie dochód netto rodziny wynosi około 2.250 zł, jednakże wystarczają na wykazane przez skarżącą wydatki, które wynoszą około 1.636 zł miesięcznie z uwzględnieniem wydatków okresowych – ponoszonych w skali roku. Pozostałą kwotę (614 zł) skarżąca może zatem przeznaczyć na zakup wyżywienia. Dodać należy, iż skarżąca otrzymuje regularną pomoc od córki zamieszkałej w Niemczech. Z przedłożonych wyciągów bankowych wynika, iż córka dokonuje systematycznych wpłat na konto matki. W okresie od 01.03.2013r. do 31.08.2013r. odnotowano 6 wpłat na rachunek skarżącej od E. F. Były to następujące kwoty: dnia 22.03.2013r. - 1.221,69 zł, dnia 26.04.2013r. - 1.619,12 zł, dnia 03.04.2013r. – 407,53 zł, dnia 27.05.2013r. – 1.228,68 zł, dnia 27.06. – 1.266 zł, dnia 29.08.1.244,85 zł. Z powyższego wynika, iż skarżąca dysponuje miesięcznie dodatkową kwotą około 1.150 zł. Uwzględniając zatem wydatki rodziny, będzie w stanie ponieść część kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżąca jest ponadto właścicielką majątku ruchomego w postaci samochodu marki "[...]". Trudno uznać skarżącą za osobę wymagającą pomocy państwa w sytuacji posiadania wykazanych składników majątkowych tj. majątku nieruchomego czy stosunkowo nowego samochodu, na który wydatkuje ona miesięcznie kwotę około 400 zł Wysokość ponoszonych wydatków z tytułu opłat za telefon stacjonarny oraz telefony komórkowe i Internet również nie wskazują, aby skarżąca nie mogła wygospodarować jakiejkolwiek kwoty na opłacenie kosztów sądowych. Koszty związane z posiadaniem i użytkowaniem telefonów oscylują w granicach 322,75 zł – 381,55 zł miesięcznie. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek są to znaczące wydatki w skali dochodów rodziny, nie można ich także zaliczyć do podstawowych i niezbędnych. Ograniczenie powyższych wydatków pozwoli skarżącej zaoszczędzić środki finansowe na poniesienie części kosztów niniejszego postępowania. Dodatkowo należy zauważyć, że na rachunek skarżącej w dniu 16.07.2013r. wpłynęła kwota 254,03 zł tytułem opłaty za dzierżawę. Tym samym niewyjaśniona pozostała kwestia czy wnioskodawczyni nie uzyskuje dodatkowych dochodów, a wykazane dochody są jedynymi źródłami utrzymania. W świetle ustalonych okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawczyni uznano, iż skarżąca będzie w stanie uiścić koszty sądowe w wysokości 500 zł oraz ewentualne koszty ustanowienia pełnomocnika. Dochód rodziny oraz dodatkowe środki pieniężne uzyskiwane od córki nie są na tyle niskie, by uzasadnić przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przyznając skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł, a więc zwalniając ją również od części wpisu sądowego - w kwocie 2.030 zł, umożliwiono jej podjęcie ewentualnych starań o ustanowienie fachowego pełnomocnika. W ocenie rozpoznającego wniosek przedstawione przez skarżącą okoliczności nie uprawniają do stwierdzenia, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt. 1 p.p.s.a., że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uznano bowiem, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnej ich wysokości. Jeżeli w ocenie skarżącej zachodzi konieczność ustanowienia adwokata, to przy braku obowiązku ponoszenia całości kosztów sądowych, będzie ona w stanie podjąć starania by wygospodarować środki na jego opłacenie. Sytuacja bytowa skarżącej jest stabilna, posiada ona stałe miejsce zamieszkania, posiada majątek nieruchomy oraz ruchomy, uzyskuje stałe dochody w postaci renty oraz wynagrodzenia byłego męża, otrzymuje także regularną pomoc finansową od córki. Co prawda skarżąca posiada zadłużenie na rachunku bankowym, jednakże uzyskiwane dochody wystarczają na pokrycie wykazanych kosztów utrzymania rodziny. Nie bez znaczenia jest również możliwość wygospodarowania w budżecie wnioskodawczyni środków pieniężnych na wysokie rachunki telefoniczne oraz koszty użytkowania samochodu. Całość podanych okoliczności w ocenie referendarza sądowego nie uprawnia do twierdzenia, iż sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej jest aż tak zła, by uzasadniać pomoc państwa zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, jak i ustanowienia adwokata. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego domaga się skarżąca ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem - przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Bezspornie do takiej grupy społecznej, pomimo uzyskiwania niewysokich dochodów, skarżąca nie należy. Dodatkowo argumentując odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji .