I SA/Ol 582/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego L. O. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi I. K. na decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2014 postanawia: odmówić przyznania radcy prawnemu L. O. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie) wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. WSA/post.1- sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 19 października 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 582/15, Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie ustanowił dla I.K. radcę prawnego z urzędu, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]". Na podstawie wydanego orzeczenia, Okręgowa Izba Radców Prawnych pismem z dnia 10 listopada 2015 r., poinformowała, że na pełnomocnika dla skarżącej został wyznaczony radca prawny L. O. W piśmie z 19 listopada 2015 r. substytut pełnomocnika z urzędu zwrócił się o wyrażenie zgody na wgląd w akta sprawy oraz wykonanie fotokopii tych akt. Substytut zapoznał się z aktami w dniu 19 listopada 2015 r. następnie w dniu następnym kolejny substytut pełnomocnika z urzędu wykonał fotokopię z akt. Z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby poza sporządzeniem przedmiotowego pisma i wykonaniem fotokopii z akt pełnomocnik z urzędu podjął jakiekolwiek inne czynności w postępowaniu przed sądem I instancji. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Ol 582/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U z 2016 r., poz. 718 dalej w skrócie: p.p.s.a.), odrzucił skargę I. K., na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2014. Od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie pełnomocnik z urzędu złożył zażalenie, w którym zawarł również wniosek o zasądzenie na rzecz pełnomocnika wyznaczonego z urzędu kosztów zastępstwa według norm przepisanych, gdyż nie zostały one uiszczone w całości ani w części. Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2016 r. sygn.. akt II GZ 278/16 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie tut. Sądu z dnia 14.12.2015 r. W uzasadnieniu stwierdził m.in., iż podniesiona przez pełnomocnika skarżącej argumentacja jest nietrafna. Nadto zauważył, że ustanowiony dla skarżącej radca prawny został wyznaczony przed odrzuceniem skargi, a jego substytut zapoznał się z aktami sprawy w dniu 19.11.2015 r.. W ocenie NSA, nie było przeszkód, aby profesjonalny pełnomocnik - znając stan sprawy - podjął we właściwym czasie adekwatne działania procesowe dla ochrony interesów strony. Referendarz sądowy zważył, co następuje: W niniejszej sprawie, zawodowy pełnomocnik ustanowiony został dla skarżącej na etapie postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji. Mając na uwadze akta sprawy stwierdzić należy, iż czynności podjęte przez wyznaczonego radcę prawnego na tym etapie postępowania polegały na zapoznaniu się z aktami niniejszej sprawy i sporządzeniu fotokopii dokumentów, znajdujących się w tych aktach, natomiast w drugiej instancji – na sporządzeniu zażalenia od postanowienia WSA z dnia 14.12.2015 r. o odrzuceniu skargi. We wniosku, zawartym w zażaleniu z dnia 22 grudnia 2015 r., wyznaczony radca prawny nie określił wyraźnie za jaką pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu żąda wynagrodzenia. Uznano tym samym, iż żąda wynagrodzenia w najszerszym zakresie. Stosownie zaś do unormowania art. 250 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Aktem normatywnym określającym zasady przyznawania wynagrodzenia za czynności podejmowane przez radcę prawnego jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 z późn. zm.), które ma zastosowanie w sprawie pomimo wejścia w życie w dniu 1 stycznia 2016 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2015 r., poz. 1805). Z przepisów § 22 i § 23 obecnie obowiązującego rozporządzenia wynika bowiem, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed datą wejścia w życie aktualnie obowiązującego rozporządzenia, stosuje się przepisy dotychczasowe, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Zasądzając opłatę za czynności pełnomocnika z tytułu zastępstwa prawnego, bierze się pod uwagę niezbędny nakład pracy radcy prawnego, a także charakter sprawy i wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia oraz rozstrzygnięcia (§ 2 ust. 1). W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, i z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza bowiem, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/0 opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia nie może odbywać się mechaniczne, lecz poprzedzone musi być oceną okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w celu ustalenia, czy podjęte przez niego czynności stanowią faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy skarga została sporządzona osobiście przez skarżącą, postanowienie odrzucające skargę wydane zaś zostało na posiedzeniu niejawnym. Udział wyznaczonego z urzędu pełnomocnika ograniczył się natomiast do przejrzenia w dniu 19 listopada 2015 r. akt sprawy i sporządzenia fotokopii z akt w dniu 20.11.2015 r. w toku postępowania przed sądem I instancji oraz sporządzenia w terminie środka odwoławczego od postanowienia tut. Sądu odrzucającego skargę, z powodu nieuiszczenia w terminie wpisu od skargi. W warunkach niniejszej sprawy, wyznaczony radca prawny zapoznał się z aktami sprawy i wykonał fotokopię z akt, jednakże określone czynności procesowe tj. złożenie zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14.12.2015 r. podjął dopiero po otrzymaniu ww. postanowienia. Analizując zakres podjętych przez pełnomocnika czynności trudno uznać, że pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy udzielił stronie rzeczywistej pomocy prawnej. Pomoc taka polega na udzielaniu adekwatnych do stanu sprawy porad prawnych, sporządzaniu wniosków procesowych i opinii prawnych, wyrażaniu stanowiska w sprawie, czy też występowaniu przed sądem. Podkreślić przy tym należy, że zapoznanie się pełnomocnika z aktami sprawy nie stanowi takiej czynności. Czynność ta świadczy wprawdzie o rozpoczęciu przez pełnomocnika wykonywania czynności związanych z udzieleniem pomocy stronie, jednakże jest ona jedynie czynnością wstępną, po podjęciu której możliwe jest dopiero faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. Pełnomocnik powinien bowiem zapoznać się z aktami sprawy niezależnie od etapu postępowania, na którym został ustanowiony. Samo zapoznanie się pełnomocnika z aktami sprawy w pierwszej instancji nie może być tym samym uznane za faktycznie udzielaną w tej instancji pomoc prawną, za którą należy przyznać wynagrodzenie, w wysokości określonej w rozporządzeniu. Zapoznanie się pełnomocnika z aktami sprawy stanowi bowiem jedynie czynność poprzedzającą i jednocześnie warunkującą podjęcie czynności stanowiącej faktyczne udzielenie pomocy prawnej, która zależnie od okoliczności konkretnej sprawy powinna łączyć się, co do zasady, z podjęciem przez pełnomocnika określonych czynności prawnych niezbędnych dla skutecznego dochodzenia praw przez reprezentowaną przez pełnomocnika stronę. Tak jak już stwierdzono to wyżej, udzielanie faktyczne i profesjonalne udzielenie pomocy prawnej stronie skarżącej nie może mieć charakteru wyłącznie pozornego czy też sprowadzać się do nieskutecznego biorąc pod uwagę treść postanowienia NSA z dnia 5 kwietnia 2016 r. sygn. akt II GZ 278/16, "ratowania sprawy" w związku z niepodjęciem przez pełnomocnika adekwatnych do stanu sprawy działań procesowych dla ochrony interesów strony już na etapie postępowania przed pierwszą instancją. Biorąc pod uwagę stan sprawy stwierdzić należy, że niepodjęcie odpowiednich kroków prawnych, na etapie postępowania przed sądem I instancji przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu pomimo zapoznania się z aktami sprawy uniemożliwiło zbadanie zaskarżonej przez stronę decyzji pod kątem jej legalności i tym samym pozbawiło skarżącą merytorycznej kontroli wydanej decyzji przez Sąd Administracyjny. W warunkach niniejszej sprawy brak podjęcia przez profesjonalnego pełnomocnika kroków prawnych mających na celu zapobieżenie uznaniu skargi za niedopuszczalną na etapie postępowania w I instancji, a następnie podjęcie czynności procesowych po doręczeniu postanowienia o odrzuceniu skargi strony, nie może być uznane za faktyczne i profesjonalne udzielenie stronie pomocy prawnej. Podejmowane przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy czynności nie mogą być dowolne – powinny być niezbędne i przyczyniać się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Pomoc prawna nie może mieć bowiem charakteru jedynie pozornego. Nie może być też wówczas finansowana przez Skarb Państwa. W konsekwencji, w warunkach niniejszej sprawy wniosek wyznaczonego radcy prawnego nie może zostać uwzględniony. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.