I SA/Ol 583/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące 2003 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskiem z dnia 29 października 2012 r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku PPF, M. S. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wyjaśniła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem S. S.. Oboje z mężem utrzymują się ze świadczenia rentowego uzyskiwanego przez S. S. w wysokości 1.000 zł brutto. Oświadczyła, że nie posiada majątku. Nadto wyjaśniła, że posiadłość w miejscowości Z. stanowi własność męża, przy czym obecnie prowadzona jest z niej egzekucja komornicza. W uzasadnieniu wniosku oświadczyła, że od 2009 roku jest bezrobotna, obecnie bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się z renty męża, w wysokości 600 zł netto. Wskazała, że jej majątek został sprzedany "na poczet długów" dla firmy współpracującej z firmą skarżącej. Prowadzone zaś postępowania przez organ celny spowodowały bankructwo firmy. Nadto blokada konta firmowego wiązała się z utratą kredytu kupieckiego a to skutkowało pojawienie się zaległości. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do skarżącej wezwanie z dnia 8 listopada 2012 r. W wezwaniu tym zwrócono się o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny skarżącej (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 07.2012 r. do 10.2012 r., oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnej rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należało podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącej pomocy, - zeznań podatkowych za 2011 r., - odpisu decyzji określającej wysokość otrzymywanego świadczenia rentowego przez współmałżonka skarżącej – S. S., - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych oraz osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (maj- październik 2012r.), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w kwestii posiadanego przez współmałżonka skarżącej S. S. majątku, nadto wyjaśnienie czy małżonek skarżącej posiada nieruchomość położoną w miejscowości R. nabytą na mocy umowy darowizny z dnia "[...]" w przypadku wyzbycia się tego składnika majątku należało przedłożyć odpis umowy na mocy, której doszło do rozporządzenia tą nieruchomością, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy kredyt hipoteczny zabezpieczony nieruchomością położoną w miejscowości Z. został spłacony jeżeli tak to kiedy i w jakiej wysokości, w przeciwnym przypadku należało przedstawić zaświadczenie określające aktualną wysokość kredytu oraz wysokość spłacanych rat miesięcznych z tego tytułu, - innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawczyni, określających jej sytuację majątkową i życiową . W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła oświadczenie (data wpływu do WSA 03.12.2012 r.), w którym stwierdziła, że od 2009 r. jest bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Mieszka w domu stanowiącym własność męża. Nie ponosi opłat związanych z utrzymaniem domu, wszelkie opłaty ponosi mąż. Wyjaśniała także, że dom, mąż nabył na podstawie umowy o ustanowienie rozdzielność majątkowej. Dom jest obciążony hipoteką na rzecz banku, w związku z zaciągnięciem pożyczki na kwotę 157.201,37 zł. Obecnie z powodu nie spłacania rat pożyczki zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego. Do pisma załączyła: wyciągi z rachunku bankowego S. S. za okres 01.04-30.04.2012 r., 01.06-31.07.2012 r. i za okres od 01.08- do 31.10.2012 r. odpis aktu notarialnego z dnia "[...]" – umowa darowizny zabudowanej nieruchomości położonej w miejscowości R. na rzecz S. S., odpis aktu notarialnego z dnia "[...]" – umowa ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami M. i S. S., odpis przelewu z dnia 18.09.2012 r. na rzecz Urzędu Gminy – podatek w kwocie 118 zł, odpis przelewu na rzecz Cyfrowego Polsatu w wysokości 40 zł, potwierdzenie zapłaty za gaz z dnia 19.09.2012 r. na kwotę 2.150 zł. oraz odpis decyzji ZUS w sprawie wysokości renty od 1.03.2012 r. przysługującej S. S., z której wynika, że przysługuje mu renta w kwocie 1053 zł brutto, po potrąceniu z tytułu egzekucji sądowej (263,20 zł) do wypłaty 632,98 zł netto. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Na mocy art. 243 §1 w związku z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym zgodnie z art. 245 § § 2 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Należy zauważyć, że ciężar dowodu tj. dostarczenia wszelkich dokumentów i złożenia oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Ponadto zauważyć należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Referendarz sądowy czy też Sąd ma możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Oznacza to, że rozpoznający wniosek nie może domniemywać sytuacji materialnej i życiowej strony. Obowiązkiem zatem wnioskodawcy chcącego uzyskać przywilej w postaci przyznania mu prawa pomocy jest przedstawienie szczegółowych wyjaśnień dotyczących jego sytuacji materialnej i życiowej, co często wiąże się z koniecznością przedłożenia dodatkowych oświadczeń czy też dokumentów źródłowych. Strona winna w takiej sytuacji wykazać się szczególną starannością, w celu możliwie jak najpełniejszego wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej. Winna zatem przedstawić szczegółowe, w miarę najpełniejsze wyjaśnienia na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. nie pomijając żadnej żądanej kwestii milczeniem. Może także złożyć inne oświadczenia czy też dokumenty, które w jej ocenie stanowią o aktualnej sytuacji materialnej i życiowej strony. W przedmiotowej sprawie skarżąca pomimo wezwania na podstawie art. 255 p.p.s.a. nie udzieliła żądanych wyjaśnień w pełnym zakresie, nie udzielając na część z nich żadnych odpowiedzi czy też nie przekładając dokumentów źródłowych lub też udzielając odpowiedzi ogólnikowych, nie pozwalających na pełne ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej strony. Takie postępowanie wnioskodawczyni spowodowało, że referendarz sądowy nie dysponował pełnym materiałem dowodowym, na podstawie, którego mógł przyjąć, że istnieją podstawy do przerzucenia ciężaru poniesienia kosztów postępowania na współobywateli. Na wstępie rozważań należy stwierdzić, że rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia ich z wzajemnej pomocy względem siebie. Małżonkowie są bowiem zobowiązani, zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA z. 1(4) 2005). W przypadku małżonków, niezależnie od istniejącego między nimi ustroju majątkowego, Sąd może wezwać wnioskodawcę do złożenia oświadczenia obrazującego sytuację majątkową małżonka wnioskodawcy, gdyż tylko na tej podstawie możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Użyte we wskazanym wyżej przepisie pojęcie "możliwości płatniczych" należy rozumieć szeroko; mieści się w tym pojęciu także możliwość uzyskania pomocy finansowej od małżonka, który zobligowany jest do udzielania takiej pomocy na skutek zawartego związku małżeńskiego (por. art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy). W przedmiotowej sprawie z możliwości tej skorzystano. Oceniając zatem oświadczenie skarżącej w zakresie uzyskiwanych dochodów jak i ponoszonych wydatków stwierdzić należy, że strona bardzo lakonicznie ustosunkowała się do tych dwóch zasadniczych dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy kwestii. W kwestii uzyskiwanych dochodów wskazała tylko, że nie uzyskuje żadnych dochodów i obecnie utrzymuje się z dochodów męża, które wynoszą 632 zł netto miesięcznie. Zaś odnosząc się do wysokości ponoszonych wydatków oświadczyła, że jest na wyłącznym utrzymaniu męża. Przedłożyła przy tym wyłącznie trzy odpisy potwierdzające rodzaj i wysokość poniesionego wydatku w miesiącu wrześniu 2012 r. i październiku 2012 r. Powyższe oświadczenie, zdaniem rozpoznającego wniosek, budzi wątpliwości nie tylko z uwagi na jego lakoniczność a także z uwagi na ustalenia dokonane na podstawie postanowienia wydanego przez Referendarza sądowego w WSA w Olsztynie jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w przedmiocie prawa pomocy z wniosku strony w sprawach o sygn. akt I SA/Ol 13/08 i I SA/Ol 375/08 jak i również na podstawie wyjaśnień złożonych przez skarżącą w zakresie przyznania prawa pomocy w przedmiotowej sprawie. Ze złożonych oświadczeń wnioskodawczyni jak i informacji zawartych ww. postanowieniach tut. Sądu wynika, że mąż skarżącej S. S. jest właścicielem trzech nieruchomości: zabudowanej nieruchomości położonej w miejscowości Z., w której małżonkowie S. zamieszkują oraz zabudowanej nieruchomości o powierzchni 1200 m2 i niezabudowanej nieruchomości o powierzchni 1664 m2 położonych w miejscowości R. W tak ustalonym stanie fatycznym za niewiarygodne należy uznać wyjaśnienia strony, iż z dochodu w wysokości ok. 600 zł miesięcznie możliwe jest utrzymanie się dwójki dorosłych osób oraz utrzymanie trzech nieruchomości, nawet przyjmując, iż w stosunku do dwóch z nich opłaca się tylko minimalne koszty. Podkreślić bowiem należy, że z przedłożonych tylko kilku odpisów ponoszonych przez wnioskodawczynię kosztów utrzymania gospodarstwa domowego w postaci: zakupu gazu, opłaty za Cyfrowy Polsat, opłaty za rachunek bankowy i opłaty podatku za nieruchomość położoną w Z. wynika, że średnie koszty ponoszone z tego tylko tytułu to 232,99 zł miesięcznie (dzieląc rachunek za gaz i podatek od nieruchomości na 12 miesięcy). W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego nie można przyjąć, że są to wszystkie koszty ponoszone przez skarżącą i jej męża związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Strona bowiem musi również ponosić koszty związane z opłatami za energię elektryczną, wodę, wywóz nieczystości stałych i płynnych czy też ewentualnie za telefon, nie wspominając już o kosztach wyżywienia czy też kosztach zakupu niezbędnych środków czystości jak i odzieży i obuwia. Zauważyć przy tym należy, że koszty z tytułu opłat za media, (ewentualnie z tytułu opłaty tylko stałych abonamentów, które są płatne obowiązkowo bez względu na zużycie, z uwagi na fakt podłączenia do sieci), podatku od nieruchomości mąż skarżącej, z którym strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe zobowiązany jest opłacić w stosunku do dwóch nieruchomości zabudowanych. Powyższe ustalenia potwierdzają wątpliwości co do prawdziwości złożonych oświadczeń w kwestii rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej, wysokości uzyskiwanych dochodów lub też korzystania z czyjeś pomocy. Ponadto zauważyć należy, że z przedstawionych przez stronę oświadczeń wynikają niejasności co do kwestii posiadanego obciążenia z tytułu kredytu hipotecznego. Wskazać bowiem należy, że z odpisu aktu notarialnego z dnia "[...]" wynika, że zabudowana nieruchomość o nr "[...]" jak i niezabudowana nieruchomość o nr "[...]" położone w miejscowości R. były obciążone hipotekami na rzecz Banku– hipoteką zwykłą na kwotę 54.449,67 franków szwajcarskich oraz hipoteką kaucyjną do kwoty 11.978,93 franków szwajcarskich. Natomiast w formularzu wniosku w rubryce 8 skarżąca oświadczyła, że cyt. "posiadłość Z.– zajęta przez Komornika". Dodatkowo skarżąca przedstawiła wyłącznie niepotwierdzony odpis zawiadomienia o wszczęciu egzekucji w stosunku do S. S. przez wierzyciela "[...]". Na podstawie zatem złożonych oświadczeń trudno stwierdzić czy w stosunku do obu posiadanych nieruchomości tj. położonej w miejscowości Z. oraz do dwóch nieruchomości położonych w miejscowości R. prowadzona jest egzekucja, a nieruchomości te mają obciążone hipoteki, czy też w stosunku tylko do jednej z nich. Podkreślić przy tym należy, że kwestia ta jest istotna dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Fakt posiadania bowiem dodatkowego majątku oprócz nieruchomości, w której strona zamieszkuje, nie jest obojętny dla oceny sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy, w świetle przesłanek uprawniających do przyznania prawa pomocy. Dodatkowo należy podkreślić, że skarżąca na podstawie art. 255 p.p.s.a. została wezwana do wyjaśnienia czy "kredyt hipoteczny zabezpieczony nieruchomością położoną w miejscowości Z. został spłacony (...)". Ustosunkowując się do tej kwestii skarżąca nie wyjaśniła, która z nieruchomości jest obciążona kredytem i w stosunku do której została wszczęta egzekucja komornicza. Stwierdzić zatem należy, że wszystkie żądane dokumenty, były istotne dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Część żądanych dokumentów skarżąca winna posiadać, doświadczenie życiowe jak i realia życia codziennego, a często także przepisy prawa wymagają gromadzenia dokumentów w postaci np. potwierdzeń opłacenia rachunków, odpisów wyroków Sądów itp. Natomiast pozostałe z żądanych dokumentów skarżąca mogła uzyskać, bez zbędnej zwłoki. W związku z powyższym, w sytuacji nie wywiązania się z ciążącego na skarżącej obowiązku przestawienia pełnych i niebudzących wątpliwości wyjaśnień odnośnie aktualnej sytuacji materialnej i życiowej, brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia, czy skarżąca spełnia ustawowe warunki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.