I SA/Ol 584/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło, Sędziowie sędzia WSA Renata Kantecka,, sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca), Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019r. w Olsztynie sprawy ze skargi M. G. i R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wymierzającej podatek od nieruchomości na 2014 r. oddala skargę. Wyrokiem z 26 maja 2015r. sygn. akt I SA/Ol 75/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) w Olsztynie oddalił skargę M.G. i R.G. (dalej: skarżący, podatnicy) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO, Kolegium) z "[...]" nr "[...]" w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014r. Wskazaną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Prezydenta "[...]" (dalej: Prezydent) z "[...]" ustalającą m.in. skarżącym, jako współwłaścicielom nieruchomości o numerze ewidencyjnym "[...]", położonej w "[...]" przy ul. P., sklasyfikowanej w ewidencji gruntów i budynków jako droga, zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości na 2014r. w kwocie 95 zł. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) wyrokiem z 12 grudnia 2017r., sygn. akt II FSK 2838/15, oddalił skargę kasacyjną podatników od ww. wyroku Sądu pierwszej instancji. Pismem z 23 kwietnia 2018r. podatnicy wystąpili do SKO z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z "[...]" z uwagi na rażące naruszenie przepisów prawa. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że stwierdzenia nieważności decyzji domagają się w związku z prowadzonymi w stosunku do nich egzekucjami komorniczymi. Decyzją z "[.1.]" nr "[.1.]" Kolegium na podstawie art. 249 § 1 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności własnej decyzji z "[...]". W uzasadnieniu wskazano, że decyzja SKO z "[...]" podlegała kontroli sądowej i strona skorzystała z tej drogi. Zaistniała zatem negatywna przesłanka uniemożliwiająca wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności powołanej decyzji. Odwołując się od tej decyzji skarżący zarzucili, że decyzje do 2018r. były wydawane jednostronnie, bez sprawdzania aktualnego stanu faktycznego. Podatki były płacone za obiekty nieistniejące. Cała działka jest zalana ściekami nieoczyszczonymi z pobliskiego cmentarza. Ponadto decyzje wydawano w oparciu o sfałszowaną ewidencję gruntów i budynków. Kolegium decyzją z "[.2.]" nr "[.2.]" utrzymało w mocy własną decyzję z "[.1.]" Powołało w sentencji art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 249 § 1 pkt 2 ustawy z 2 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018r., poz. 800 ze zm., dalej O.p.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia skład orzekający Kolegium podzielił ocenę dokonaną przez poprzedni skład Kolegium i stwierdził, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności własnej decyzji z "[...]" Podał, że zgodnie z art. 249 § 1 O.p. organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli w szczególności: 1) żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od doręczenia decyzji lub 2) sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, chyba że żądanie oparte jest na przepisie art. 247 § 1 pkt 4. Kolegium wyjaśniło, że przepis wskazuje na dwie negatywne przesłanki uniemożliwiające organowi podatkowemu wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Nie są to jedyne przesłanki, na co wskazuje użyty w treści art. 249 § 1 zwrot "w szczególności". Przepis ten stanowi również podstawę do odmowy wszczęcia przedmiotowego postępowania w innych przypadkach. Organ zobowiązany jest wydać takie rozstrzygnięcie między innymi w sytuacji, gdy w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd dokonując kontroli decyzji podatkowej oddalił skargę na tę decyzję. Tym samym oddalenie przez sąd administracyjny skargi na decyzję zamyka organowi podatkowemu drogę do stwierdzenia nieważności decyzji ze względu na związanie go oceną prawną zawartą w wyroku sądu w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia. Jako bezsporne w sprawie SKO wskazało, że ww. decyzja Kolegium z "[...]" była obiektem kontroli sądowej. WSA w Olsztynie wyrokiem z 26 maja 2015r. sygn. akt I SA/Ol 75/15 oddalił skargę podatników na ww. decyzję z "[...]", a NSA wyrokiem z 12 grudnia 2017r. sygn. akt II FSK 2838/15 oddalił skargę kasacyjną od wyroku z 26 maja 2015r. Sądu pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze Kolegium stwierdziło, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności własnej decyzji z "[...]" nastąpiła z przyczyn formalnych. W terminie do złożenia skargi do WSA w Olsztynie na decyzję SKO z "[.2.]" podatnicy złożyli wniosek o unieważnienie ww. decyzji podatkowej Prezydenta z "[...]" bez rozpoznawania przez WSA w Olsztynie i dalszego przedłużania sprawy. Do akt sprawy SKO dołączyło notatkę służbową pracownika Kolegium z rozmowy telefonicznej, podczas której podatnik zwrócił się o przekazanie sprawy do WSA w Olsztynie jako skargi, wyjaśniając, że ma 82 lata, jest inwalidą i nie ma siły żeby iść na pocztę (karta nr 135 akt podatkowych). W skardze podatnicy zarzucili, że Prezydent po umorzeniu opłaconych decyzji za lata 2014 - 2017 wydał jednostronnie bez uzgodnienia z nimi nowe decyzje podatkowe na wyższe kwoty za wskazane okresy, naruszając art. 7, 9 i 10 K.p.a. oraz art. 15 § 1 i art. 247 § 1 pkt 3 i 4 O.p. Sporna działka nr "[...]" nie podlega natomiast opodatkowaniu, obszar leśny został zalany ściekami, co powoduje, że podatnicy uważają działania Prezydenta za świadome narażanie ich na dodatkowe koszty. Skarżący zwrócili się do SKO o przeprowadzenie oględzin z ich udziałem, w celu likwidacji obciążenia nienależnymi podatkami. Podnieśli, że oboje przewlekle chorują, przechodzą zabiegi ratujące życie, są inwalidami o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazali na ponad dwadzieścia spraw znajdujących się w SKO i wnieśli "o odrzucenie i nieprzyjmowanie decyzji podatkowych bez uzgodnienia". W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. W toku postępowania przed WSA w Olsztynie skarżącym zostało przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, na podstawie dwóch postanowień Starszego referendarza sądowego w WSA w Olsztynie z 30 października 2018r. sygn. akt I SA/Ol 584/18 (k. 14 - 16 i 20 - 22 załącznika do akt sądowych). Na rozprawie 24 stycznia 2019r. Sąd postanowił połączyć sprawy o sygn. akt I SA/Ol 584/18 i I SA/Ol 585/18 do wspólnego rozpoznania, odrębnego rozstrzygnięcia. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżących podtrzymał argumentację skargi i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji SKO wydanej w pierwszej instancji. Podniósł, że na etapie postępowania administracyjnego nie odniesiono się do wszystkich okoliczności sprawy, a w konsekwencji istota sprawy nie została prawidłowo rozpoznana. Ponadto pełnomocnik wniósł o zasądzenie kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami nieopłaconej pomocy prawnej wykonywanej z urzędu, które nie zostały opłacone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawach stanu faktycznego. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja ulega uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 133 tej ustawy, sąd dokonuje oceny decyzji na podstawie akt sprawy. Z kolei, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 lipca 2017 r. , sygn. akt I FSK 567/17 stwierdził, że przesłanka z art. 249 § 1 pkt 2 o.p. uniemożliwia wszczęcie i prowadzenie postępowania nadzwyczajnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sytuacji, gdy w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd oddalił skargę na tę decyzję (z wyjątkiem przypadku, gdy żądanie oparto na art. 247 § 1 pkt 4 o.p.). Celem ustawodawcy jest wyeliminowanie możliwości dwutorowego prowadzenia postępowań (nadzwyczajnego i sądowoadministracyjnego) dotyczących tej samej decyzji ostatecznej, odnoszących się do tożsamej sprawy. Zasadniczą kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zaś dokonana przez organy podatkowe ocena wystąpienia w sprawie przesłanek z art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej uniemożliwiających merytoryczne rozpoznanie sprawy. Zgodnie z art. 248 § 1 Ordynacji podatkowej postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się z urzędu lub na żądanie strony. Należy jednak podkreślić, że nie każdy wniosek wszczyna postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Na mocy bowiem art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli w szczególności:1) żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji lub 2) sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, chyba że żądanie oparte jest na przepisie art. 247 § 1 pkt 4. Przepis ten zobowiązuje organ podatkowy do wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, która była przedmiotem kontroli sądowej w wypadku potwierdzenia przez sąd administracyjny jej legalności. Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie podkreśla się bowiem, że oddalenie przez sąd administracyjny wniesionej skargi zamyka organowi administracyjnemu drogę do stwierdzenia nieważności decyzji ze względu na związanie go oceną prawną zawartą w wyroku sądu w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego. W rozpoznawanej sprawie wyrokiem z 26 maja 2015r. sygn. akt I SA/Ol 75/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę skarżących na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z "[...]" nr "[...]" w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014r. Wskazaną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Prezydenta "[...]" z "[...]" ustalającą m.in. skarżącym, jako współwłaścicielom nieruchomości o numerze ewidencyjnym "[...]", położonej w "[...]" przy ul. P., sklasyfikowanej w ewidencji gruntów i budynków jako droga, zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości na 2014r. w kwocie 95 zł. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 12 grudnia 2017r., sygn. akt II FSK 2838/15, oddalił skargę kasacyjną podatników od ww. wyroku Sądu pierwszej instancji. W rezultacie oznacza to pozbawienie strony skarżącej możliwości wzruszenia takiej decyzji w trybie nadzwyczajnym, tj. w trybie stwierdzenia jej nieważności. Jedyny wyjątek, przewidziany przez ustawodawcę dotyczy sytuacji, w której żądanie stwierdzenia nieważności opiera się na zarzucie, iż decyzja ostateczna zapadła w sprawie już rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca sformułowała wobec decyzji ostatecznej zarzuty rażącego naruszenia prawa. Taki zarzut ma oparcie w treści art. 247 § 1 pkt 3 O.p.. Podkreślić przy tym należy, że odmowa rozpatrzenia żądania na podstawie art. 249 Ordynacji podatkowej jest orzeczeniem formalnym (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt V SA 2093/00, niepubl.). W takiej sytuacji organ podatkowy nie bada zaistnienia w sprawie przesłanek nieważności z art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej, nie może tego uczynić także Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę. Dokonywana przez Sąd ocena legalności sprowadzała się do ustalenia, czy organ miał podstawę do odmowy zbadania zaistnienia wskazywanej przez wnioskodawcę przesłanki nieważności, tj. prawo odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności. W konwekcji Sąd w pełni podziela stanowisko organu podatkowego, co do obowiązku wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności, w sytuacji ujawnienia się przesłanki negatywnej. W konsekwencji Organ nie naruszył art. 7, 9 i 10 K.p.a. oraz art. 15 § 1 i art. 247 § 1 pkt 3 i 4 O.p.. W tym postępowaniu z uwagi na istnienie przesłanki negatywnej wszczęcia postępowania nieważnościowego, organy podatkowe nie mogły oceniać przesłanek, które zostały zgłoszone w tym postępowaniu. Dotyczyły one ustalonego stanu faktycznego i subsumpcji przepisów prawa materialnego. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.