I SA/Ol 596/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie dniu 7 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: 1) przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2) odmówić prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. WSA/post.1 - sentencja postanowienia M.M. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych zawarł także wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwojgiem pełnoletnich dzieci. Otrzymuje rentę chorobową w wysokości 862 zł, natomiast jego żona – emeryturę w wysokości 853,48 zł miesięcznie. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni 120 m2 (współwłasność z żoną) oraz nieruchomości przemysłowej – 3 działek o łącznej powierzchni 3.000m2 zabudowanej budynkami o powierzchni 300m2 (współwłasność z R.P.). Pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. Argumentując trudną sytuację materialną, skarżący wskazał na zajęcie komornicze w wysokości ¼ renty chorobowej. Podniósł również, iż ponosi ratalne spłaty kary grzywny od maja 2012 r. do lutego 2013 r. Wskazał również na stan zdrowia, który uniemożliwia mu podjęcie dorywczego zatrudnienia. Z akt administracyjnych sprawy w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych wynikało natomiast, że wnioskodawca zamieszkuje w B. w domu jednorodzinnym o powierzchni 120 m2 położonym na działce o powierzchni 707 m2. Według oświadczenia strony wartość domu wynosi 350.000 zł. Na nieruchomości ustanowiona została hipoteka na rzecz Skarbu Państwa przez Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący jest ponadto właścicielem udziału wynoszącego ½ części nieruchomości składającej się z 3 działek o powierzchni 3.000 m2 położonej w O., której wartość oszacował na kwotę 750.000 zł. Nieruchomość ta również jest obciążona hipoteką na kwotę 90.000 zł z tytułu pożyczki. Skarżący posiada także samochód Honda City, rok prod. 2007, którego nie może sprzedać z uwagi na uszkodzenia pokolizyjne w karoserii oraz instalacji elektrycznej. Współwłaścicielem pojazdu jest Bank A. Strona ponosi następujące miesięczne wydatki: energia elektryczna – 150 zł, ogrzewanie, węgiel i drewno – 235 zł, usługi telekomunikacyjne – 105,68 zł, woda i ścieki – 103 zł, wywóz nieczystości – 20,79 zł, gaz – 30,50 zł, ubezpieczenie samochodu – 45 zł, wyżywienie – około 300 zł. Obciąża go zadłużenie w bankach i instytucjach finansowych na łączną kwotę 350.000 zł, z tytułu którego spłaty zostały zawieszone. Korzystał z pomocy społecznej w okresie do dnia 31 października 2012 r. w postaci: zasiłku pielęgnacyjnego (w związku z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności), stałego i celowego z przeznaczeniem na zaspokojenie bieżących potrzeb oraz na zakup posiłku lub żywności. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2012 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie zwolnił skarżącego od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazano, że sytuacja finansowa skarżącego wskazuje, iż może mieć on trudności z poniesieniem kosztów sądowych. Nie jest ona jednak na tyle zła, aby uprawniała do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uznano bowiem, iż skarżący uzyskuje stały i regularny dochód oraz posiada majątek nieruchomy w postaci nieruchomości przemysłowej. Okoliczności te nie uprawniały do stwierdzenia, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw, w którym nie zgadzając się z powołanym wyżej rozstrzygnięciem, podniósł, że dochody rodziny nie wystarczają na pokrycie kosztów prywatnego leczenia specjalistycznego. W związku z powyższym powstają zaległości w opłatach za media, tj. wodę i telefon. Wskazał, że nieruchomość przemysłowa jest obciążona wieloma wadami prawnymi oraz hipoteką, co uniemożliwia zaciągnięcie kredytu bankowego. Ponadto jest ona przedmiotem współwłasności, a współwłaściciel nie wyraża zgody na zaciągnięcie kredytu. Według skarżącego, podana wcześniej wartość nieruchomości 750.000 zł została obliczona metodą dochodową, a jej wartość rynkowa wynosi ok. 250.000 zł, co oznacza, że po odliczeniu ciężaru hipoteki i kosztów sprzedaży, nie uzyskałby on ze swej części żadnej sumy. Strona powołała się ponadto na stan zdrowia (niedowład połowiczy kończyny górnej, szum w uszach powodujący wyczerpanie organizmu), wskazując, że nie jest w stanie samodzielnie występować w postępowaniu sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), w dalszej części zwanej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów sprawy Sąd uznał, że wobec ustaleń dotyczących sytuacji finansowej wnioskodawcy, złożony przez niego wniosek zasługiwał na uwzględnienie w zakresie obejmującym zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych. Wskazania wymaga bowiem fakt, iż miesięczne dochody rodziny w postaci renty chorobowej skarżącego i emerytury jego małżonki wynoszą łącznie 1.715 zł. Wysokość dochodów nie pozwala, w ocenie Sądu, na takie ograniczenie przez wnioskodawcę wydatków z uzyskiwanych dochodów celem uiszczenia kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, aby nie pozostało to bez wpływu na jego sytuację majątkową, czy nastąpiło bez uszczerbku dla utrzymania jego rodziny. Tym samym, mając powyższe na względzie, uznano, że zasadny jest wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, wobec czego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 postanowienia. Sąd nie znalazł natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego, uznając, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W szczególności stanowisko to potwierdza ustalenie, że jest on współwłaścicielem dwóch nieruchomości, z których jedna ma powierzchnię 707 m2 i jest zabudowana domem jednorodzinnym o powierzchni 120 m2, zaś druga z nich ma powierzchnię 3.000 m2 i jest zabudowana budynkami przemysłowymi o powierzchni 300 m2. Uwzględniając wyjaśnienia wnioskodawcy co do wysokości obciążeń hipotecznych (90.000 zł) oraz udziału ½ w prawie własności nieruchomości przemysłowej, nie sposób jednocześnie przychylić się do stanowiska strony, że koszty sprzedaży tej nieruchomości i ciężar hipoteki skonsumowałyby środki uzyskane z jej sprzedaży, nawet przy ustaleniu, że wartość tej nieruchomości wynosi 250.000 zł, a nie jak podała strona w toku postępowania administracyjnego – 750.000 zł. Ponadto zauważyć należy, że wnosząc o przyznanie prawa pomocy, strona powinna wykazać, że nie tylko w danej chwili nie ma żadnych środków finansowych, ale też, że nie istnieje żadna obiektywna możliwość ich pozyskania celem uiszczenia należnych kosztów postępowania. Dysponowanie majątkiem w postaci nieruchomości wiąże się natomiast z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych, m.in. poprzez racjonalne nim gospodarowanie, które może mieć różne formy, nie tylko w postaci zabezpieczenia kredytu bankowego ustanowioną na tej nieruchomości hipoteką. Co więcej obciążenie nieruchomości hipoteką nie wyłącza możliwości korzystania z niej i czerpania z tego tytułu pożytków. W tej sytuacji zasadnym jest wniosek, iż skarżący powinien rozważyć możliwość wykorzystania tego majątku w celu osiągnięcia dochodu z przeznaczeniem na pokrycie kosztów postępowania, co w świetle doświadczenia życiowego, ze względu na jej przemysłowe przeznaczenie, nie wydaje się nierealne. Bez wątpienia, dodatkowym źródłem dochodu strony mógłby być najem czy sprzedaż nieruchomości. Jednak decyzja, o tym jaki sposób osiągnięcia dochodów z tej nieruchomości będzie najefektywniejszy pod względem ekonomicznym, należy do skarżącego. W tym zakresie Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 (opubl. www.cbois.nsa.gov.pl), że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, zarówno nieruchomy, jak i ruchomy, może mieć wpływ na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania. Powyższe uwagi należałoby również odnieść do majątku ruchomego strony w postaci samochodu Honda City, rok prod. 2007 r. Pomimo uszkodzeń tego pojazdu w wyniku kolizji w 2010 r. strona w dalszym ciągu reguluje składki na ubezpieczenie OC, co potwierdza, ze nie wyrejestrowała ona pojazdu i nie wycofała go z ruchu (dowód rejestracyjny pojazdu z aktualnym wpisem badania technicznego, k. 26 akt adm.). W odniesieniu natomiast do obciążających stronę zobowiązań kredytowych podnieść należy, że spłata tych zobowiązań jest czasowo zawieszona, a ponadto trudno z tego tytułu przyznać skarżącego prawo pomocy w pełnym zakresie i przerzucić obowiązek ponoszenia kosztów umocowania pełnomocnika na budżet Państwa. Skoro bowiem strona zobowiązania te zaciągnęła na cele konsumpcyjne w okresie, w którym istniała już większość dochodzonych aktualnie przez organy zaległości podatkowych, skarżący już wówczas mógł liczyć się z ewentualnym obowiązkiem zabezpieczenia środków na prowadzenie postępowania sądowego w związku z istnieniem tych zaległości. Jedynie już na marginesie sprawy Sąd podzielił stanowisko NSA wyrażone w postanowieniach z dnia 7 lipca 2010 r., sygn. akt I GZ 218/10 i sygn. akt I GZ 219/10, iż na etapie postępowania przed sądem administracyjnym I instancji udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest konieczny. Jak zauważył NSA w cyt. postanowieniach, strona w sposób prawidłowy wniosła skargę na decyzję organu odwoławczego, zatem zainicjowane zostało postępowanie sądowe, zaś w jego toku Sąd rozpoznający sprawę, stosownie do treści art. 6 p.p.s.a., powinien udzielać stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego (profesjonalnego pełnomocnika) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co w praktyce oznacza, iż nie zostanie naruszone konstytucyjne prawo strony do obrony. Ponadto podkreślić należy, że sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, zatem nie ma potrzeby pilnowania terminów oraz formułowania pism procesowych, poza skargą, która już została w sprawie złożona. Stosownie zaś do art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga sprawę na podstawie akt sprawy, nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, niezależnie od stawiennictwa strony, czy jej pełnomocnika na rozprawie. W sytuacji natomiast, gdy zajdzie potrzeba sporządzenia skargi kasacyjnej, o czym nie można przesądzać na obecnym etapie postępowania, strona będzie mogła ponownie ubiegać się o prawo pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W odniesieniu do twierdzeń sprzeciwu, w świetle których osobisty udział w postępowaniu sądowym uniemożliwia skarżącemu jego stan zdrowia, tj. niedowład połowiczy kończyny górnej oraz szum w uszach, powodujący wyczerpanie organizmu, wskazać należy, iż z akt administracyjnych sprawy wynika, że niepełnosprawność strony istniała już przed 16. rokiem życia (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia "[...]", k. 2 akt adm.). Nie wykluczała ona jednak możliwości prowadzenia przez skarżącego aktywnego życia zawodowego i prowadzenia działalności gospodarczej, a tym samym nie sposób uznać, by ograniczała ona aktualnie udział w postępowaniu sądowym. Ponadto wskazać należy, że skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu, może zaś ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. małżonkę, rodzeństwo lub zstępnych (art. 35 § 1 p.p.s.a.). Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia argumentacji sprzeciwu, że na trudną sytuację finansową strony wpływ mają m.in. koszty prywatnych wizyt u lekarzy specjalistów. Dla potrzeb prawa pomocy mogą być brane pod uwagę wyłącznie wydatki bezwzględnie koniecznie dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a do takich trudno zaliczyć koszty prywatnych wizyt lekarskich w sytuacji, gdy alternatywną jest w takim przypadku publiczna służba zdrowia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzec należało jak w pkt 1 i 2 sentencji postanowienia.