I SA/Ol 60/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. G.J. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i doradcy podatkowego w sprawie ze skargi I. G. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 18 marca 2009 r. skarżąca I. G. J. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 500 zł oraz o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni utrzymuje się z emerytury w wysokości 1336,31 zł brutto, która po potrąceniach w tym z tytułu zajęcia komorniczego wynosi netto 790 zł. Wnioskodawczyni nie posiada żadnego majątku, nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Zamieszkuje w domu syna, który użycza jej pokoju z możliwością korzystania z kuchni i łazienki. Skarżąca nie prowadzi z synem wspólnego gospodarstwa domowego. W piśmie poprzedzającym wniosek, skarżąca podniosła, iż otrzymywana emerytura, stanowiąca jej jedyny dochód, nie w pełni zabezpiecza potrzeby wnioskodawczyni związane z utrzymaniem. Wskazała na ponoszenie miesięcznie następujących wydatków: 200 zł koszty lekarstw, 140 zł - środki czystości, 30 zł - pasta, 120 zł – niezbędna odzież, opłata za telefon, 300 zł – wyżywienie. Stwierdziła także, iż nie posiada polis ubezpieczeniowych, obligacji, akcji. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawczyni, a w szczególności skonfrontować jej dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 02.04.2009r. skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń w zakresie: szczegółowych miesięcznych wydatków wraz z ich udokumentowaniem, w zakresie kosztów związanych z utrzymaniem skarżącej a ponoszonych przez jej syna, wysokości miesięcznych dochodów syna, przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych, w przypadku ich posiadania, za ostatnie trzy miesiące. W wykonaniu wezwania świadcząca oświadczyła, iż nie posiada żadnego rachunku bankowego – emeryturę otrzymuje za pośrednictwem urzędu pocztowego, nie posiada żadnych akcji, obligacji i dochodów poza wymienioną emeryturą. Stwierdziła ponadto, iż żądanie pozostałych wyjaśnień "stanowiących 9/10 wezwania" uważa za haniebne i nie licujące z publiczną funkcją pełnioną przez osobę formułującą żądanie. Rozpoznając niniejszy wniosek na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Z przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem należycie go uzasadnić. Rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Oceniając przedstawioną we wniosku sytuację materialną i życiową skarżącej, stwierdzić należy, iż nie uzasadnia ona przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać bowiem należy, iż skarżąca pomimo wezwania nie przedłożyła dodatkowych oświadczeń wyjaśniających jakie ponosi miesięczne wydatki związane z własnym utrzymaniem, jak również nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki. Skarżąca wzywana była do przedłożenia w tym przedmiocie dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów ponieważ z decyzji, która jest przedmiotem skargi (sprawa dotyczy odmowy umorzenia zaległości podatkowych) wynikało, iż wnioskodawczyni ponosi wydatki znacznie przekraczające uzyskiwane dochody, w tym także spłaca kredyt w wysokości 4.000 zł. Dlatego też, pomimo oświadczenia w piśmie poprzedzającym wniosek, o wysokości ponoszonych wydatków, wezwano skarżącą do oświadczeń w tym zakresie (w tym także kosztów takich jak kredyty czy pożyczki), oraz udokumentowania ponoszonych wydatków. Skarżąca nie udokumentowała ponoszonych wydatków, które to przedstawiła w piśmie z dnia 18 .02.2009r. jak również nie ustosunkowała się w żaden sposób do części wezwania dotyczącej wydatków i kosztów utrzymania. Wobec braku uwiarygodnienia ponoszonych wydatków jak również wyjaśnienia kwestii wszystkich miesięcznych wydatków skarżącej trudno jest ocenić jaka jest jej aktualna sytuacja majątkowa. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Ponadto skarżąca uchyliła się od odpowiedzi na pytania: jakie koszty związane z jej utrzymaniem, z racji zamieszkiwania wnioskodawczyni w użyczonym pokoju w domu syna, ponosi jej syn oraz jakie są jego dochody. Wypada w tym miejscu odnotować, że przepisu art. 252 p.p.s.a. nie można interpretować wąsko, gdyż pojęcie "stanu majątkowego strony" nie jest tożsame z pojęciem "jej majątku". Jest ono zakresem zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Tym samym zasadnym jest wyjaśnienie sytuacji majątkowej syna (chociażby poprzez oświadczenie w tym zakresie), u którego skarżąca zamieszkuje, i z którego pomocy korzysta, pomimo nie prowadzenia z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Możliwe bowiem jest, iż jego sytuacja finansowa jest dobra lub bardzo dobra i może on wspomóc matkę w zakresie uiszczenia kosztów sądowych lub ich części oraz ustanowienia pełnomocnika, zwłaszcza, że nie pozostawałoby to w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z którego wynika obowiązek wzajemnego wspierania się rodziców i dzieci. W pierwszej kolejności członkowie rodziny powinni pomagać sobie w ciążących na nich zobowiązaniach, zwłaszcza w sytuacji wspólnego zamieszkiwania, a dopiero w przypadku braku takich możliwości ( i wykazania tego), zasadna mogłaby się okazać pomoc ze strony Skarbu Państwa w postaci wnioskowanej przez skarżącą. Nie ujawnienie wskazanych dochodów czy sytuacji materialnej, uniemożliwia kompleksową ocenę sytuacji materialnej skarżącej, a w konsekwencji pogłębia przeświadczenie rozpoznającego wniosek, że okoliczności w nim przedstawione mogą odbiegać od rzeczywistej sytuacji skarżącej. Zatem, w przypadku gdy wnioskodawca uchyla się od przedstawienia dodatkowych oświadczeń, powinien liczyć się z tym, że spowoduje to niemożność określenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę oświadczeń musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności, również ponownie składając oświadczenie w zakresie wydatków, w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, S. Babiarz, M. Niezgódka –Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis-Nexis, W-wa 2007, s. 244). Uzyskanie powyższych danych w ocenie orzekającego było istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego. Bez dokładnego bowiem ustalenia całokształtu stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych oraz kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Odnosząc się do zarzutów wnioskodawczyni dotyczących zakresu wezwania, zauważyć należy, że referendarz sądowy, korzystając z możliwości przewidzianej w art. 255 p.p.s.a. w zw. z art. 258 §2 pkt 5 p.p.s.a, rozpoczął postępowanie wyjaśniające, które miało na celu uzyskanie pełnego obrazu możliwości płatniczych strony. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. sąd (lub referendarz sądowy) zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń, w celu ustalenia wszystkich okoliczności, które zawarte we wniosku okazały się niewystarczające dla jego oceny lub budziły wątpliwości. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że nie dostarczenie dokumentów i oświadczeń, do których złożenia skarżąca została wezwana spowodowało, iż niewyjaśnione zostały wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, a tym samym brak było podstaw do uznania, iż skarżąca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy czy to w zakresie całkowitym, czy nawet częściowym. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.