I SA/Ol 600/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Brzuzy Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) sędzia WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z "[...]" r., znak "[...]", Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej DIAS) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z "[...]" r., znak: "[...]", w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji zajętego samochodu osobowego marki A. o numerze rejestracyjnym "[...]". Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku skarżącej na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w "[...]", na podstawie tytułu wykonawczego z 14.09.2015 r., numer "[...]",, obejmującego należność z tytułu kary i grzywny pieniężnej, w kwocie należności głównej 60.000,00 zł. Podstawą prawną należności, wskazaną w tytule wykonawczym jest decyzja z "[...]"2015 r., numer "[...]". Wszczęcie egzekucji administracyjnej nastąpiło 22.09.2015 r., w wyniku doręczenia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego zawiadomienia z 18.09.2015 r., znak: "[...]", o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu, doręczono 13.10.2015 r., w trybie art. 44 k.p.a. Pismem z 6.05.2021 r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z egzekucji zajętej ruchomości - samochodu osobowego marki A., na czas oznaczony do lipca 2021 r. W treści uzasadnienia skarżąca podała, że licytacja zajętego pojazdu jest zbyt uciążliwym środkiem egzekucyjnym, a wniosek podyktowany jest potrzebą normalnego funkcjonowania pod względem gospodarczym i osobistym. Postanowieniem z "[...]" r., znak: "[...]", Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając w oparciu o art. 17 § 1, w związku z art. 13 § 1 i § 2 u.p.e.a., odmówił zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego, zajętego zawiadomieniem z 20.08.2020 r.. W ocenie organu egzekucyjnego, skarżąca nie wykazała ważnego interesu wskazującego na konieczność zwolnienia z egzekucji zajętej ruchomości oraz nie wskazała innych składników majątku, do których można skierować skuteczną egzekucję. Postanowienie zostało doręczone jej 14.05.2021 r.. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie. DIAS uznał, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Stosownie do treści przepisu art. 13 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Zwolnienie spod egzekucji, w rozumieniu przepisu art. 1a pkt 21 u.p.e.a., oznacza niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji z całości lub części składników majątkowych zobowiązanego. Zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych należących do majątku zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia dwóch ustawowo określonych przesłanek: a) złożenie przez zobowiązanego wniosku w powyższym zakresie; b) zaistnienie ważnego interesu zobowiązanego. DIAS wskazał, że zgodnie z treścią art. 13 § 1 u.p.e.a. skarżąca powinna wykazać istnienie ważnego interesu, uzasadniającego zwolnienie składnika majątkowego z egzekucji. Pojęcie "ważnego interesu" jest pojęciem nieostrym. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w pojęciu "ważnego interesu zobowiązanego" mieści się zdarzenie nagłe i losowe, czyli nadzwyczajne względy, z powodu których zobowiązany nie jest w stanie uregulować zaległości, jak również obiektywnie trudna sytuacja materialna strony. Instytucja zwolnienia z egzekucji, przewidziana w art. 13 u.p.e.a. oparta jest bowiem na konstrukcji uznania administracyjnego, a zatem, nawet w sytuacji spełnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, to do organu egzekucyjnego należy decyzja w sprawie zwolnienia, bądź nie, określonego składnika majątkowego. DIAS wskazał, że z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że przepis art. 13 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że prowadzona egzekucja okaże się całkowicie bezskuteczna. Zobowiązany powinien więc przedstawić nie tylko argumenty, przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie skutecznej egzekucji z innego majątku. Jeżeli z ustaleń organu wynika, że zobowiązany nie posiada innych składników majątkowych, z których egzekucja umożliwiłaby spłatę dochodzonych należności, organ jest uprawniony do negatywnego rozpatrzenia wniosku. DIAS podał, że w świetle art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Oceniając zarzut uciążliwości dokonanej czynności egzekucyjnej związanej z licytacją zajętego pojazdu, DIAS stwierdził, że zastosowana czynność zajęcia ruchomości nie stanowi zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Przepisy nie określają, jaki sposób egzekucji jest dla zobowiązanego bardziej dolegliwy. Nie określają też kryteriów, jakimi organ powinien się kierować przy wyborze środka egzekucyjnego. DIAS zaznaczył, że prowadzone postępowanie egzekucyjne było skutkiem nieuregulowania przez skarżącą obowiązku zapłaty kary pieniężnej, ustalonej decyzją z "[...]"2015 r.. W trakcie postępowania egzekucyjnego podjęto wiele czynności egzekucyjnych mających na celu wyegzekwowanie należności objętej tytułem egzekucyjnym. Organ egzekucyjny po zapoznaniu się z dokumentami załączonymi do akt sprawy uznał, że skutecznym i najmniej uciążliwym środkiem egzekucyjnym jest zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz zajęcie ruchomości. Wskutek zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, w 2018 r. Bank A. przekazał kwotę 15.066,83 zł, w 2020 r.. Bank B. przekazał kwotę 561,31 zł. Z kolei w 2018 r. w wyniku zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku, organ podatkowy przekazał kwotę 5.975,04 zł. Natomiast z tytułu dokonywanych przez skarżącą od sierpnia 2020 r. dobrowolnych wpłat w ratach miesięcznych, odzyskano należność w łącznej kwocie 18.711,92 zł. W wyniku podjętych od 2015 r. przez organ egzekucyjny czynności nastąpiła częściowa spłata egzekwowanego obowiązku w łącznej kwocie 40.315,10 zł. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że od 1.09.2017 r. skarżąca zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą. Ze złożonego 19.08.2020 r. przez nią oświadczenia do protokołu o stanie majątkowym, wynika, że jest zatrudniona w wymiarze 1/3 etatu z wynagrodzeniem w kwocie 280,00 zł netto, a innych źródeł dochodu nie posiada. Według danych Centralnej Bazy Ksiąg Wieczystych skarżąca posiada prawo własności nieruchomości opisanych w księgach wieczystych: - KW Nr "[...]"/1 - lokal mieszkalny przy ul. "[...]" w "[...]", - KW Nr "[...]"/2 - lokal mieszkalny przy ul. "[...]" w "[...]", - KW Nr "[...]"/3 - grunt o powierzchni 0,"[...]" ha położony w obrębie "[...]", - KW Nr "[...]"/4 - % udziału do gruntu o powierzchni 0, "[...]" ha położony w obrębie "[...]". Organ egzekucyjny nie dokonał zajęcia ww. nieruchomości. Zdaniem organu egzekucyjnego egzekucja z nieruchomości stanowi najbardziej dolegliwy środek egzekucyjny i jego zastosowanie będzie uzasadnione w przypadku bezskuteczności egzekucji z innych składników majątkowych. DIAS wskazał, że niezasadne jest zatem podnoszone przez skarżącą twierdzenie o zbytniej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, powodującego pogorszenie funkcjonowania pod względem gospodarczym i osobistym. Zajęcia pojazdu dokonano 20.08.2020 r.. Zgodnie z art. 54 u.p.e.a., miała skarżąca możliwość wniesienia skargi na czynność egzekucyjną do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Nie złożyła ona skargi w wyznaczonym terminie. Natomiast wnioskiem z 6.05.2021 r., złożonym na 8 dni przed licytacją ruchomości, wystąpiła o zwolnienie z egzekucji zajętego pojazdu. W treści zażalenia nie wskazała skarżąca możliwości skutecznego zastosowania innego środka egzekucyjnego, a jedynie poinformowała, że udzieliła R. M. pełnomocnictwa do złożenia wniosku o rozłożenie na raty zaległości podatkowych. Odnosząc się do kwestii zamiaru złożenia do organu podatkowego wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie egzekwowanej zaległości DIAS wskazał, że fakt złożenia wniosku o ulgę nie stanowi przesłanki uzasadniającej do zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego na podstawie art. 13 u.p.e.a. Samo złożenie wniosku o rozłożenie egzekwowanej zaległości na raty nie ma wpływu na toczące się postępowanie egzekucyjne. Dopiero wydanie przez organ podatkowy pozytywnej decyzji w tym zakresie, będzie stanowiło przesłankę do zawieszenia postępowania egzekucyjnego (art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). W rezultacie DIAS utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W skardze na powyższe postanowienie, pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 kpa poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonego rozstrzygnięcia zamiast zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 kpa i niedostrzeżenie naruszenia przez organ I instancji art. 13 § 1 upea poprzez negatywne rozpatrzenie wniosku zobowiązanej pomimo istnienia przesłanek do pozytywnego rozpatrzenia. Mając na uwadze powyższe wniósł o rozpoznanie skargi na rozprawie; uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej przedstawił przebieg postępowania egzekucyjnego. Stwierdził, że zaskarżone postanowienie stanowi w zasadzie bezrefleksyjną i całkowitą akceptację rozstrzygnięcia organu I instancji. Według pełnomocnika brak jest jakichkolwiek podstaw merytorycznych do utrzymania w mocy takiego rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie organów obu instancji uznał za nieuprawnione i sprzeczne zarówno ze słusznym interesem zobowiązanej, jak też niemające racjonalnego uzasadnienia z punktu widzenia interesu organu egzekucyjnego. Według pełnomocnika niezrozumiałe są wywody organów w przedmiocie skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Do tej pory wyegzekwowano kwotę ponad 40 tys. zł. Skarżąca E. K. dokonuje regularnych wpłat w wysokości ok 1.500-2.500 zł miesięcznie na poczet dochodzonych zaległości. Oszacowany przez organ egzekucyjny czas spłaty zaległości wynosi ok. 2,5-3 lat. Pełnomocnik zarzucił, że licytacja wpłynie na skrócenie egzekucji o 4 do 6 miesięcy, co przy trwającej od 2015 roku egzekucji nie stanowi zasadniczej różnicy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst Dz.U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. W wyniku kontroli sądowej postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) p.p.s.a.). Według art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Z tak sformułowanej treści cytowanego przepisu wynika, że rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym we wskazanych okolicznościach nie jest uzależnione od woli skarżącego. Nawet więc złożenie przez skarżącego wniosku o rozpoznanie takiej sprawy na posiedzeniu jawnym nie pozbawia sądu ustawowego uprawnienia do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 4109/18). Przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Przy czym to zobowiązany musi wykazać argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, co należy wyprowadzić z okoliczności, że zwolnienie może być dokonane tylko na wniosek zobowiązanego. Art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów zarówno zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Dokonując wykładni przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a., należy więc mieć na uwadze podstawowy cel postępowania egzekucyjnego, jakim jest zaspokojenie wierzytelności ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2021 r., sygn. akt III FSK 2699/21). Uregulowana w przepisie art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do zwolnienia zabezpieczenia, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej w ograniczonym zakresie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 3609/15; dostępny: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Przy czym to zobowiązany musi wykazać argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, co należy wyprowadzić z okoliczności, że zwolnienie może być dokonane tylko na wniosek zobowiązanego. Art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów zarówno zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Dokonując wykładni przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a. należy więc mieć na uwadze podstawowy cel postępowania egzekucyjnego, jakim jest zaspokojenie wierzytelności. W rozpoznawanej sprawie DIAS zasadnie uznał, że skarżąca nie wykazała okoliczności istnienia ważnego interesu zobowiązanego przemawiającego za zwolnieniem składnika majątkowego z egzekucji. DIAS słusznie wskazał, że w świetle art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. DIAS stwierdził, że zastosowana czynność zajęcia ruchomości nie stanowi zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny nie dokonał zajęcia nieruchomości stanowiących własność skarżącej. Słusznie DIAS uznał, że alternatywą byłaby egzekucja z nieruchomości, która stanowi najbardziej dolegliwy środek egzekucyjny i jego zastosowanie będzie uzasadnione w przypadku bezskuteczności egzekucji z innych składników majątkowych. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika strony skarżącej, że organ powinien zaniechać prowadzenia postępowania. Nie można takiej konkluzji powiązać z faktem dobrowolnego ratalnego regulowania wierzytelności. Ta wierzytelność jest wymagalna. Została ona objęta wystawionym tytułem wykonawczym. Na jego podstawie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Zaległość pieniężna wynikająca z decyzji nie została odroczona czy też rozłożona na raty. A zatem brak było podstaw do zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji. Skarga okazała się bezzasadna i podlega na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddaleniu.