I SA/Ol 605/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 12 października 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U.M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy przyznania renty strukturalnej postanawia: przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 100 zł Wnioskiem z dnia 25 sierpnia 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF), skarżąca U. M. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż U. M. uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 675,10 zł brutto miesięcznie (591,34 zł netto). Jest właścicielką domu o powierzchni 260 m2 oraz innej nieruchomości o powierzchni 444 m2. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż nie stać ją na pokrycie kosztów sądowych. Wyjaśniła, iż jedynym jej dochodem jest emerytura, która nie pokrywa podstawowych kosztów utrzymania. Dodała, iż utrzymuje się dzięki pomocy finansowej rodziny. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 23.09.2009r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń w zakresie: miesięcznych wydatków, wyjaśnień czy jest właścicielką domu wykazanego we wniosku, czy został on przekazany umową darowizny w 2005r. na rzecz zięcia, wyjaśnień czy zamieszkuje sama we wskazanej nieruchomości, czy z innymi osobami, czy prowadzone jest wspólne gospodarstwo domowe, wyjaśnień w zakresie sposobu wykorzystywania "innej nieruchomości" wykazanej we wniosku oraz wysokości pomocy finansowej otrzymywanej od rodziny. W wykonaniu wezwania wnioskodawczyni wskazała, iż jest właścicielką połowy nieruchomości tj. 130 m2 domu (we współwłasności z zięciem) oraz działki o powierzchni 444m2. W domu ze skarżącą zamieszkuje: córka E. oraz teściowa E. M.. Wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką, teściowa prowadzi zaś oddzielne gospodarstwo domowe. Córka skarżącej jest stażystką w Szkole Podstawowej w "[...]", otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 680 zł netto. Wnioskodawczyni wykazała, iż miesięcznie ponosi wraz z córką następujące wydatki: opłata za energię elektryczną – 115 zł, opłata za wodę 20 zł, opłata za wywóz śmieci – 17 zł, zakup odzieży – 300 zł, zakup węgla 250 zł, opłata za gaz - 37 zł, podatek od nieruchomości – 45 zł, opłata za telefon – 15 zł, koszty wyżywienia – 600 zł, środki czystości - 50 zł, inne wydatki - 200 zł. Razem miesięczne koszty utrzymania wynoszą 1.495 zł, natomiast dochody skarżącej i jej córki wynoszą łącznie 1272 zł miesięcznie. Brakujące kilkaset złotych (223 zł) otrzymuje od rodziny. Skarżąca wyjaśniła również, iż działka o powierzchni 444 m2 wykorzystywana jest na drogę dojazdową do posesji, a także na ogródek warzywno - kwiatowy. Do złożonego oświadczenia skarżąca załączyła kserokopię rachunków za energię elektryczną ( k. 17 – akt sądowych) za miesiąc wrzesień 2009r. w kwocie 115,74 zł i za miesiąc październik 2009r. w wysokości 125,87 zł. Przedłożyła również kserokopię faktury za zakup 1,5 tony węgla (k. 18 – akt sądowych) na kwotę 750 zł. Wyjaśniła również, iż zakupu węgla w tej ilości i cenie dokonuje czterokrotnie w ciągu roku, za łączną kwotę 3.000 zł - co miesięcznie daje kwotę 250 zł. Przedłożyła również odpis decyzji (k. 19 - akt sądowych) w sprawie podatku od nieruchomości, z której wynika zobowiązanie skarżącej do zapłaty podatku w wysokości 173 zł w skali roku, płatnego w czterech ratach po 43 zł miesięcznie . Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w zakresie częściowym czy też całkowitym, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem bądź środków wystarczających. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Na wstępie niniejszych rozważań przyznać należy, iż uzyskiwany przez skarżącą dochód z tytułu emerytury jest rzeczywiście bardzo niski. Zauważyć należy, iż w złożonym formularzu PPF Skarżąca przedstawiła swoją sytuację materialną i rodzinną w sposób, który uzasadniałby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednakże w wyniku przedłożenia przez wnioskodawczynię dodatkowych dokumentów, na wezwanie wystosowane do niej w trybie art. 255 p.p.s.a., ujawnione zostały nowe okoliczności obrazujące jej rzeczywistą sytuację finansową i rodzinną. Wyjaśnione bowiem zostało, iż skarżąca w wykazanej nieruchomości nie zamieszkuje sama, a przynajmniej w części której jest właścicielką (połowa domu – 130 m2), lecz z córką i teściową. Ponadto wyjaśniono, iż z córką - skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, którego miesięczne dochody wynoszą 1.272 zł. Ustalono również, iż skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości – domu o powierzchni 260 m2 oraz działki o powierzchni 444m2. Posiada zatem majątek nieruchomy, który może służyć jako zabezpieczenie ewentualnej pożyczki, kredytu, w przypadku braku bieżących środków finansowych. W postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Ponadto zauważyć należy, iż posiadanie majątku nieruchomego, związane jest naturalnie ze zwiększonymi kosztami, które należy ponosić i które są nierozerwalnie związane z posiadanym majątkiem, jak np. podatek od nieruchomości. Odnosząc się do miesięcznych kosztów utrzymania skarżącej właśnie w postaci podatku od nieruchomości, zauważyć należy, iż kwota 45 zł tytułem zobowiązania podatkowego jest wydatkiem ponoszonym kwartalnie, a nie jak wykazywała skarżąca - miesięcznie. Ponadto wskazać należy, iż przedłożone dokumenty potwierdzające koszty utrzymania domu (takie jak rachunek za energię elektryczną, podatek od nieruchomości), wskazują, iż są to wydatki dotyczące całej nieruchomości a nie jej części, spodziewać się zatem można, że w kosztach tych partycypuje także drugi współwłaściciel, jak również zamieszkująca w tym samym domu teściowa, prowadząca odrębne gospodarstwo domowe. Reasumując należy stwierdzić, iż sytuacja bytowa skarżącej jest stabilna, posiada ona majątek nieruchomy, stałe miejsce zamieszkania, uzyskuje niewysokie ale stałe dochody w postaci emerytury. Nie bez znaczenia, dla oceny całościowej sytuacji majątkowej skarżącej jest prowadzenie przez nią wspólnego gospodarstwa domowego z córką, co zmienia na korzyść sytuację finansową skarżącej. Dodatkowo na ocenę przedmiotowej sytuacji wpływ miały również wykazane wyżej wątpliwości, co do wiarygodności w zakresie wysokości ponoszonych kosztów utrzymania nieruchomości, wskazujące, iż koszty te mogą być niższe. Wątpliwości te uzasadnia również fakt nie wykazania przez skarżącą wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej w złożonym formularzu wniosku (PPF), takich jak zamieszkiwanie z innymi członkami rodziny w posiadanym domu, czy prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z córką, dane te zostały przedstawione rozpoznającemu wniosek dopiero na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 p.p.s.a.. Całość podanych okoliczności w ocenie referendarza sądowego nie uprawnia do twierdzenia, iż sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej jest aż tak zła, by uzasadniać pomoc państwa w zakresie zwolnienia od całości kosztów sądowych. Rozpoznający wniosek nie neguje, iż dochody osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym nie są wysokie, jednakże biorąc pod uwagę wszystkie aspekty rozpoznawanego wniosku takie jak: stan majątkowy, sytuację finansową i rodzinną skarżącej, wysokość i rodzaj ponoszonych wydatków stwierdzić należy, iż skarżąca może ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny wpis sądowy w wysokości 100 zł, dlatego też przyznano wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie częściowym. Na marginesie wskazać należy, iż w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2004, str. 320). Mając na względzie powyższe, na podstawie art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji