I SA/Ol 621/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 14 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. M. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr ‘[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych W. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę, na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2011 r. Wnioskiem z dnia 3 lipca 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, następnie uzupełnionym w związku z wezwaniem z dnia 29 sierpnia 2014 r. do uzupełnienia m.in. braków formalnych wniosku, skarżący zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką dzieci. W formularzu wniosku w rubryce 10 "Dochody", w której należy wpisać dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oświadczył wyłącznie, że żona jest osobą bezrobotną. Wnioskodawca wykazał również, że nie posiada majątku. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że z uwagi na zadłużenie w stosunku do Urzędu Skarbowego nie jest w stanie opłacić wpisu od skargi. Stwierdził, że posiada zobowiązanie podatkowe w kwocie około 400.000 zł. Pismem z dnia 29 sierpnia 2014 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 8 września 2014 r. skarżący oświadczył, że firma, którą prowadzi, Zakład "A", odbudowuje się po "całkowitym upadku finansowym" spowodowanym przyczynami losowymi. Wyjaśnił, że obecnie spłaca wysokie zadłużenie zasądzone wyrokami sądowymi oraz decyzjami Urzędu Skarbowego. Wskazał, że nie posiada nieruchomości, dom w którym zamieszkuje jest własnością rodziców skarżącego. Podkreślił, że na utrzymaniu ma żonę, która nie pracuje oraz dwójkę dzieci. Wnioskodawca oświadczył także, że nie korzysta z pomocy rodziny, innych osób jak i instytucji. W związku z powyższym nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych. Ponadto reprezentujący skarżącego pełnomocnik- adwokat "[...]" wniósł o przedłużenie terminu do złożenia pozostałych oświadczeń i dokumentów wskazanych w wezwaniu z dnia 29.08.2014r. Zarządzeniem z dnia 15 września 2014 r. przedłużono termin do 14 dni do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, wyznaczony w wezwaniu z dnia 29.08.2014 r.. Do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przedstawił dodatkowych oświadczeń jak i nie przedstawił dokumentów źródłowych. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 2.544 zł (zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16.12.2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U Nr 221, poz. 2193 ze zm]). Zgodnie z art. 245 § p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zauważyć należy, że o przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący zarówno na druku urzędowego formularza PPF, jak i składając oświadczenie na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. nie określił zarówno źródeł i wysokości uzyskiwanych dochodów jak i rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków. Poprzestał na lakonicznym oświadczeniu, że prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe żona jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zaś prowadzona przez niego firma jest w okresie odbudowy po upadku finansowym. Nie przedstawił również informacji na temat zarówno rodzaju czy też wysokości ponoszonych wydatków jak i nie przestawił rachunków potwierdzających te fakty, do czego został zobowiązany wezwaniem z dnia 29.08.2014 r. W tym zakresie także w sposób bardzo ogólnikowy, bez podawania jakichkolwiek kwot stwierdził, że obecnie spłaca wysokie zadłużenie zasądzone wyrokami sądów oraz decyzjami organów podatkowych. W takiej sytuacji rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie miał możliwości ocenić, czy w związku z koniecznością ponoszenia niezbędnych i koniecznych dla utrzymania wydatków skarżący nie ma środków na opłacenie kosztów sądowych, a tym samym czy spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Dodatkowo stwierdzić należy, że wnioskodawca pomimo wezwania nie nadesłał wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, nie złożył również oświadczenia o nie posiadaniu rachunków bankowych. W tym stanie rzeczy brak jest odpowiedniego materiału, który pozwoliłby na dokonanie dokładnej analizy stanu środków finansowych, zgromadzonych przez stronę skarżącą na ewentualnie posiadanym przez nią rachunku bankowym. Analiza tego rodzaju dokumentów umożliwiałaby również ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy strona ewentualnie miała możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe. Wskazywałaby również na rodzaj i wysokość kosztów, które skarżący ponosi. Co więcej, nie przedłożenie takiego dokumentu bankowego, pozbawia możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego i to niezależnie od tego, że ostatecznie może okazać się, że na posiadanych rachunkach bankowych nie zgromadził on znacznych środków pieniężnych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 maja 2010 r., II SAB/Ol 20/10, LEX 668164). Podkreślić należy, że nieprzedłożenie wyciągów z rachunków bankowych powoduje wątpliwości, co do wiarygodności składanych oświadczeń, a tym samym uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Rozpoznając wniosek skarżącego w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bada się całokształt sytuacji życiowej w jakiej znajduje się strona. W przedmiotowej sprawie rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie miał możliwości zbadać pełnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Skarżący nie przestawił również innych oświadczeń jak i dokumentów źródłowych w postaci m.in.: kopii dokumentów, z których wynikałaby wartość i rodzaj składników majątku wykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej, kopii dokumentów, z których wynikałaby wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodów w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, oświadczenia o posiadanych ruchomościach lub ich braku, posiadanych polisach ubezpieczeniowych lub ich braku, jak i nie złożył oświadczenia odnośnie wysokości ustalonych opłat za usługi profesjonalnego pełnomocnika. Unikając przedłożenia zarówno stosowych oświadczeń jak i dokumentów skarżący uniemożliwił poczynienie koniecznych dla rozpoznania wniosku ustaleń dotyczących ewentualnej zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Niedostosowanie się do wezwania, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy. W ocenie rozpoznającego wniosek, strona która w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, musi się liczyć z tym, że nie będzie podstaw do uznania zasadności jej wniosku. W tym kontekście należy uznać, że skarżący przedstawił swą sytuację w sposób selektywny i nierzetelny, nie pozwalający na stwierdzenie czy spełnia warunki do przyznania prawa pomocy. Uwzględniając fakt, iż przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe stwierdzono, że strona nie przedstawiając ww. danych nie wykazała tym samym, czy spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jej wniosku. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.