I SA/Ol 627/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy wznowienia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie radcy prawnego Wnioskiem z dnia 12 listopada 2012 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF, A. K. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniała, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla siebie i swojej najbliższej rodziny. Nadto stwierdziła, że sprawa jest, w jej ocenie skomplikowana i w związku z tym nie jest w stanie reprezentować skutecznie swoich interesów. Wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Oświadczyła, ze pozostaje na wyłącznym utrzymaniu męża, który uzyskuje dochody z tytułu renty w kwocie 700 zł miesięcznie i z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1000 zł. W skład zaś majątku skarżącej wchodzi mieszkanie, stanowiące współwłasność majątkową małżeńską. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do skarżącej wezwanie z dnia 23 listopada 2012 r. W wezwaniu tym zwrócono się o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny skarżącej (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 07.2012 r. do 11.2012 r., - odpisów deklaracji podatkowych za rok 2011 oraz za rok 2012 złożonych przez skarżącą i prowadzącego z nią wspólne gospodarstwo domowe męża E. K. do właściwych organów podatkowych, - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych przez wnioskodawczynię i prowadzącego z nią wspólne gospodarstwo domowe męża E. K., z okresu ostatnich pięciu miesięcy ( lipiec – listopad 2012r.), - oświadczenia w zakresie posiadanych polis ubezpieczeniowych na życie przez skarżącą i osoby prowadzące z nią wspólne gospodarstwo domowe wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, wysokości rat i ich częstotliwości, - oświadczenia o posiadanym majątku ruchomym i nieruchomym w okresie od 01.01.2011 r. do 23.11.2012 r. przez skarżącą i prowadzącego z nią wspólne gospodarstwo domowe męża E. K., - innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawczyni, określających jej sytuację majątkową i życiową . W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła oświadczenie, w którym wyjaśniła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, znajdującą się na wyłącznym utrzymaniu męża, który uzyskuje średni miesięczny dochód w wysokości ok. 2.000 zł. Wyjaśniła, że nie posiada rachunku bankowego. Nadto oświadczyła, że ponosi miesięczne wydatki w kwocie łącznej 1250 zł, na które to składają się: opłaty za czynsz ok. 400 zł, zakup leków ok. 150 zł, koszty wyżywienia ok. 600 zł oraz opłaty za media ok. 100 zł. Dodatkowo oświadczyła, że małżonek skarżącej ma zapewnioną pracę tylko do końca 2012 r. i nie ma gwarancji, że wygra przetarg na usługi transportowe na 2013 r. Ponadto wniosła o umożliwienie jej złożenia deklaracji podatkowych w późniejszym terminie tj. po 9.12.2012 r., w związku z tym, że osoba prowadząca księgowość męża przebywa na urlopie. Następnie przy piśmie z dnia 11.12.2012 r. skarżąca złożyła następujące dokumenty; - oświadczenie E. K., w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej , z którego wynika, że w okresie od lipca 2012 r. do listopada 2012 r. uzyskał przychód w wysokości 47.552 zł, poniósł koszty w wysokości 37.295 zł, dochód 10.257 zł – średni dochód miesięczny wyniósł 2.050 zł, - wyciągi z rachunku bankowego E. K. i A. K. za okres od 06.06. do 05.09.2012 r., - wyciągi z firmowego rachunku bankowego E. K. za okres od 01.07. do 30.11.2012 r., - odpisy deklaracji podatkowych A. K.(PIT-37) i deklaracji podatkowej E. K. (PIT-28) za 2011 r. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż na mocy art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku ogranicza się do kwestii ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 wskazanej ustawy, ustanowienie radcy prawnego na rzecz osoby fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że skarżąca nie spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy czy też Sąd ma możliwość przyznania prawa pomocy tylko w sytuacji, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W przedmiotowej sprawie skarżąca pomimo wezwania na podstawie art. 255 p.p.s.a. nie udzieliła wszystkich żądanych wyjaśnień, nie udzielając na część z nich żadnych odpowiedzi. Takie postępowanie wnioskodawczyni spowodowało, że referendarz sądowy nie dysponował pełnym materiałem dowodowym. Oceniając zatem oświadczenie skarżącej, stwierdzić należy, że fakt nie uzyskiwania przez skarżącą dochodów i w związku z tym pozostawanie na wyłącznym utrzymaniu męża, nie zmienia oceny w kwestii, nie spełnienia przez stronę przesłanek do przyznania prawa pomocy. Wskazać bowiem należy, iż małżonkowie są zobowiązani, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm.), do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Odnosząc się zatem do wysokości uzyskiwanych dochodów należy stwierdzić, że w oświadczeniu złożonym na formularzu skarżąca wyjaśniła, że łączny dochód męża z tytułu renty i z działalności gospodarczej wynosi 1.700 zł brutto, natomiast w oświadczeniu z dnia 3.12.2012 wskazała, że średni miesięczny dochód współmałżonka wynosi ok. 2.000 zł. Natomiast z oświadczenia E. K. z dnia 10.12.2012 r. wynika, że z prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od lipca do listopada 2012 r. uzyskał średni miesięczny dochód w wysokości 2.050 zł. Uwzględniając zatem wyjaśnienia współmałżonka, iż z działalności gospodarczej uzyskał dochód za ostanie miesiące br. w wysokości ok. 2.050 zł nadto zakładając, iż w tym okresie uzyskiwał także dochody z tytułu renty w wysokości 700 zł należy przyjąć, że łączny aktualny dochód małżonków wynosi ok. 2750 zł. Podkreślić przy tym należy, że z oświadczenia skarżącej wynika, że z tytułu stałych miesięcznych wydatków oboje z mężem ponoszą koszty w wysokości ok. 1250 zł miesięcznie. Poprzestając tylko na powyższym można zatem przyjąć, że po opłaceniu kosztów utrzymania pozostaje skarżącej i prowadzącemu z nią wspólne gospodarstwo domowe mężowi kwota ok. 1.500 zł miesięcznie, która to umożliwia, zdaniem rozpoznającego wniosek opłacenie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Dodatkowo należy stwierdzić, że jak już wskazano to wyżej, pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżąca nie przedstawiła dokumentów w postaci m.in. odpisów dokumentów potwierdzających wydatki za media, czy też oświadczenia o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach. Część żądanych dokumentów skarżąca winna posiadać, doświadczenie życiowe jak i realia życia codziennego, a często także przepisy prawa wymagają gromadzenia dokumentów w postaci np. potwierdzeń opłacenia rachunków. Natomiast pozostałe z żądanych dokumentów skarżąca mogła uzyskać, bez zbędnej zwłoki. Zauważyć przy tym należy, że fakt, iż mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą w postaci usług transportowych wskazuje, że poza majątkiem w postaci mieszkania maż skarżącej posiada także majątek ruchomy w postaci środków transportu. Pomimo jednak wezwania do złożenia oświadczenia także i w tym zakresie, skarżąca nie odniosła się do tej kwestii w żaden sposób. Na marginesie powyższych rozważań wskazać należy, że w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji (nie przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych) wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania , a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005r., sygn. akt I OZ 842/05). W tak ustalonym stanie faktycznym, uwzględniając głównie wysokość uzyskiwanych aktualnie dochodów jak i wysokość ponoszonych wydatków stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego. Dodatkowo wyjaśnić należy, że złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.