I SA/Ol 627/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 7 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek postanawia : 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego; 2. umorzyć postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. A. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Wnioskiem z dnia 12 listopada 2012 r. skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniała, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla siebie i swojej najbliższej rodziny. Nadto stwierdziła, że sprawa jest, w jej ocenie skomplikowana i w związku z tym nie jest w stanie reprezentować skutecznie swoich interesów. Wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Oświadczyła, że pozostaje na wyłącznym utrzymaniu męża, który uzyskuje dochody z tytułu renty w kwocie 700 zł miesięcznie i z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1000 zł. W skład zaś majątku skarżącej wchodzi mieszkanie, stanowiące współwłasność majątkową małżeńską. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270) - powoływana dalej jako "p.p.s.a"., strona została wezwana, w terminie 7 dni, do przedłożenia wyjaśnień i potwierdzających je dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących stanu majątkowego jej oraz jej męża E. K., które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła oświadczenie, w którym wyjaśniła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, znajdującą się na wyłącznym utrzymaniu męża, który uzyskuje średni miesięczny dochód w wysokości ok. 2.000 zł. Wyjaśniła, że nie posiada rachunku bankowego. Nadto oświadczyła, że ponosi miesięczne wydatki w kwocie łącznej 1250 zł, na które to składają się: opłaty za czynsz ok. 400 zł, zakup leków ok. 150 zł, koszty wyżywienia ok. 600 zł oraz opłaty za media ok. 100 zł. Dodatkowo oświadczyła, że małżonek skarżącej ma zapewnioną pracę tylko do końca 2012 r. i nie ma gwarancji, że wygra przetarg na usługi transportowe na 2013 r. Do kolejnego pisma procesowego skarżąca dołączyła następujące dokumenty: - oświadczenie E. K., w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej , z którego wynika, że w okresie od lipca 2012 r. do listopada 2012 r. uzyskał przychód w wysokości 47.552 zł, poniósł koszty w wysokości 37.295 zł, dochód 10.257 zł – średni dochód miesięczny wyniósł 2.050 zł, - wyciągi z rachunku bankowego E. K. i A. K. za okres od 06.06. do 05.09.2012 r., - wyciągi z firmowego rachunku bankowego E.. za okres od 01.07. do 30.11.2012 r., - odpisy deklaracji podatkowych A. K. (PIT-37) i deklaracji podatkowej E. K. (PIT-28) za 2011 r. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2012 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Od powyższego postanowienia strona skarżąca złożyła sprzeciw, w którym podniosła, że uzupełniła wszystkie dokumenty i braki, do uzupełnienia których była wzywana przez WSA w Olsztynie. Podkreśliła, że jest na utrzymaniu męża, który uzyskuje dochód miesięczny w wysokości około 2.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zatem wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpoznaniu. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245§2 i 3 p.p.s.a.). W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., w którego treści używa się określenia "gdy wykaże", iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z tym to sam wnioskodawca powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy jest zatem możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji rodzinnej i finansowej strony skarżącej, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na opłacanie pełnomocnika czy też nie. Obowiązkiem strony jest więc wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest bowiem podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie jego żądania. Sąd nie jest więc zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w przypadku, gdy przedstawione przez skarżącego okoliczności uniemożliwiają pełną ocenę jego możliwości finansowych, albo gdy te nie są do końca jasne. Przechodząc do oceny złożonego wniosku na wstępie stwierdzić należy, że analiza materiału dowodowego wskazuje, że wnioskodawczyni nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność tego wniosku oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej możliwości płatniczych. Skarżąca wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. nie przedstawiła dokumentów w postaci m.in. odpisów dokumentów potwierdzających wydatki za media, czy też oświadczenia o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach, przez co nie wywiązała się należycie z nałożonego na nią zobowiązania co sprawia, że jej oświadczenia są niepełne, a to z kolei uniemożliwia przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zwrócić również należy uwagę, że strona skarżąca również składając sprzeciw nie dołączyła żądanych dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie, a także obrazujących jej sytuację majątkową (posiadane ruchomości i nieruchomości). W sprzeciwie strona jedynie powtarza podane wcześniej informacje. Na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, sąd stwierdza, że nie zachodzą przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego. W oświadczeniu złożonym na formularzu skarżąca wyjaśniła, że łączny dochód męża z tytułu renty i z działalności gospodarczej wynosi 1.700 zł brutto, natomiast w oświadczeniu z dnia 3 grudnia 2012 r. wskazała, że średni miesięczny dochód współmałżonka wynosi ok. 2.000 zł. Natomiast z oświadczenia E.K. z dnia 10 grudnia 2012 r. wynika, że z prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od lipca do listopada 2012 r. uzyskał średni miesięczny dochód w wysokości 2.050 zł. Uwzględniając zatem wyjaśnienia współmałżonka, iż z działalności gospodarczej uzyskał dochód za ostanie miesiące br. w wysokości ok. 2.050 zł nadto zakładając, iż w tym okresie uzyskiwał także dochody z tytułu renty w wysokości 700 zł należy przyjąć, że łączny aktualny dochód małżonków wynosi ok. 2750 zł. Podkreślić przy tym należy, że z oświadczenia skarżącej wynika, że z tytułu stałych miesięcznych wydatków oboje z mężem ponoszą koszty w wysokości ok. 1250 zł miesięcznie. Poprzestając tylko na powyższym można zatem przyjąć, że po opłaceniu kosztów utrzymania pozostaje skarżącej i prowadzącemu z nią wspólne gospodarstwo domowe mężowi kwota ok. 1.500 zł miesięcznie, która to umożliwia opłacenie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Jak już wyżej wskazano warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. W postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona skarżąca nie może jednak uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej, skarżąca utrudniła dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na marginesie wskazać należy, że sąd podzielił stanowisko NSA wyrażone w postanowieniach z dnia 7 lipca 2010 r., sygn. akt I GZ 218/10 i sygn. akt I GZ 219/10, że na etapie postępowania przed sądem administracyjnym I instancji udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest konieczny. Jak zauważył NSA w cyt. postanowieniach, strona w sposób prawidłowy wniosła skargę na decyzję organu odwoławczego, zatem zainicjowane zostało postępowanie sądowe, zaś w jego toku sąd rozpoznający sprawę, stosownie do treści art. 6 p.p.s.a., powinien udzielać stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego (profesjonalnego pełnomocnika) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co w praktyce oznacza, iż nie zostanie naruszone konstytucyjne prawo strony do obrony. Ponadto podkreślić należy, że sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, zatem nie ma potrzeby pilnowania terminów oraz formułowania pism procesowych, poza skargą, która już została w sprawie złożona. Stosownie zaś do art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga sprawę na podstawie akt sprawy, nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, niezależnie od stawiennictwa strony, czy jej pełnomocnika na rozprawie. W sytuacji natomiast, gdy zajdzie potrzeba sporządzenia skargi kasacyjnej, o czym nie można przesądzać na obecnym etapie postępowania, strona będzie mogła ponownie ubiegać się o prawo pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, że na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, która skarży działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z regulacji tej wynika zatem, że wnioskująca, wnosząc skargę na decyzję wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, była i pozostaje zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi z mocy samego prawa. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił wnioskodawczyni ustanowienia radcy prawnego, natomiast postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w oparciu o art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzył.