I SA/Ol 637/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za listopad 2007 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za listopad 2007 r. Skarżący wnioskiem z dnia 28 stycznia 2013 r. wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, zaś na ich wspólny majątek składa się: dom jednorodzinny, nieruchomość rolna o powierzchni 30 ha, działka o powierzchni 1,8 ha oraz dwa samochody – "[...]" rok prod. 2006 i "[...]" rok prod. 2005. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że ze względu na ciężką sytuację finansową nie ma możliwości uiścić całości opłaty. Aktualnie nie posiada dochodu, nie ma też możliwości sprzedaży majątku, ze względu na kryzys finansowy i ogólny zastój gospodarczy. Oświadczył, że uzyskuje z gospodarstwa rolnego dochód, który wyliczony na podstawie rozporządzenia wynosi 14.879,44 zł. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a"., strona w dniu 6 stycznia 2013 r. została wezwana do przedłożenia, w terminie 7 dni, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji majątkowej: - w zakresie dokładnego zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym ( np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, koszty wyżywienia, koszty ubrania, środków czystości, ewent. koszty eksploatacji samochodu, ewentualne raty, pożyczki itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, - w jaki sposób wykorzystywana jest nieruchomość rolna, a także czy skarżący otrzymuje jakiekolwiek rodzaju dopłaty, dotacje, dodatkowe środki pieniężne, w związku z posiadaniem nieruchomości rolnej, uprawy roślin, bądź hodowli zwierząt, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należy podać kwotę otrzymywanej dopłaty w stosunku rocznym, - przedstawienia wyciągów i wykazów bankowych z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu trzech miesięcy, - czy skarżący posiada polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone, - innych dokumentów i oświadczeń mogących potwierdzić w ocenie skarżącego trudną sytuację materialną i życiową. Jednocześnie skarżącego pouczono, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Strona pismem z dnia 19 lutego 2013 r. zwróciła się o przedłużenie terminu do przedstawienia dokumentów do dnia 12 marca 2013 r. Następnie pismem z dnia 12 marca 2013 r. zwrócono się o przedłużenie terminu do przedstawienia dokumentów do końca marca 2013 r., ze względu na trudności w uzyskaniu należnych dokumentów. Skarżący, pomimo dwukrotnego przedłużenia terminu do złożenia dodatkowych dokumentów (do dnia 20 marca 2013r.), nie przedłożył ich do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245§2 i 3 p.p.s.a.). Podkreślić także należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu umożliwienie sądowi obiektywne i niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (postanowienie NSA 28.01.2009 r. sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało dostatecznych oraz wyczerpujących danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd zarządzeniem z dnia 6 lutego 2013 r. wezwano wnioskodawcę o jego uzupełnienie, wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Pomimo upływu wyznaczonego terminu sądowego oraz jego dwukrotnego przedłużania, do dnia wydania niniejszego orzeczenia wnioskodawca nie nadesłał żądanych dokumentów i oświadczeń. W tej sytuacji stwierdzić należało, iż skarżący nie udowodnił, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. W ocenie sądu istotnym dla oceny kompletnej i rzeczywistej sytuacji skarżącego było zestawienie jego miesięcznych wydatków z uzyskiwanym przez niego dochodem. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Dane te były istotne w świetle przedstawianej przez skarżącego sytuacji majątkowej. Podkreślić przy tym należy, iż uzyskanie dokumentów, do przedstawienia których był wzywany nie wiązało się ze szczególnymi trudnościami dla skarżącego, powinien on bowiem posiadać dowody poniesienia kosztów utrzymania, a także złożyć oświadczenia w jaki sposób wykorzystywana jest posiadana przez niego nieruchomość rolna i czy uzyskuje z niej dochody. Wnioskodawca nie przedstawił również wykazów z rachunków bankowych, których analiza umożliwiałaby ustalenie np. czy faktycznie posiada środki finansowe oraz sposobu gospodarowania nimi, co jest ważne dla ustalenia czy skarżący ewentualnie miał możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe. Nie złożył także oświadczenia , że takich rachunków nie posiada. Uzyskanie danych, do przedstawienia których skarżący był wzywany, było istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego. Bez dokładnego ustalenia stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych czy ich części. Oświadczenie strony zawarte na formularzu PPF budzi wątpliwości i nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Zauważyć jednocześnie należy, iż skarżący jest właścicielem domu jednorodzinnego, nieruchomości rolnej o powierzchni 30 ha oraz działki o powierzchni około 1,8 ha. Ponadto posiada dwa samochody: "[...]" rok produkcji 2005 oraz "[...]" rok produkcji 2006. Na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma także wpływ będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, tym bardziej gdy w skład tego majątku wchodzi kilka nieruchomości. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy zwłaszcza, w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia lub zbycia (zob. np. postanowienia NSA: z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 i z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12 i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12). W niniejszej sprawie jak wyżej wskazano skarżący posiada znaczny majątek. Natomiast nie złożył żadnego oświadczenia w jaki sposób wykorzystywana jest przez niego nieruchomość rolna i jakie czerpie z niej pożytki. Skarżący wskazał jedynie, że jego roczny dochód według rozporządzenia wynosi 14.879,44 zł, nie wyjaśniając na podstawie jakiego rozporządzenia i w jaki sposób dokonał tych wyliczeń. W niniejszej sprawie, w sytuacji, gdy strona posiada majątek o potencjalnie znacznej wartości to trudno ją uznać za osobę rzeczywiście należącą do grona osób ubogich. Na marginesie należy wskazać, że, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w wyroku z dnia 16 października 2012 r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż "od stron (...) ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem, w szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sadowych". Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że dokumenty jak i oświadczenia, do przedłożenia których strona skarżąca była wzywana na podstawie art. 255 p.p.s.a były niezbędne i konieczne do oceny rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Powyższe uniemożliwiło przyjęcie, iż została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie. W związku z powyższym, sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.