I SA/Ol 643/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. J. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji w sprawie ustalenia podatku od spadków i darowizn postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 15 października 2009r. skarżący M. J. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w wysokości 200 zł oraz o ustanowienie doradcy podatkowego Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.200 zł miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z matką, która otrzymuje emeryturę w wysokości 1.000 zł miesięcznie. Wnioskodawca jest właścicielem mieszkania o powierzchni 62 m2 oraz garażu. Skarżący jest właścicielem samochodu Honda "[...]". Innego majątku nie posiada. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż sytuacja finansowa w jakiej obecnie się znajduje zmusza go do zwrócenia się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Wyjaśnił, iż jest zatrudniony na umowę o pracę w zakładzie betoniarskim na stanowisku pracownik magazynowy z najniższym krajowym wynagrodzeniem. Posiada wrodzoną wadę wzroku, która uniemożliwia mu na zmianę pracy na lepiej płatną. Podniósł, iż mieszka z matką, której skromna emerytura zaledwie starcza na utrzymanie i wykup leków. Skarżący pomaga w miarę możliwości matce, zarobione pieniądze przeznacza na utrzymanie mieszkania, m.in. opłaty za prąd, wodę, opłaty za mieszkanie, telefon, eksploatację samochodu. Ponadto ponosi koszty wyżywienia około 400 zł miesięcznie na osobę, koszty środków czystości i ubrania około 200 zł na osobę. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w całkowitym zakresie, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. W badanej sprawie M. J. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek czy pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku swojego utrzymania. Przeciwnie w przedstawionym stanie faktycznym dotyczącym jego sytuacji materialnej nie można stwierdzić, by poniesienie kosztów sądowych, obejmujących na obecnym etapie postępowania wpis od skargi wynoszący 200 złotych oraz koszt ewentualnego ustanowienia doradcy podatkowego (który zgodnie z §2.1 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu /Dz.U. Nr 212, poz. 2075/ - wynosi 240 zł), leżało poza zakresem jego możliwości finansowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wnioskodawca posiada majątek w postaci mieszkania o powierzchni 62m2, garażu oraz samochodu. Biorąc pod uwagę majątek skarżącego w postaci wyżej opisanych nieruchomości wskazać należy, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Podkreślenia również wymaga, iż skarżący jest właścicielem samochodu Honda "[...]" rocznik 2003, który (jak ustalono na podstawie akt administracyjnych) nabył za gotówkę w 2003r. za kwotę - 72.100 zł. Pieniądze na zakup auta oraz opłat związanych z samochodem w formie darowizny otrzymał od matki i wuja (łącznie 94.504 zł). Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji materialnej skarżącego jest okoliczność, iż posiadany przez niego majątek: nieruchomości oraz dobrej marki samochód nie są obciążone prawami osób trzecich, nie zostały na rzecz ich nabycia zaciągnięte kredyty czy pożyczki, majątek ten nie jest również przedmiotem zabezpieczenia czy egzekucji. Powyższe świadczy również o stabilnej sytuacji życiowej i materialnej skarżącego. Stwierdzić również należy, iż dochody skarżącego, z których się utrzymuje w wysokości 1.200 zł, nie są na tyle niskie, aby uprawniały do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dodać należy, iż w gospodarstwie domowym pozostają dwie osoby, które uzyskują dochody (łącznie 2.200 zł miesięcznie), a które nie posiadają nikogo na swoim utrzymaniu. Zauważenia wymaga, iż skarżący ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, iż znajduje się w sytuacji finansowej, która zmusza do zwrócenia się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, nie wykazał przy tym na czym sytuacja ta polega. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna należycie go uzasadnić. Rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek takie okoliczności jak: pomoc matce, która otrzymuje "skromną emeryturę", wydatkowanie zarobionych pieniędzy na utrzymanie mieszkania czy samochodu nie posiadają waloru wyjątkowości, który uzasadniałby automatycznie konieczność przyznania prawa pomocy. Rzeczą naturalną, dotyczącą ogółu obywateli, jest ponoszenie opłat związanych z utrzymaniem mieszkania (opłaty za prąd, wodę, energię, czynsz, itp.), eksploatacją samochodu (paliwo, ubezpieczenie itp.) czy utrzymaniem własnym (wyżywienie, odzież). Nie jest więc sytuacją nadzwyczajną i szczególną ponoszenie tego rodzaju opłat. Natomiast udzielanie pomocy matce czy to w postaci niematerialnej czy też i finansowej, w odczuciu rozpoznającego wniosek, jest również rzeczą naturalną. Tym bardziej gdy osoby te (matka i syn) prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, siłą rzeczy wzajemna, obopólna pomoc nie jest niczym nadzwyczajnym. Dlatego też niezrozumiałe jest podnoszenie przez wnioskodawcę tej okoliczności w celu argumentacji wniosku - zwłaszcza w sytuacji, gdy matka nie pozostaje na jego utrzymaniu i posiada własne źródło utrzymania w postaci otrzymywanej emerytury. Dodatkowo argumentując odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Rozpoznając niniejszy wniosek odstąpiono od wzywania skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów wyjaśniających jego trudną sytuację, uznano bowiem, iż przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy stabilna sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy tj. posiadanie stałego i regularnego dochodu, posiadanie majątku, prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z matką uzyskującą również stały i regularny dochód oraz brak wykazania szczególnych i nadzwyczajnych wydatków czy obciążeń finansowych, pozwala skarżącemu na poniesienie kosztów sądowych w wysokości 200 zł oraz ewentualnego ustanowienia pełnomocnika. Wzięto również pod uwagę, iż skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w dwóch sprawach zawisłych przed tutejszym sądem, a także wysokość tych wpisów. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.