I SA/Ol 655/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 24 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.D. Firma A o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" o Nr "[...]" w przedmiocie określenia daty powstania długu celnego, określenia kwoty podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 6 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 655/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A.D., prowadzącego działalność gospodarczą Firma A, na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" w przedmiocie określenia daty powstania długu celnego, określenia kwoty podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 11 stycznia 2010 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, iż wskutek działań organu celnego stracił płynność finansową, a co za tym idzie, możliwość uiszczenia należnych opłat. Wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E.D. i trojgiem dzieci, z których jedno jest małoletnie. Skarżący jest właścicielem mieszkania o pow. 104 m² oraz garażu i warsztatu. Ponadto w skład majątku wchodzą: dwa autokary DAF (kredyt), bus Ford Transit, samochód osobowy Voyager oraz samochód MAN – pomoc drogowa (kredyt). Według oświadczenia wnioskodawcy, nie posiada on przedmiotów wartościowych, jak również zasobów pieniężnych. W dniu 19 stycznia 2010 r. wezwano skarżącego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie wysokości miesięcznych dochodów brutto osiąganych przez wnioskodawcę oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i wskazanie z jakich źródeł one pochodzą oraz przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, potwierdzających następujące okoliczności: -wysokość wszystkich uzyskiwanych dochodów za ostatnie 12 m – cy; - wysokość zaciągniętych kredytów, wysokość spłacanych rat kredytów lub informację o długości okresu odroczenia spłaty kredytów i wysokości pozostałych do spłaty kwot kredytów; - rodzaj i wysokość miesięcznych wydatków poprzez przedłożenie dokumentów uwiarygodniających fakt ponoszenia konkretnych wydatków w wykazanej wysokości; - informację, czy wnioskodawca korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej poprzez przedstawienie zaświadczenia wydanego przez właściwy organ administracji publicznej. Jednocześnie poinformowano skarżącego, iż stosownie do art. 257 p.p.s.a. niezłożenie żądanych dokumentów w w/w terminie spowoduje pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, iż powyższe wezwanie zostało odebrane w dniu 21 stycznia 2010 r. Siedmiodniowy termin do uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy upływał zatem w dniu 28 stycznia 2010 r. Jednakże skarżący nie złożył w zakreślonym terminie żądanych oświadczeń oraz dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony obowiązane są ponosić koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe regulacje prawne, należy stwierdzić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wskazać jednak również należy, iż ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OZ 79/08). Zgodzić należy się również z tym, że według przytoczonej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać należy, iż w niniejszej sprawie na podstawie art. 255 p.p.s.a. wystosowano wezwanie do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, które to zostało doręczone skarżącemu w dniu 21 stycznia 2010 r. Jednakże skarżący nie złożył w zakreślonym terminie żądanych dokumentów. Oceniając zatem sytuację majątkową i finansową wnioskodawcy jedynie na podstawie złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia, należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Oświadczenie to, wobec nieprzedłożenia potwierdzających jego treść dokumentów źródłowych, do których przedstawienia skarżący został zobligowany, nie pozwala na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych czy też kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Przepis art. 255 p.p.s.a. stanowiący o możliwości wezwania strony do przedstawienia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, nakłada na nią obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów musi mieć zatem wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (p. B.Dauter, S.Babiarz, M.Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis – Nexis, Warszawa 2007, s. 244). Uznać zatem należy, iż skoro powołane przez stronę okoliczności dotyczące stanu majątkowego i faktycznych dochodów nie zostały udokumentowane i tym samym uprawdopodobnione, dokonanie przez Sąd oceny stanu rzeczywistego i obecnych możliwości płatniczych strony, jest w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, niemożliwe. Poszukiwanie dowodów w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest natomiast w tym postępowaniu zadaniem Sądu. Jak zaznaczono już w dotychczasowym orzecznictwie to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005r., sygn. akt I SA/Gd 335/05, LEX – nr 220289). Podkreślenia wymaga, iż oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd nie dysponował wiedzą na temat uzyskiwanych przez skarżącego dochodów, w dodatku skarżący nie ustosunkował się w żaden sposób do wezwania Sądu w tym zakresie. Podobnie strona nie wyjaśniła kwestii ponoszonych miesięcznie wydatków, w tym wysokości rat zaciągniętych kredytów. Odnosząc się zatem do podniesionej we wniosku zasadniczej okoliczności, w której skarżący upatruje uzasadnienia dla złożonego wniosku tj. utraty płynności finansowej, stwierdzić należy, iż wobec nieusunięcia przez stronę braków wniosku zarówno w zakresie uzyskiwanych dochodów, jak i ponoszonych wydatków, również tych związanych ze spłatą kredytu, niemożliwa jest ocena aktualnej sytuacji finansowej skarżącego. Reasumując, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana w przypadkach szczególnych. Obowiązek wykazania podstaw faktycznych do przyznania tego prawa spoczywa zaś, w świetle art. 255 p.p.s.a., na stronie. Niedopełnienie przez stronę tego obowiązku powoduje, iż ocena stanu rzeczywistego i obecnych możliwości płatniczych strony jest niemożliwa i w konsekwencji skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.