I SA/Ol 678/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 16 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych P.J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę, na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej. Wnioskiem z dnia 4 sierpnia 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E. J. oraz dwójką dzieci. W skład majątku wspólnego małżonków wchodzi dom jednorodzinny o powierzchni użytkowej 140,86 m2, działka o powierzchni 606 m2 nadto wnioskodawca oświadczył, że posiada majątek odrębny w postaci działki rolnej o powierzchni 1003 m2. Zaznaczył przy tym, że wymienione składniki majtku zajęte są przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym i oczekują na licytację. Wskazał, że z małżonką E. J. od "[...]’ pozostają w rozdzielności majątkowej. W uzasadnieniu wniosku podał, że: jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, pobiera ze względu na sytuację finansowa zasiłek rodzinny na dwójkę małoletnich dzieci w wysokości 212 zł miesięcznie, małżonka skarżącego również jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, w utrzymaniu pomaga rodzina. W oparciu o powyższe wniósł o całkowite zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 12 września 2014 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przedstawił dodatkowych oświadczeń jak i nie przedstawił dokumentów źródłowych. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł (zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16.12.2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U Nr 221, poz. 2193 ze zm]). Zgodnie z art. 245 § p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zauważyć należy, że o przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący poza stwierdzeniem, że otrzymuje zasiłek rodzinny na dwójkę nieletnich dzieci w wysokości 212 zł miesięcznie nie określił innych źródeł i wysokości uzyskiwanych dochodów jak i rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków. Poprzestał na oświadczeniu, że zarówno on jak i prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe żona są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, nadto obecnie pomaga mu i utrzymuje skarżącego rodzina. Nie przedstawił również informacji na temat zarówno rodzaju czy też wysokości ponoszonych wydatków jak i nie przestawił rachunków potwierdzających te fakty, do czego został zobowiązany wezwaniem z dnia 12.09.2014 r. W takiej sytuacji rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie miał możliwości ocenić, czy w związku z koniecznością ponoszenia niezbędnych i koniecznych dla utrzymania wydatków skarżący nie ma środków na opłacenie kosztów sądowych, a tym samym czy spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Dodatkowo stwierdzić należy, że wnioskodawca pomimo wezwania nie nadesłał wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, nie złożył również oświadczenia o nie posiadaniu rachunków bankowych. W tym stanie rzeczy brak jest odpowiedniego materiału, który pozwoliłby na dokonanie dokładnej analizy stanu środków finansowych, zgromadzonych przez stronę skarżącą na ewentualnie posiadanym przez nią rachunku bankowym. Analiza tego rodzaju dokumentów umożliwiałaby również ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy strona ewentualnie miała możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe. Wskazywałaby również na rodzaj i wysokość kosztów, które skarżący ponosi. Co więcej, nie przedłożenie takiego dokumentu bankowego, pozbawia możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego i to niezależnie od tego, że ostatecznie może okazać się, że na posiadanych rachunkach bankowych nie zgromadził on znacznych środków pieniężnych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 maja 2010 r., II SAB/Ol 20/10, LEX 668164). Skarżący nie przestawił również innych oświadczeń jak i dokumentów źródłowych, do których został wezwany pismem z dnia 12.09.2014 r. Unikając przedłożenia zarówno stosowych oświadczeń jak i dokumentów skarżący uniemożliwił poczynienie koniecznych dla rozpoznania wniosku ustaleń dotyczących ewentualnej zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Niedostosowanie się do wezwania, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy. W ocenie rozpoznającego wniosek, strona która w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, musi się liczyć z tym, że nie będzie podstaw do uznania zasadności jej wniosku. W tym kontekście należy uznać, że skarżący przedstawił swą sytuację w sposób selektywny i nierzetelny, nie pozwalający na stwierdzenie czy spełnia warunki do przyznania prawa pomocy. Uwzględniając fakt, iż przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe stwierdzono, że strona nie przedstawiając ww. danych nie wykazała tym samym, czy spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jej wniosku. Na marginesie należy zauważyć, że złożony wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego złożonym w związku ze wszczętym przez stronę postępowaniem sądowym ze skargi na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej. Podkreślić należy, że w dwóch pozostałych sprawach o sygn. akt I SA/Ol 562/14 i I SA/Ol 563/14 (postanowienia referendarza sądowego z dnia 25.08.2014 r) rozpoznający wniosek również nie mógł ocenić czy wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, z powodu nie przedstawienia przez stronę oświadczeń i dokumentów źródłowych do, których był wezwany. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.