I SA/Ol 686/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ryszard Maliszewski po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Spółki A. od postanowienia Referendarza Sądowego Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 686/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi Spółki A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: określenia wysokości dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem i pobranej nienależnie postanawia zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącej Spółce prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskiem z 9 grudnia 2015 r. A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w "[...]" złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Zobowiązania Spółki przekraczają zakres posiadanego majątku. Nadto w związku z rozpoczęciem roku szkolnego dużą cześć budżetu Spółką przeznaczyła na zakup pomocy dydaktycznych. Ze złożonego oświadczenia wynika również, że wysokość kapitału zakładowego , majątku lub środków trwałych strony wynosi 6.500 zł. Wartość środków trwałych za ostatni rok według bilansu wyniosła "[...]" zł. Nadto za ostatni rok obrotowy strona poniosła stratę, która według bilansu wyniosła "[...]" zł. Na rachunku bankowym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku strona posiadała środki w kwocie 648,93 zł. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 5 stycznia 2016r. odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że osoba prawna taka jak Spółka - podobnie, jak też inna jednostka organizacyjna - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez Spółkę oświadczeń referendarz sądowy stwierdził, iż skarżąca Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Z przedstawionego oświadczenia wynika, że Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Powyższe potwierdza także załączony do akt sądowych odpis z Krajowego Rejestru Sądowego. Skoro, w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności pomimo, iż wskazuje, że poniosła stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie "[...]" zł. Dodatkowo z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że pomimo jak oświadczyła trudnej sytuacji materialnej w związku z rozpoczęciem roku szkolnego znaczną część budżetu zainwestowała w zakup pomocy dydaktycznych. Przerzucenie w tej sytuacji ciężaru poniesienia kosztów sądowych na Budżet Państwa czyli na ogół obywateli, w sytuacji gdy podmiot gospodarczy swoje środki budżetowe inwestuje, nie spełnia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Zdaniem referendarza sądowego wykazana przez stronę strata nie świadczy także o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe, które na danym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie 200 zł. Podkreślić bowiem należy, że na koncie bankowym na dzień 30.11.2015 r. Spółka posiadała środki finansowe w kwocie 648,93 zł, które to pozwalały stronie na opłacenie niezbędnego dla rozpozna skargi Spółki wpisu. Spółka posiada ponadto kapitał zakładowy o wartości 6.500 zł oraz środki trwałe o wartości "[...]" zł. Nadto Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. W ocenie referendarza sądowego zestawienie tych informacji z wartością należnych kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, przemawia za uznaniem, iż brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie skarżąca Spółka wniosła sprzeciw, w którym zarzuciła : 1. naruszenie art. 246 § 2 pkt 1, 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegająca na bezzasadnym przyjęciu, iż skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych. 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie, to jest rozstrzygnięcie sprawy bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Skarżąca wskazała, że rozważając przy tym zasadność przyznania pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie referendarz uznał, iż osoba prawna taka jak Spółka - podobnie jak też inna jednostka organizacyjna - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie czy to w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy powinni przewidywać środki z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Przy czym chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Powołując się stanowisko NSA zawarte w postanowieniu z dnia 29 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GZ 186/14 podkreślono, że Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie wskazał, iż przedmiotem badania wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest analiza kosztów postępowania sądowego oraz kondycja finansowa strony. Całkowicie nieuprawnionym jest pogląd jakoby przedsiębiorca działający w formie spółki prawa handlowego miał przewidywać koszty ewentualnych sporów sądowych. Zakładając przy tym, iż jest to niejako naturalną konsekwencją prowadzenia spraw przed sądem administracyjnym. Przekładając powyższe na grunt przedmiotowej sprawy wskazano, że referendarz sądowy nie dokonał w ogóle ustalenia kondycji finansowej spółki w momencie ubiegania się o prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podczas gdy z treści wniosku z dnia 9.12.2015 r. wynika wprost, iż skarżąca Spółka nie jest w stanie w ogóle ponieść kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżąca Spółka wyjaśniła, że jest w trakcie zmiany osoby prowadzącej księgowość Spółki. Dokumenty są obecnie przekazywane z biura rachunkowego do siedziby Spółki. Zgodnie z owiązującymi przepisami Bilans i Rachunek Wyniku za 2015 r. ma obowiązek sporządzić 31.03.2016 r. Obecnie biuro rachunkowe jeszcze nie sporządziło takich danych. Ponadto wskazano, że Spółka jest zobowiązywana do składania co miesiąc deklaracji z tytułu VAT w 2015 roku, Od 01.01.2016 r. Spółka rozlicza i składa deklarację VAT kwartalnie. Biuro rachunkowe, które prowadzi końcowe rozliczenia za 2015, jeszcze nie złożyło deklaracji CIT - 8 za 2015. Skarżąca poinformowała, że zgodnie z par § 11 umowy spółki A. sp. z o.o. 1.Wspólnicy, mogą zostać zobowiązani na mocy uchwały Zgromadzenia Wspólników podjętej większością dwóch trzecich (2/3) głosów, do wniesienia dopłat do wysokości 500-krotnej wartości posiadanych przez nich udziałów. Uchwała ta określi wysokość i termin wniesienia. 2.Dopłaty mogą być zwrócone Wspólnikom, jeżeli nie są one potrzebne na pokrycie straty wykazanej w sprawozdaniu finansowym. Wobec powyższego nie zostało przewidziany automatyczny obowiązek dokonywania przez wspólników dopłat w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki lub celu jej dekapitalizowania. Ponadto skarżąca Spółka przedłożyła: - odpis tabeli środków trwałych, - odpisy wyciągów bankowych za ostatnie 6 miesięcy, - deklaracje VAT za ostatnie 6 miesięcy, - wezwania do zapłaty z tytułu VAT przesłane przez Urząd Skarbowy w "[...]", - rozliczenie konta spółki z tytułu składek z ZUS, w którym są wymieniane zaległości z tytułu składek, - upomnienia, ostateczne wezwania i wezwania do zapłaty od dostawców i innych podmiotów za nieopłacone faktury. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd- jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od rzeczonego postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. ( § w/w przepisu ). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. ( § 3 tegoż przepisu ). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W komentowanej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny działa jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, a mianowicie kiedy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 2 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie skarżąca Spółka ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. W niniejszej sprawie analiza zebranych dokumentów oraz ustalony stan faktycznym dotyczący sytuacji majątkowej skarżącej Spółki pozwala stwierdzić, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co stanowi przesłankę niezbędną do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Skarżąca posiada zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Skarbowego w "[...]". Z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że skarżąca nie posiada na nich środków pieniężnych. Na rachunku w Banku B. na dzień 31.01.2016 r. posiada saldo ujemne na kwotę 100.055 zł. Na rachunku w Banku C. na dzień 22.01.2016 r. posiada środki w kwocie 31,17 zł. W tym miejscu stwierdzić należy, że w świetle wskazanego powyżej art. 246 § 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, ma charakter uznaniowy. Oznacza to zatem, że nawet jeżeli zostałby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać jej prawo pomocy, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba z uwagi na wspomnianą już konieczność zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie WSA w Łodzi z dnia 17 października 2012 r., I SA/Łd 93/12). Mając na uwadze analizę dokumentów i sytuacji materialnej strony Sądu doszedł do przekonania, iż skarżąca Spółka wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.