I SA/Ol 687/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Krzykowski po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. B. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 11 października 2016r. sygn. akt I SA/Ol 687/16 o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. B. (dalej skarżący, wnioskodawca, strona) wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Z oświadczenia wnioskodawcy złożonego na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką w wieku 10 lat. Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z renty skarżącego w wysokości 600 zł netto oraz wynagrodzenia za pracę żony w wysokości 900 zł. Skarżący jest współwłaścicielem domu o powierzchni 76 m2, innego majątku nie posiada. Wskazał, iż miesięczne wydatki rodziny wynoszą około 1.400 zł. Dodatkowo w skali roku ponosi koszty opału (2.000 zł) i podatku (300 zł). Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał, że nie posiada środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. Odpowiadając na wezwanie starszego referendarza sądowego skarżący m.in. przedłożył wyciągi z rachunku bankowego, którego posiadaczem jest żona wnioskodawcy za okres od 01.06.2016r do 30.06.2016r. oraz od 01.08.2016r. do 31.08.2016r.. Nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego za lipiec 2016r.. Powyższe stało się podstawą odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego przez starszego referendarza sądowego, na mocy postanowienia dnia 11 października 2016r. sygn. akt I SA/Ol 687/16. Referendarz, powołując się na art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.), w uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że oprócz wyciągu z rachunku bankowego małżonka za lipiec 2016r. skarżący nie złożył także oświadczenia, że sam nie posiada rachunku bankowego. Tym samym, pomimo udokumentowania, że renta otrzymywana jest w formie przekazu pocztowego, nie zostało wyjaśnione czy wnioskodawca takich rachunków nie posiada. Ponadto wątpliwości uzasadnia dodatkowo jego oświadczenie złożone w trakcie uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy, o treści "wnioskodawca posiada rachunek bankowy w "[...]"". Nie wiadomo w tej sytuacji czy chodzi o rachunek bankowy żony skarżącego, czy też o inny rachunek, którego posiadaczem jest wnioskodawca. Wobec nieprzedstawienia dokumentów źródłowych ocena rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego nie jest możliwa. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący złożył sprzeciw. Wniósł o ponowne merytoryczne rozpatrzenie omawianego wniosku w dotychczasowym zakresie. Zarzucił postanowieniu referendarza sądowego błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia dotyczący faktycznej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Podniósł, że uzupełnił wszystkie dokumenty i braki, do uzupełnienia których był wzywany, nie posiada własnego rachunku bankowego, a w nagłych wypadkach korzysta z rachunku bankowego żony. Ponadto jego sytuacja materialna ulega z każdym miesiącem pogorszeniu. Zajęto jego świadczenie emerytalne w toku egzekucji prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Celnego w "[...]". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 259 § 1 ww. ustawy p.p.s.a., od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym (a o takie wnosi strona skarżąca) gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, że wnioskodawca otrzymuje pomoc wtedy, gdy całościowo i wyczerpująco przedstawi swoją sytuację majątkową i życiową, a w konsekwencji przekona Sąd do zasadności udzielenia prawa pomocy. Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Ponadto skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Analizując przedstawione we wniosku oraz sprzeciwie okoliczności i przedłożone dowody Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie nie wymaga zmiany. Za kluczową należy uznać okoliczność, która stała się podstawą odmowy przyznania prawa pomocy przez referendarza w niniejszej sprawie - skarżący nie wywiązał się z obowiązku przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych własnych i żony, bądź też oświadczenia w zakresie posiadania takich rachunków. Sąd uznaje za zasadną ocenę referendarza sądowego, wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że skarżący nie przedstawił w sposób kompletny dokumentów źródłowych, jak też alternatywnie nie złożył odpowiedniego oświadczenia w zakresie posiadania rachunków bankowych. Natomiast dopiero na etapie sprzeciwu poinformował, że nie posiada takiego rachunku, jednak nadal, mimo wiedzy o powodach odmowy przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego, nie przedłożono wyciągu za lipiec 2016r. z rachunku bankowego żony wnioskodawcy, do czego był skarżący wzywany przez referendarza – wezwanie z 23.09.2016r. (karta nr 22 akt sądowych). Wyjaśnić należy, że już sama okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zatem żona skarżącego mimo ustroju odrębności majątkowej małżonków, ma obowiązek pomocy mężowi. Sytuacja materialna małżonka ma zatem znaczenie przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, stąd też istotne było przedstawienie pełnej sytuacji materialnej w tym przedłożenie w całości żądanych wyciągów z rachunku bankowego. Powyższe stanowi świadome zaniechanie zwłaszcza w sytuacji, gdy pozostałe dane i dokumenty źródłowe zostały przedstawione w sposób wyczerpujący, co zauważył także referendarz. Wezwanie do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych za konkretnie wskazany okres, było czytelne i zrozumiałe. Wobec niepełnej odpowiedzi skarżącego nasuwają się wątpliwości odnośnie wiarygodności złożonych wyjaśnień, co nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że wnioskodawca lub jego żona nie posiadają bądź nie posiadali środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Brak w zakresie wyciągu z rachunku bankowego małżonki nadal nie został wyjaśniony na etapie sprzeciwu, pomimo jednoznacznego stanowiska referendarza sądowego w tym zakresie. Z przedstawionych powyżej przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a., utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie.