I SA/Ol 70/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. M. od postanowienia Referendarza Sądowego Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 2 marca 2016r., sygn. akt I SA/Ol 670/16 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r., znak: "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. wraz z odsetkami od niezapłaconych w terminie zaliczek postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. D. M.(dalej powoływana m.in. jako skarżąca), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. wraz z odsetkami od niezapłaconych w terminie zaliczek. Wnioskiem z dnia 22 grudnia 2015 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.942,07 zł netto. Wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada dom o powierzchni 176 m2 o wartości 520.000 zł, nieruchomość rolną w postaci działki o powierzchni 0,0660 ha (nie podała wartości szacunkowej tej nieruchomości) oraz dwóch nieruchomości w postaci działki o powierzchni 0,0338 ha i o powierzchni 0,06 ha (także nie określiła szacunkowej wartości tego majątku). Wskazała, że ponosi stałe wydatki w postaci opłat za: energię – 300 zł, woda i ścieki -128 zł, wywóz odpadów -20 zł, TV- 120 zł, telefon -60 zł oraz ponosi koszty leczenia (ciąża) leki – 85 zł. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że jest w trzecim miesiącu ciąży, opuścił ja mąż i sama prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada oszczędności. Z mężem nie ma żadnego kontaktu, nie zna jego miejsca pobytu. Nie pomaga jej finansowo, nie interesuje się jej stanem zdrowia. Pismem z dnia 5 lutego 2016 r. skarżąca na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jej sytuacji majątkowej i życiowej, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca przy piśmie z dnia 16 lutego 2016 r. przedłożyła następujące oświadczenia i kopie dokumentów źródłowych: - oświadczenie, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z mężem P. M.Nie posiada informacji o obecnym statusie życiowym męża, nie zna dochodów męża. Nie posiadają wspólnych kont bankowych. - oświadczenie o posiadanym koncie bankowym w P. Bank, na którym wg oświadczenia strony saldo wynosi 913,97 zł. Nadto strona stwierdziła, że jej rachunek jak i fundusze na nim zgromadzone zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, - oświadczenie w zakresie stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, z którego wynika, że miesięczne koszty z tytuł opłat za; energię, wodę i ścieki, wywóz odpadów, telefon, TV, gaz i opał wynoszą 1120,08 zł. Ponadto ponosi dodatkowe opłaty za ubezpieczenie domu, ubezpieczenie NNW, podatek od posiadanych nieruchomości i podatek od posiadanych gruntów – 1084 zł (rocznie) – 90,33 zł miesięcznie. Nadto wnioskodawczyni oświadczyła, że ponosi koszty wyżywienia, zakupu środków czystości i ubrań, jednak nie potrafi określić ich wysokości, gdyż nie gromadzi rachunków. - oświadczyła, że nie korzysta z jakiejkolwiek pomocy finansowej lub rzeczowej. - oświadczenie o posiadanych nieruchomościach, w których powieliła informacje przedstawione już w formularzu PPF, jednakże ponownie nie określiła wartości szacunkowej posiadanych działek, - kopię polisy NNW z dnia 9.07.2015 r., - fakturę VAT za telefon z dnia 03.02.2016 r. na kwotę 68,84 zł, - kopię zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia z dnia 18.12.2015 r. – 1942,07 zł netto, - zawiadomienie o obowiązku wpłaty z tytułu łącznego zobowiązania za 2015 r. w kwocie 27,60 zł, z dnia 30.12.2015 r., - potwierdzenie zapłaty zobowiązania pieniężnego w kwocie 18 zł, - wydruk zapłaty za TV na kwotę 119,90 zł, - kopie faktury za wodę i ścieki za okres od 22.09.2015 r. do 05.11.2015 r. na kwotę 128,07 zł. Postanowieniem dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 70/16 Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał m.in., że w niniejszej sprawie istnieją istotne wątpliwości dotyczące sytuacji życiowej i majątkowej strony, a tym samym brak jest podstaw do uznania, że spełnione zostały warunki udzielenia żądanego zwolnienia. W szczególności nie można ustalić w sposób niebudzący wątpliwości jakie skarżąca uzyskuje dochody, jaki posiada i posiadała majątek, czy ewentualnie posiadała jakiekolwiek oszczędności, jakie ponosi wydatki i jak rozporządza swoimi dochodami i majątkiem. Podkreślono, że co jest szczególnie istotne dla rozpoznania przedmiotowego wniosku, niewyjaśniona pozostaje sytuacja majątkowa współmałżonka strony. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, że jak wynika z oświadczenia strony, w chwili obecnej jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymującą się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.942,07 zł netto miesięcznie. Wskazała, że ponosi miesięczne koszty utrzymania domu w postaci opłat za wodę, ścieki, energię elektryczną, TV, telefon, opał, podatek o nieruchomości w kwocie ok. 1210,41 zł (wg oświadczenia złożonego przy piśmie z dnia 16.02.2016 r.). Przy tym skarżąca nie wykazała wysokości ponoszonych wydatków z tytułu zakupu żywności, środków czystości i ubrań, poprzestając na stwierdzeniu, iż nie potrafi określić ich wysokości, gdyż nie gromadzi rachunków. Ponadto, co najważniejsze, skarżąca nie wskazała wysokości dochodów ani posiadanego majątku przez męża. Zwrócono uwagę, iż z akt sprawy wynika, że zarówno wnioskodawczyni jak i jej mąż P. M. są reprezentowani przez tego samego profesjonalnego pełnomocnika, któremu udzielili umocowania do działania w tym samym dniu tj. 17.12.2015 r. Natomiast z informacji pozyskanych z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że mąż wnioskodawczyni prowadzi firmę pod nazwą "[...]" Referendarz sądowy wskazał, że skarżąca pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., nie przedstawiła także kopi dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów za okres od 01.09.2015 r. do 5.02.2016 r., nie wspominając już o dochodach współmałżonka; wykazów i wyciągów z posiadanych rachunków bankowych przez skarżącą i współmałżonka za okres od 01.09.2015 r. do 5.02.2016 r.; zeznania podatkowego za rok 2015; oświadczenia o posiadanym majątku w okresie od 1.01.2014 r. do 05.02.2016 r. przez skarżącą i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym; wartości szacunkowej posiadanego majątku w postaci działek; wyjaśnień w kwestii wysokości ustalonych opłat za usługi profesjonalnego pełnomocnika wraz z odpisami dokumentów, wyjaśnień w kwestii posiadania polis na życie. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem strona wniosła sprzeciw, w którym wskazał m.in., że nie podjęła kroków prawnych, które mogłyby skutkować wytworzeniem dokumentów potwierdzających zaistnienie faktycznej separacji w jakiej obecnie znajduje się z mężem np.: pozwu o rozwód. W odniesieniu do braku wskazania rachunków bankowych męża oraz innych składników majątku męża, to skarżąca ponownie oświadczyła, że nie zna jak również nigdy nie znała jak i nie miała wglądu do rachunków bankowych męża, jak również nie ma wiedzy co do składników majątkowych męża. Odnosząc się do wskazanego braku w postaci nie przedłożenia zeznania podatkowego PIT za rok 2015 r. to po pierwsze ustawowy termin do dokonania rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych PIT 37 upływa 2 maja 2016 r. natomiast pracodawca ma obowiązek wydania pracownikowi deklarację PIT 11 za rok 2015 do dnia 29 lutego 2016 r. Oczywistym jest zatem, że skarżąca tak na dzień składania wniosku o prawo pomocy jak i na dzień uzupełniania tego wniosku (16 luty 2016) nie dysponowała stosownym dokumentem PIT. W odniesieniu do braku przedłożenia przez skarżąca dokumentu potwierdzającego osiągane przez nią dochody za okres od 1 września 2015 r. do 5 lutego 2016 r. skarżąca przedstawiła zaświadczenie uzyskane od pracodawcy, na którego treść nie miała wpływu. Skarżąca jest zatrudniona w "[...]" za wynagrodzeniem netto 1942,07 zł. Dodano, że wynagrodzenie skarżącej, z dniem 24 lutego 2016 r. zostało zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na postawie tytułu wykonawczego "[...]" w związku z czym za miesiąc luty 2016 r. skarżąca otrzymała wynagrodzenie w kwocie 1000 zł netto (pomimo, że kwota wolna od zajęcia to 1.355,69 zł netto). Cały majątek nieruchomy skarżącej również został zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego celem zabezpieczenia roszczeń objętych między innymi skargą w niniejszej sprawie. Zajęty jest również jedyny posiadany przez skarżącą rachunek bankowy - wskazany w oświadczeniu - na którym znajduje się kwota 913,97 zł. Skarżąca, pomimo skierowania pism tak do Banku jak i do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wezwaniem do umożliwienia wypłaty tych środków rachunek, nie ma dostępu do tych środków. Wskazano, że z uwagi na sytuację rodzinną i finansową, w jakiej obecnie znajduje się skarżąca pomoc prawna w zakresie skierowania skargi do WSA została udzielona bezpłatnie (pro bono). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd- jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od rzeczonego postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. ( § w/w przepisu ). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. ( § 3 tegoż przepisu ). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W komentowanej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny działa jako sąd drugiej instancji stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. W myśl art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. Należy wskazać , że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu prawidłowe jest stanowisko referendarza sądowego, że skarżąca nie wykazała, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, co w konsekwencji prowadziło do odmowy przyznania jej prawa pomocy. Referendarz sądowy zasadnie uznał oświadczenie skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieprzedstawienie przez skarżącą rzetelnej sytuacji finansowej uprawniało jednocześnie referendarza do wezwania go – na podstawie art. 255 p.p.s.a. - do złożenia dodatkowego oświadczenia. Skarżąca mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji materialnej dokonała wybiórczego ich przedstawienia. Również wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego i znając konsekwencje nie przedstawienia rzetelnej sytuacji finansowej skarżąca nie przedstawiła wyciągu z posiadanego rachunku, który pozwoliłby na zbadanie jakie skarżąca uzyskuje dochody, czy ewentualnie posiada jakiekolwiek oszczędności, jakie ponosi wydatki i jak rozporządza swoimi dochodami. Jeszcze raz należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu przedłożone przez stronę dokumenty źródłowe nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wnioskodawczyni pominęła pewne istotne kwestie. W sprzeciwie skarżąca podniosła, że ma zajęty jedyny posiadany rachunek, nie może wypłacić posiadanych na nim środków. Nie wskazała jednak z czego się utrzymuje, czy korzysta z pomocy bliskich, jeżeli nie ma dostępu do środków. Zdaniem Sądu również niewiarygodne są twierdzenia skarżącej, że nie ma wiedzy co do składników majątkowych męża, będąc w związku małżeńskim kilka lat. W tym miejscu podkreślić należy, że powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Należy także podkreślić, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). W związku z powyższym samo już posiadanie nieruchomości przez skarżącą wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację finansową w sposób selektywny, uchylając się od wykazania swoich rzeczywistych możliwości płatniczych, nie wykazując tym samym, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Jeżeli nawet przyjąć, że skarżąca nie ma kontaktu ze swoim mężem, to pełnomocnik skarżącej, który jest pełnomocnikiem w niniejszej sprawie również jej męża ma zapewne kontakt ze swoim klientem. To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek dokładnego i zgodnego z prawdą wykazania i przedstawienia okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy. Rolą sądu nie jest poszukiwanie argumentów i dokumentów w aktach sprawy obrazujących rzeczywistą sytuację majątkową strony. W konsekwencji wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wybiórcze przedstawienie przez skarżącą informacji oraz nienależyte wypełnienie przez wnioskodawczynię wezwania referendarza budzą wątpliwości w postawie skarżącej, która to powinna ubiegając się o przyznanie prawa pomocy przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki, posiadany majątek. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy w sposób prawidłowy zbadał sytuację finansową wnioskodawczyni pod kątem zdolności poniesienia przez nią kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.