I SA/Ol 700/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L.R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi L.R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych 2. ustanowić radcę prawnego WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 21 października 2016 r. skarżąca L.R. (dalej jako wnioskodawczyni, strona, skarżąca) zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze studiującą córką. Rodzina skarżącej utrzymuje się z jej wynagrodzenia za pracę w wysokości "[...]". Skarżąca jest współwłaścicielką mieszkania o wartości "[...]". Nadto posiada nieruchomość rolną o powierzchni 0,11 ha, inną nieruchomość o powierzchni 0,13 ha – wartość "[...]"oraz samochód rok produkcji 1995 o wartości "[...]". Wskazała, że ponosi wydatki na spłatę rat kredytów, pożyczek, utrzymanie mieszkania, opłaty za media oraz koszty leczenia. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że jest matką samotnie wychowującą troje dzieci. Dwójka ukończyła już studia. Jedno z dzieci – córka studiuje na Akademii "[...]". Podkreślił, że uzyskiwane dochody "nie wystarczają" jej. Wskazała, że były maż nie płaci alimentów na studiujące dziecko, nie uzyskuje także alimentów od państwa. Oświadczyła, że "żyje od kredytu do kredytu" ze względu na studiującą córkę. Pismem z dnia 8 listopada 2016 r. na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2016r., poz. 718 ze zm.) dalej zwana w skrócie p.p.s.a, wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów potwierdzających w sposób wyczerpujący i całkowity sytuację materialną i życiową wnioskodawczyni. Na wezwanie z dnia 8.11.2016 r. skarżąca przedstawiła szczegółowe wyjaśnienia i dokumenty źródłowe, do których przedłożenia zobligowano stronę. W tym stanie uznano, co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (vide: postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (vide postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) . Na wstępie należy wskazać, że skarżąca w dniu 29.09.2016 r. wypłaciła kwotę 100 zł, a zatem opłaciła wpis od skargi w kwocie100 zł. Oceniając natomiast przedstawione oświadczenie zarówno na formularzu wniosku jak i na podstawie złożonych dodatkowych oświadczeń stwierdzić należy, że z uzyskiwanych dochodów w wysokości "[...]" po opłaceniu stałych udokumentowanych przez skarżącą wydatków w wysokości ok. 2.581 zł, skarżąca nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów sądowych jak i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Uzasadniony jest zatem wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postaci radcy prawnego. Uiszczenie przez skarżącą kosztów sądowych (poza opłaconym już wpisem od skargi) czy też opłacenie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika mogłoby wywołać negatywne skutki dla jej koniecznego utrzymania, uniemożliwiłoby zaspokojenie podstawowych i usprawiedliwionych potrzeb. Podkreślić przy tym należy, że skarżąca opłaca koszty nauki córki na uczelni wyższej i jej utrzymuje się w "[...]". Dodatkowo wyjaśnić należy, iż zwolnienie od kosztów sądowych następuje z datą wydania postanowienia w tym przedmiocie i nie działa wstecz, (nie obejmuje więc kosztów opłaconych przez złożeniem wniosku), obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe potencjalne koszty sądowe. Oznacza to, że skarżącej nie przysługuje zwrot uiszczonego wpisu od skargi. Z tych też względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a orzeczono, jak w sentencji postanowienia.