I SA/Ol 703/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 30 kwietnia 2015r., złożonym wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 lutego 2015r., skarżący M. K., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych tj. wpisu od skargi kasacyjnej. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz trojgiem dzieci w wieku 19, 17 i 14 lat. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje miesięczny przychód w wysokości 5.486,45 zł brutto. Żona skarżącego zatrudniona jest w Zespole Szkół nr 3 w "[...]" i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 3.958,78 zł, z czego potrącana jest przez komornika kwota 1.389 zł. Wnioskodawca wraz z żoną jest właścicielem domu o powierzchni 350 m2, z czego wykończona i zamieszkała część stanowi 150 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 100 ha. Argumentując wniosek skarżący wskazał na konieczność uiszczenia zaległego podatku od towarów i usług w wysokości 60.000 zł co znacznie uszczupliło budżet rodzinny wnioskodawcy ponadto wskazał na zajęcie komornicze z pensji żony z innego tytułu również w podatku od towarów i usług na kwotę 25.000 zł. Skarżący podniósł również okoliczność trudnej sytuacji w rolnictwie, niskie ceny na zboże i trzodę oraz niedochodową produkcję. Zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, czy też nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości 5.445,23 zł brutto, jego małżonka osiąga dochód z tytułu wynagrodzenia w wysokości 3.958,78 zł. Wskazać należy, iż dochód rodziny nie wymaga interwencji socjalnej, która znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie nie przekracza 456 zł. Mając zatem na uwadze wysokość stałych dochodów rodziny, przyjąć należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu, umożliwiają one nie tylko zabezpieczenie środków na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb 5-osobowej rodziny, ale również na pokrycie kosztów postępowania na obecnym etapie postępowania tj. wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Uwzględniając również potrącenie komornicze z pensji żony skarżącego. Powyższe stwierdzenie nie jest nieuprawnione w świetle możliwości uprzedniego uiszczenia opłat sądowych na etapie skargi do sądu pierwszej instancji. Tym bardziej, że wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi. Skarżący został wezwany do podania wartości przedmiotu zaskarżenia, niemniej jednak gdyby przyjąć, że przedmiotem zaskarżenia jest cała kwota wynikająca ze skargi, to niniejszej sprawie wysokość wpisu od skargi kasacyjnej wynosiłaby 374 zł. Natomiast w drugiej sprawie skarżącego zawisłej przed tutejszym Sądem (I SA/Ol 704/14 połączonej ze sprawą I SA/Ol 705/14) wynosiłaby, przy tożsamym przyjęciu 278 zł (171 zł + 107 zł), a w sprawie jego małżonki (I SA/Ol 908/14) – 200 zł. Biorąc zatem pod uwagę dochody małżonków, ich sytuację majątkową i rodzinną stwierdzić należy, że są oni w stanie ponieść koszty wpisów od skarg kasacyjnych w łącznej wysokości 852 zł. Nie można również przyjąć, że poniesienie kosztów sądowych w wyżej wskazanej wysokości spowoduje znaczący uszczerbek uniemożliwiający zapewnienie wnioskodawcy i jego rodzinie minimum warunków socjalnych. Ponadto stan majątkowy skarżącego i jego zony nie uzasadnia przerzucania kosztów postępowania na Skarb Państwa, w sytuacji, gdy prowadzi on duże gospodarstwo rolne o pow. 100 ha. Posiadane przez skarżącego gospodarstwo rolne znacznie (prawie 10 - krotnie) przekracza średnią wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwach rolnych w naszym kraju, która w 2014 roku wynosiła 10,48 ha wg ogłoszenia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17.09.2014 r. Tym samym nie sposób uznać, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest tożsama z sytuacją osób nie posiadających majątku. Prowadzenie dużego gospodarstwa rolnego niewątpliwie generuje wysokie koszty, ale również wiąże się z uzyskiwaniem wysokich przychodów, z których to wnioskodawca jest w stanie zapłacić niezbędne koszty. W tej sytuacji, okoliczność na którą powołuje się skarżący tj. zapłata podatku w wysokości ponad 60.000 zł i uszczuplenie w związku z tym budżetu rodzinnego nie przemawia za skutecznym ubieganiem się o zwolnienie od kosztów sadowych. Wskazać również należy, iż przeciętny dochód z gospodarstwa rolnego oblicza się kierując się treścią art. 18 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 1381), zgodnie z którym określając ten dochód, przyjmuje się za podstawę wielkość posiadanych przez właściciela gruntów w ha przeliczeniowych. Stosownie do wydanego na podstawie powołanego unormowania obwieszczenia Prezesa GUS z 23 września 2014 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. (MP z 2014 r. poz. 827), dochód ten wyniósł 2.869 zł. Skarżący nie podał co prawda czy powierzchnia posiadanego przez niego gruntu rolnego określona została w ha przeliczeniowych, czy też w ha fizycznych, jednakże biorąc pod uwagę wielkość posiadanego areału rolnego, 100 ha, stwierdzić należy, iż dochód ten powinien być zdecydowanie większy, niż ten zadeklarowany przez stronę. Skarżący posiada zatem potencjalne możliwości uzyskania większego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem majątku nieruchomego. Nieruchomości mogą być bowiem przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy czy też ostatecznie sprzedaży. Biorąc pod uwagę stan posiadania skarżącego, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.