I SA/Ol 707/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 25 października 2010r. skarżący W. B., reprezentowany przez doradcę podatkowego K. D., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 2.000 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca nie pracuje i nie uzyskuje żadnego dochodu. Jest właścicielem mieszkania o powierzchni 76,9 m2 oraz dwóch garaży w tym samym budynku przy ulicy "[...]" w "[...]". Posiada również samochód marki "[...]", rok produkcji 1997. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał, iż w postępowaniu egzekucyjnym zajęto jego rachunek bankowy, ciąży na nim zobowiązanie podatkowe w wysokości 130.972 zł. Dodał także, iż jest osobą samotną i bezrobotną. Do złożonego wniosku załączył odpis zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z dnia 17.08.2010r na kwotę 147.449,02 zł, wyciągu z rachunku bankowego w ING Bank Śląski z dnia 22.10.2010r., zaświadczenia z Miejskiego Urzędu Pracy w "[...]" potwierdzającego zarejestrowanie skarżącego jako bezrobotnego, aktu notarialnego Rep. A nr "[...]" z dnia 18.11.2003r dotyczącego kupna przez skarżącego lokalu mieszkalnego oraz dwóch garaży, zawiadomień Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 02.09.2010r. o dokonanych wpisach w przedmiocie ustanowienia hipotek, zawiadomień Wspólnoty Mieszkaniowej o wysokości zaliczek. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 04.11.2010r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym, przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, –przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (sierpień - październik 2010r), - wyjaśnień czy skarżący jest nadal właścicielem nieruchomości w "[...]" (grunty we "[...]"), w przypadku odpowiedzi twierdzącej podania powierzchni i rodzaju nieruchomości, sposobu jej wykorzystywania, w przypadku odpowiedzi negatywnej – podania formy zbycia (darowizna, sprzedaż), daty zbycia, oraz kwoty uzyskanej ze sprzedaży, - wyjaśnień w jaki sposób wykorzystywany jest samochód "[...]", - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia z czego skarżący się utrzymuje, w związku z wyjaśnieniem, iż nie pracuje, nie ma dochodów, nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia - w związku z brakiem umowy pisemnej- w zakresie określenia wysokości i sposobu zapłaty za usługę prawną, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, w przypadku odpowiedzi twierdzącej oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów współmałżonki ze wskazaniem źródeł, z których jest uzyskiwany (pozostawanie w rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy względem siebie); w przypadku orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami nadesłania odpisu orzeczenia sądowego w tym przedmiocie, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia ( w przypadku pozostawania w związku małżeńskim) o posiadanym majątku współmałżonki, a także gdzie małżonka zamieszkuje i czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe., - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący korzysta z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń ( zasiłków, dodatków) oraz przedłożenia odpowiednich decyzji w tym przedmiocie, - oświadczenia czy skarżący posiada polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone, W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia 29 listopada 2010 r. złożył oświadczenie, iż miesięczne koszty związane z jego utrzymaniem wynoszą: czynsz za mieszkanie wraz z garażami – 326,92 zł, energia elektryczna 78,26 zł, multimedia 125,30 zł, eksploatacja samochodu 150 zł, ubezpieczenie samochodu 52,75 zł. Nie ponosi opłat z tytułu gazu, natomiast koszty wody, ścieków, wywozu śmieci wliczone są w czynsz. Wyjaśnił, iż nie ponosi kosztów leczenia i leków. Nie korzystał i nie korzysta z pożyczek czy kredytów bankowych. Nie posiada lokat bankowych i dewizowych. Wyjaśnił, iż nieruchomość we "[...]" została sprzedana w 2007r. Na potwierdzenie tej okoliczności skarżący przedłożył odpis aktu notarialnego z dnia 7 marca 2007r. Rep. A Nr "[...]" dotyczący sprzedaży nieruchomości we "[...]" za kwotę 120.000 zł. Wnioskodawca wskazał również, iż samochód "[...]" służy mu do celów prywatnych, przede wszystkim jest wykorzystywany do dojazdów do "[...]", gdzie zamieszkuje jego matka (78lat). Dodał, iż sprawuje opiekę nad matką, która jest osoba starszą i schorowaną – po wylewie. Pomaga w codziennych czynnościach: robi zakupy, gotuje, sprząta. Z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad matką, większość czasu przebywa w "[...]", do "[...]" przyjeżdża raz na dwa tygodnie z reguły na weekend. Zaznaczył, iż nie ponosi wydatków na ubrania, a wyżywienie ma zapewnione w gospodarstwie matki. Wyjaśnił przy tym, iż jego matka otrzymuje emeryturę w wysokości 1.400,00 zł miesięcznie, posiada również oszczędności, które są źródłem utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, iż do września 2010r. utrzymywał się z oszczędności, jakie posiadał z tytułu sprzedaży nieruchomości we "[...]". Nie posiada polis ubezpieczeniowych. Nie pozostaje w związku małżeńskim, jak również w jakimkolwiek innym. Oświadczył także, iż do chwili obecnej nie wystąpiła konieczność korzystania z pomocy społecznej. Wnioskodawca wyjaśnił, iż za usługę prawną w znacznej części zapłacił w dniu udzielania zlecenia tj. 16.02.2009r. co zostało udokumentowane odpowiednią fakturą. Pozostałą kwotę zobowiązał się natomiast zapłacić po uprawomocnieniu się wyroków sądowych. Skarżący przedłożył faktury za energię elektryczną w wysokości 15,55 zł za garaż, 70,49 zł za mieszkanie za okres miesięczny, fakturę za Multimedia ( telefon, Internet, TV) – 125 zł, polisę ubezpieczenia OC za samochód opłaconą w dniu 21.01.2010r. w wysokości 633 zł. Zauważyć należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonego przepisu wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać sąd, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Oceny, czy strona wykazała wiarygodnie istnienie podstawy do przyznania jej prawa pomocy dokonuje się w oparciu o złożone przez nią oświadczenia i dokumenty źródłowe. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę w niniejszej sprawie z uwagi na brak waloru wiarygodności nie mogą stanowić podstawy do oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie ustalenie, że skarżący spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie nie jest możliwe. Mimo złożenia przez niego dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych nie można bowiem ustalić w sposób nie budzący wątpliwości z czego skarżący się utrzymuje, poza wyżywieniem, które ma zapewnione w gospodarstwie matki. Według jego oświadczenia potwierdzonego zaświadczeniem z PUP wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Skarżący nie wykazał uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, oświadczył natomiast, iż do września utrzymywał się z oszczędności pozostałych po sprzedaży nieruchomości, tym samym od trzech miesięcy pozostaje bez środków utrzymania. W tak ciężkiej jak wykazał wnioskodawca sytuacji materialnej, wątpliwości co do jego rzeczywistej sytuacji, budzą pozostałe oświadczenia, które nie wskazują, że jest on osobą wymagającą pomocy Państwa. Zwrócić należy uwagę, iż skarżący pomimo braku dochodów jest w stanie utrzymywać mieszkanie w "[...]", w którym faktycznie (od pół roku) nie mieszka z racji stałej opieki nad matką. W mieszkaniu tym, w którym jak oświadczył, przebywa raz na dwa tygodnie opłaca nie należące do niezbędnych - fakultatywne koszty takie jak opłaty za multimedia (125,30 zł miesięcznie). Ponadto skarżący utrzymuje dwa garaże z przedłożonych oświadczeń nie wynika natomiast, aby służyły one osiąganiu jakichkolwiek pożytków. Ponosi koszty eksploatacji samochodu służącego mu na dojazdy pomiędzy "[...]" a "[...]". Skarżący nie wyjaśnił z jakich środków pokrywane są wyżej wykazane koszty. Zwrócić należy uwagę, iż skarżący posiada majątek w postaci dużego mieszkania oraz dwóch garaży. Okoliczność, iż na powyższych nieruchomościach są ustanowione hipoteki, nie stanowi przeszkody do władania nimi i korzystania z nich. Godzi się zauważyć, iż hipoteka przymusowa została ustanowiona do wartości 130.822 zł ( wypis z ksiąg wieczystych – k. 39-43), natomiast w świetle wiedzy i doświadczenia życiowego wartość posiadanego przez skarżącego majątku nieruchomego tj. mieszkania o powierzchni około 70 m2 w nowym budownictwie (2003r.) wraz z dwoma garażami usytuowanymi w tym samym budynku, zdecydowanie przewyższa ustanowioną hipotekę. Skarżący wyjaśnił, iż korzysta z pomocy matki w zakresie wyżywienia. Podał, iż źródłem utrzymania jest jej emerytura i oszczędności. Niewyjaśniona pozostaje jednakże wysokość zgromadzonych oszczędności oraz zakres w jakim wspomaga oraz może ona wspomóc swojego syna. Wypada w tym miejscu odnotować, że sformułowania "stan majątkowy" strony, użytego w art. 252 p.p.s.a., nie należy interpretować wąsko, gdyż nie jest ono tożsame z pojęciem "jej majątku". Pojęcie to jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Zasadnym zatem byłoby wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji majątkowej matki, z której pomocy korzysta oraz zakresu udzielanej pomocy, pomimo nie prowadzenia z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Możliwe bowiem jest, iż jej sytuacja finansowa jest dobra lub bardzo dobra i może ona wspomóc syna w zakresie uiszczenia kosztów sądowych lub ich części, zwłaszcza, że nie pozostawałoby to w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z którego wynika obowiązek wzajemnego wspierania się rodziców i dzieci. Lakoniczność wyjaśnień w tym zakresie nie pozwoliła jednakże na wyjaśnienie okoliczności, czy niemożliwa jest pomoc ze strony jego matki. Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej aspekty sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz dodatkowo fakt, iż nie korzysta on z żadnych form pomocy społecznej, nie można z całą pewnością stwierdzić iż skarżący znajduje się w tak trudnej sytuacji finansowej, iż nie jest w stanie ponieść pełnych czy też częściowych kosztów postępowania. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę oświadczeń musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Dlatego też oświadczenia, które budzą wątpliwości, nie mogą stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy, które jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.