I SA/Ol 710/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w zakresie podatku akcyzowego za miesiące od kwietnia do grudnia 2004 r. postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych 2. odmówić ustanowienia doradcy podatkowego Wnioskiem z dnia 22 października 2010 r. K. B. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego K. D. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód średnio w wysokości 2.100 zł brutto miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dwojgiem uczących się dzieci w wieku 19 i 15 lat: które otrzymują rentę rodzinną w łącznej kwocie 677,36 zł miesięcznie. Jest współwłaścicielką (wraz z dziećmi) domu o powierzchni 160 m2, działki rolnej niezabudowanej o powierzchni 2,4 ha, działki zabudowanej oraz niezabudowanej, na której prowadzi działalność gospodarczą o łącznej powierzchni 1,6116 ha. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że po śmierci męża od sześciu lat , samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą oraz wychowuje dwójkę uczących się dzieci. Działalność prowadzi na obszarze o szczególnie dużym bezrobociu. Wskazała, iż od czterech lat organy celne wydają decyzję, w oparciu o które dokonały wpisu hipoteki na posiadane nieruchomości. Dodatkowo organy administracyjne o zobowiązaniach poinformowały 25 banków. Działalność organów celnych spowodowała, że skarżąca nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu na jakikolwiek cel. Podkreśliła, że w 2009 r. z działalności gospodarczej osiągnęła dochód około 25.000 zł, który zapewnia rodzinie minimum egzystencji. Podniosła, iż od czterech lat Izba Celna i Skarbowa na przemian blokują jej konta, w związku z czym nie może spokojnie prowadzić działalności, korzystać z kredytów, gwarancji, poręczeń, co skutkuje, iż od czterech lat jej firma stoi w miejscu, zarabiając na przeżycie. Ponadto wykazała stałe wydatki do których należy: kredyt w rachunku bieżącym 30.000 zł, kredyt pomostowy 8.000 zł, podatek od nieruchomości 9.000 zł oraz bieżące koszty utrzymania, nauki dzieci, koszty leczenia w łącznej kwocie 2.075 zł miesięcznie. Z tytułu posiadanych kredytów miesięcznie wydatkuje kwotę 1.500 zł. Podniosła także, iż na jej majątku Urząd Skarbowy oraz Izba Celna dokonały wpisu hipoteki przymusowej na poczet przyszłych zobowiązań, jak również zabezpieczeń na wyposażeniu i urządzeniach budynków. Dodatkowo referendarz sądowy ustalił, że postanowieniami z dnia 7 lipca 2010 r. sygn. akt I GZ 218/10 i sygn. akt I GZ 219/10 Naczelny Sąd Administracyjny w podobnym stanie faktycznym uchylił zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w punkcie pierwszym i przyznał skarżącej K. B. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Natomiast oddalił zażalenie w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niej. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Analiza danych zawartych w przedłożonych dokumentach i treści złożonych oświadczeń skarżącej wskazuje, że sytuacja majątkowa, rodzinna i osobista skarżącej jest trudna. Porównując wysokość uzyskiwanego dochodu z ponoszonymi wydatkami należy stwierdzić, że skarżąca nie dysponuje wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na zapłatę należnych kosztów sądowych. Nadto fakt ustanowienia hipoteki przymusowej i zastawu skarbowego na majątku, a także fakt zajęcia rachunków bankowych niewątpliwie wpływa na ograniczenie możliwości zaciągania kredytów oraz prowadzenia rozliczeń za pośrednictwem banku, ale nie uniemożliwia prowadzenia działalności, uzyskiwania przychodów i dochodów. Oceny tej nie zmienia okoliczność posiadania majątku przez wnioskodawczynie. Stwierdzić należy, że w oparciu o posiadany majątek strona prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody potrzebne do opłacenia niezbędnych wydatków trzyosobowej rodziny. W takiej sytuacji strona nie ma możliwości zbycia posiadanego majątku na ewentualne opłacenie kosztów sądowych, nadto z uwagi na ustanowione już zabezpieczenia przez organy administracji państwowej nie ma możliwości zaciągnięcia nowych zobowiązań. Zasadne zatem jest przyznanie skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do wniosku strony w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie doradcy podatkowego, referendarz sądowy podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach o sygn. akt I GZ 218/10 i sygn. akt I GZ 219/10, iż na tym etapie postępowania jego udział nie jest konieczny. W szczególności, iż skarżąca w sposób prawidłowy wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej, zatem zainicjowane zostało postępowanie sądowe, zaś w jego toku Sąd rozpoznający sprawę, stosownie do treści art. 6 p.p.s.a., powinien udzielać stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego (profesjonalnego pełnomocnika) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co w praktyce oznacza, iż nie zostanie naruszone konstytucyjne prawo strony do obrony. Wyjaśnić należy, że odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego, nie wpływa na prawo strony do późniejszego ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie w przypadku zmiany okoliczności stanowiących podstawę obecnego wniosku. Mając powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. Referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.