I SA/Ol 711/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 23 grudnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w zakresie podatku akcyzowego za miesiące od stycznia do sierpnia 2005 r. postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych 2. odmówić ustanowienia doradcy podatkowego. Sygn. akt: I SA/Ol 711 /10 UZASADNIENIE K. B. wniosła sprzeciw na postanowienie Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 15 listopada 2010r., o sygn. jak wyżej, którym przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówiono ustanowienia doradcy podatkowego, w związku z postępowaniem przed tut. Sądem w sprawie ze skargi na wymienioną wyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 11 sierpnia 2010r. Wobec wniesienia sprzeciwu, na zasadzie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, zaś sprawa zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego została rozpoznana ponownie. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy K.B. podała, że od sześciu lat, po śmierci męża samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, z której dochód stanowi jedyne źródło utrzymania, Jej i dwojga uczących się dzieci w wieku 19 i 15 lat. Działalność ta prowadzona jest na obszarze o szczególnie dużym bezrobociu. Uzyskiwany z niej dochód - średnio 2.100 zł brutto miesięcznie - zapewnia minimum egzystencji. Dzieci otrzymują rentę rodzinną w łącznej kwocie 677,36 złotych miesięcznie. Skarżąca jest współwłaścicielką (wraz z dziećmi) domu o powierzchni 160 m2, działki rolnej niezabudowanej o powierzchni 2,4 ha oraz działki zabudowanej oraz niezabudowanej o łącznej powierzchni 1,6116 ha, na których prowadzi działalność gospodarczą. Jak podniesiono we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w oparciu o wydane decyzje, organy celne dokonały wpisu hipoteki na posiadane nieruchomości. Dodatkowo poinformowały o zobowiązaniach dwadzieścia pięć banków. Dokonały też zabezpieczeń na wyposażeniu i urządzeniach budynków. Skutkiem powyższego jest niemożność uzyskania kredytu na jakikolwiek cel, korzystania z gwarancji, bądź poręczeń, co skutkuje stagnacją rozwoju firmy. Ponoszone wydatki związane są m.in. ze spłatą kredytu w rachunku bieżącym w wysokości 30.000 zł, kredytu pomostowego w kwocie 8.000 zł, podatku od nieruchomości - 9.000 zł oraz bieżącymi kosztami utrzymania, w tym związanymi z nauką dzieci i wydatkami na leczenie w łącznej kwocie 2.075 zł miesięcznie. Wydatki na spłatę kredytów wynoszą 1.500 zł. W złożonym sprzeciwie, nie zgadzając się z treścią wymienionego wyżej postanowienia Referendarza z dnia 15 listopada 2010r. w zakresie odmowy ustanowienia doradcy podatkowego, skarżąca ponownie wskazała na trudną sytuację życiową i materialną. Podniosła, iż przyznanie w związku z trwającym od kilku postępowaniem, doradcy podatkowego, stanowiłoby istotne odciążenie. Prowadzone przez organy celne postępowanie, wobec wielokrotnych wezwań i angażowania podatniczki w analizę przepisów prawa, utrudnia bowiem działalność firmy oraz załatwianie spraw życia codziennego. Ma również wpływ na jej sytuację rodzinną. Wezwana przez Sąd do doręczenia pisma, dokumentów źródłowych potwierdzających powołane we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności odnośnie stanu majątkowego, K. B. przesłała obszerną dokumentację. Według zeznania podatkowego strony za 2009r., jej dochód wyniósł 28.190 złotych. Stosownie do dokonanego na podstawie ksiąg wyliczenia dochodu za okres od stycznia do października 2010r., K. B. poniosła stratę z działalności na kwotę 474,43zł. Skarżąca przesłała ponadto kserokopię odcinka renty za listopad 2010r., z którego wynika, że kwota świadczenia wyniosła 677,36zł netto, (po potrąceniu zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne). W związku z wezwaniem przekazała też inne dokumenty, w tym kserokopie odpisów z ksiąg wieczystych odnośnie posiadanych nieruchomości, kserokopie odpisów tytułów wykonawczych i zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego, zaświadczenia Banku "[...]" i Banku "[...]" Oddział w L. potwierdzające aktualny stan kont (30zł i 48,53zł) oraz obciążenia kredytowe (kwota do spłaty w "[...]" wynosi 6.688,42zł, zaś kredyt w "[...]" stanowi kwota 27.000zł) . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w dalszej części zwanej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, a zatem wniosek K. B. o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z § 3 powołanego przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powołanych przepisów wynika, że instytucja przyznania prawa pomocy posiada wyjątkowy charakter i jest stosowana jedynie w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, z których wynika, iż wnioskodawca nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpoznawanej sprawy należało uznać, że wniosek K.B. zasługiwał na uwzględnienie w części dotyczącej zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Sąd nie stwierdził natomiast, aby na tym etapie postępowania konieczny był udział w nim profesjonalnego pełnomocnika z urzędu w osobie doradcy podatkowego. Na podstawie przedstawionych we wniosku oświadczeń - potwierdzonych w przekazanych w dniu 13 grudnia br. dokumentach – uznać należy, że sytuacja majątkowa, rodzinna i osobista skarżącej jest niewątpliwie trudna. Taki wniosek wywieźć należy przede wszystkim z porównania wysokości uzyskiwanego dochodu i ponoszonych wydatków, co z kolei nakazuje przyjąć, że skarżąca nie posiada wolnych środków, pozwalających na zapłatę należnych kosztów sądowych. Wpływu na taką ocenę nie może mieć to, iż K.B. posiada majątek w postaci nieruchomości o łącznej powierzchni 1,6116 ha. Zauważyć bowiem należy, iż jest on wykorzystywany do prowadzenia działalności gospodarczej, z której dochód stanowi główne źródło utrzymania trzyosobowej rodziny. Zbycie tego majątku w celu ewentualnego opłacenia kosztów sądowych, godziłoby w podstawy egzystencji wnioskodawczyni, jak i pozostających na jej utrzymaniu dzieci. Z uwagi zaś na ustanowione zabezpieczenia, nie jest możliwym zaciąganie przez stronę nowych zobowiązań. W sytuacji więc, gdy skarżąca K. B. obiektywnie nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, przyznanie Jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, jest w pełni uzasadnione. Sąd nie znalazł natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie doradcy podatkowego, podzielając w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach o sygn. akt I GZ 218/10 i sygn. akt I GZ 219/10, iż na tym etapie postępowania jego udział nie jest konieczny. Jak trafnie zauważył NSA w cyt. postanowieniach, skarżąca w sposób prawidłowy wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej, zatem zainicjowane zostało postępowanie sądowe, zaś w jego toku Sąd rozpoznający sprawę, stosownie do treści art. 6 p.p.s.a., powinien udzielać stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego (profesjonalnego pełnomocnika) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co w praktyce oznacza, iż nie zostanie naruszone konstytucyjne prawo strony do obrony. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji