I SA/Ol 712/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 26 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" r., Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie określenia wysokości zobowiązania z tytułu opłaty paliwowej za miesiące od października do grudnia 2004r. postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, 2. odmówić ustanowienia doradcy podatkowego. Sygn. akt: I SA/Ol 712 /10 UZASADNIENIE K. B. w złożonej skardze zawarła także wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w osobie K. D.. Z uzasadnienia złożonego wniosku wynika, że od sześciu lat, po śmierci męża samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, z której dochód stanowi jedyne źródło utrzymania w wysokości ok. 2.100 zł brutto miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje sama z dwojgiem uczących się dzieci w wieku 19 i 15 lat, które otrzymują rentę rodzinną w łącznej kocie 677,36 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni wraz z dziećmi posiada dom o powierzchni 160 m2, niezabudowaną działkę rolną o powierzchni 2,4 ha oraz działkę zabudowaną i niezabudowaną o łącznej powierzchni 1,6116 ha, na których prowadzi działalność gospodarczą. Urząd Celny oraz Izba Celna dokonały wpisu hipoteki przymusowej na poczet przyszłych zobowiązań jak również zabezpieczeń na wyposażeniu i urządzeniach budynków. Ma w sposób ciągły zablokowane konto bankowe przez co nie może otrzymać choćby najmniejszego kredytu, żeby wspomóc firmę w płynności finansowej lub coś kupić czy usprawnić, a nawet wyremontować. Dodatkowo spłaca dwa kredyty w łącznej wysokości ok. 1.500 zł miesięcznie, które zaciągnęła jeszcze przed kontrolą na rozwój działalności gospodarczej. Ponadto wskazała, że jej stałe wydatki obejmują: kredyt w rachunku bieżącym - 30.000 zł, kredyt pomostowy – 8.000 zł, podatek od nieruchomości – 9.000 zł, koszty utrzymania rodziny (energia ok. 200 zł, ogrzewanie ok. 400 zł, woda ok. 90 zł, gaz ok. 45 zł, telefon ok. 120 zł, środki czystości ok. 150 – 200 zł, dojazdy do szkoły ok. 120 zł, wyżywienie ok. 900 zł, do tego dochodzą sezonowe wydatki na leki, przybory szkolne, książki, na odzież, obuwie). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. Oceniając sytuację finansową wnioskodawcy, na podstawie złożonych przez nią dokumentów i oświadczeń Sąd doszedł do wniosku, że zasadny jest wniosek odnoszący się do zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych. Wskazania wymaga bowiem fakt, iż pomimo posiadania przez wnioskodawczynię nieruchomości nie jest ona w stanie wykorzystać ich do uzyskania dochodów związanych z konicznością poniesienia kosztów sądowych, gdyż są one obciążone hipoteką. Nie ma ona również możliwości zaciągnięcia kredytu bankowego na ten cel, gdyż organ podatkowy powiadomił 25 banków w Polsce o jej zadłużeniu. Również osiągany przez wnioskodawczynię dochód jest niewielkim, pozwalający jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zaznaczyć przy tym należy, iż pogląd dotyczący takiego dysponowania środkami, aby możliwym było pokrycie kosztów sądowych w sytuacji dochodzenia lub ochrony swoich praw przed sądem, także w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma pełnego zastosowania, albowiem sytuacja majątkowa (finansowa) skarżącej, szczegółowo przez nią zobrazowana, nie pozwala w ocenie Sądu na takie ograniczenie przez skarżącą wydatków z uzyskanych dochodów, aby nie pozostało to bez wpływu na jej sytuację majątkową, czy nastąpiło bez uszczerbku dla utrzymania skarżącej i jej rodziny. Tym samym, mając powyższe na względzie uznano, że zasadny jest wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych, wobec czego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 postanowienia. Sąd nie znalazł natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie doradcy podatkowego, podzielając w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach o sygn. akt I GZ 218/10 i sygn. akt I GZ 219/10, iż na tym etapie postępowania jego udział nie jest konieczny. Jak trafnie zauważył NSA w cyt. postanowieniach, skarżąca w sposób prawidłowy wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej, zatem zainicjowane zostało postępowanie sądowe, zaś w jego toku Sąd rozpoznający sprawę, stosownie do treści art. 6 p.p.s.a., powinien udzielać stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego (profesjonalnego pełnomocnika) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co w praktyce oznacza, iż nie zostanie naruszone konstytucyjne prawo strony do obrony. Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono jak w pkt 2 postanowienia.