I SA/Ol 724/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 100 (słownie sto) złotych; 2. odmówić ustanowienia adwokata W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł J. W. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną G. W. Z tytułu pełnienia funkcji biegłego sądowego oraz ze świadczenia emerytalnego małżonkowie W. uzyskują łączny dochód w wysokości 1.444,78 zł. Posiadają mieszkanie o powierzchni 60 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 6 ha. Wnioskodawca posiada także zaległości w opłatach za mieszkanie w kwocie 2.400 zł oraz spłaca pożyczkę zaciągniętą w PKO – w wysokość 530 zł. W złożonym sprzeciwie wnioskodawca przedstawił swoje wydatki i dochody tj.: 1.444,78 – 400 – 100 – 100 = 844,78 :2 = 422,24 zł. W uzasadnieniu podniesiono, że wnioskodawca znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej powodującej brak środków na bieżące utrzymanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. Oceniając sytuację finansową wnioskodawcy, na podstawie złożonych przez niego oświadczeń Sąd doszedł do wniosku, że sytuacja majątkowa, rodzinna i osobista skarżącego pozwala na opłacenie kosztów sądowych jedynie do wysokości 100 zł, która to kwota stanowi górny pułap kosztów jakie jest on w stanie ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać bowiem należy, że wnioskodawca uzyskuje wraz z żoną stały miesięczny dochód w wysokości 1.444 zł, nadto posiadają majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 6 ha. Dodatkowo spłaca raty pożyczki w wysokości 530 zł, posiada zatem zdolność kredytową, zaś zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych, którymi są m.in. koszty sądowe. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 postanowienia. Sąd nie znalazł natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata. Mając bowiem na uwadze obecny etap postępowania Sąd uznał, że udział profesjonalnego pełnomocnika w postaci adwokata nie jest konieczny. Skarżący w sposób prawidłowy wniósł skargę do Sądu, zatem zainicjowane zostało postępowanie sądowe, zaś w jego toku Sąd rozpoznający sprawę, stosownie do treści art. 6 p.p.s.a., powinien udzielać stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego (profesjonalnego pełnomocnika) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co w praktyce oznacza, iż nie zostanie naruszone konstytucyjne prawo strony do obrony. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 7 lipca 2010r., sygn. akt I GZ 218/10 i sygn. akt I GZ 219/10. Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono jak w pkt 2 postanowienia.