I SA/Ol 726/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowej postanawia: przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od wpisu sądowego ponad kwotę 250 zł Wnioskiem złożonym w dniu 31 grudnia 2012r. skarżąca M. G. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawczyni we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem. Rodzina utrzymuje się z renty inwalidzkiej skarżącej w wysokości 801 zł oraz emerytury i dodatku inwalidzkiego męża wnioskodawczyni w kwocie 1079 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 1.810 zł. Skarżąca podała, iż jest właścicielką połowy domu z 1900 r. wymagającego remontu, mieszkania o powierzchni 111 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 1,5 ha we współwłasności z czterema osobami. Innego majątku nie posiada. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawczyni wskazała na problemy ze zdrowiem. Wyjaśniła, iż jest po trzeciej operacji raka tarczycy (obecnie w "[...]"). Podniosła, iż ponosi wysokie koszty leczenia, lekarstw oraz dojazdy do "[...]", które pochłaniają 3/4 jej renty inwalidzkiej. Dodała, że jej mąż jest inwalidą "znacznego stopnia" oraz osobą w podeszłym wieku – 77 lat. Wskazała, że trudna sytuacja materialna wynika z ponoszenia wysokich kosztów utrzymania domu oraz jej stanu zdrowia. Wyjaśniła, iż ponosi następujące koszty utrzymania: leki 500 zł, dojazdy do placówki onkologicznej w "[...]" – 750 zł, prąd 90 zł, woda 180 zł, gaz 166 zł, śmieci 48,50 zł, szambo 130 zł. Odnosząc się do posiadanego majątku wyjaśniła, że lokalizacja nieruchomości obok cmentarza oraz dewastacja jeziora, wspólnego lasu i gruntów przez ścieki cmentarne, śmieci i inne nieczystości pozbawia właścicieli możliwości sprzedaży przedmiotowych nieruchomości. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 7 stycznia 2013r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń w postaci: - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w zakresie posiadania wykazanego we wniosku mieszkania o powierzchni 111 m2, t.j. czy jest to odrębne mieszkanie, czy jest ono położone w domu o powierzchni 169 m2, w którym skarżąca zamieszkuje. Jeżeli jest to odrębna nieruchomość, należy wskazać gdzie jest ona położona, kiedy została nabyta, za jaką cenę lub na podstawie jakiego tytułu prawnego, czy skarżąca jest jej jedynym właścicielem oraz czy są z niej uzyskiwane dodatkowe dochody; - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w zakresie zestawienia (wykazu) wszystkich posiadanych działek wchodzących w skład nieruchomości rolnej (1,5 ha ), z uwzględnieniem ich powierzchni, położenia, wartości szacunkowej oraz ewentualnych współwłaścicieli; - wyciągów bankowych z wszystkich posiadanych kont osobistych skarżącej lub wspólnych z mężem za ostatnie trzy miesiące (październik – grudzień 2012r.). W odpowiedzi na wezwanie w piśmie z dnia 13 stycznia 2013r. skarżąca wyjaśniła, iż powierzchnia domu należąca do niej i męża wynosi 169 m2, na którą składają się klatka schodowa, wejścia piwniczne, korytarz oraz mieszkanie syna o powierzchni 62 m2 znajdujące się na poddaszu. Mieszkanie o powierzchni 111m 2 nie jest odrębną nieruchomością, znajduje się na parterze budynku i zamieszkuje w nim skarżąca z mężem. Wskazała także, że drugą połowę budynku zajmują inni właściciele. Wyjaśniła, iż część budynku należąca do niej i męża ma wartość 200.746 zł. Zgodnie z wezwaniem skarżąca wykazała również inne posiadane nieruchomości i ich wartość. Skarżąca jest właścicielką: działki nr "[...]" pod budynkiem o powierzchni 906 m2 (połowa tej działki należy do niej i jej męża) o wartości 31.400 zł, działki nr "[...]" o powierzchni 308 m2 (połowa tej działki należy do niej i jej męża) jest to droga wewnętrzna - wartość 18.000 zł, działki nr "[...]" współwłasność z mężem o powierzchni 2440 m2 - wartość 61.000 zł, działki nr "[...]" współwłasność z mężem o pow. 749 m2 o wartości 16.058 zł, działka nr "[...]" Jezioro "[...]" o pow. 3.1862 ha (połowa tej działki należy do niej i jej męża) - wartość 150.000 zł, działka nr "[...]" współwłasność z mężem o powierzchni 3014m2 - wartość około 75.350 zł, działka nr "[...]" o powierzchni 811m2 o wartości 20.275 zł. Skarżąca wyjaśniła, iż posiadany majątek pochodzi z ciężkiej pracy w gospodarstwie rolnym przez okres 22 lat. Dodała, że majątek ten pozostał jej z konieczności bez możliwości sprzedaży z uwagi na jego położenie i zanieczyszczenie. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Jak już wskazano, prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Na wstępie niniejszych rozważań przyznać należy, iż sytuacja majątkowa skarżącej nie pozwala jej na uiszczenie całości kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł. W niniejszej sprawie uznano, że skarżąca wykazała przesłanki do zastosowania w jej przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od części wpisu sądowego tj. zwolnienia ponad kwotę 250 zł. Przyznać należy, iż sytuacja finansowa skarżącej nie należy do łatwych z uwagi na wysokość dochodów, ciężką chorobę oraz inwalidztwo. Zauważenia jednak wymaga, iż skarżąca jest współwłaścicielką znacznego majątku nieruchomego, który umożliwia jej zdobycie niezbędnych środków finansowych. Za takim twierdzeniem przemawia m.in. sprzedaż przez skarżącą nieruchomości w 2011r. za kwotę 20.000 zł (k. nr 1 akt administracyjnych). Wskazać zatem należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, postanowienie NSA z dnia 26 września 2012r., sygn. I OZ 698/12, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011r., sygn. I GZ 48/11, postanowienie WSA w Opolu z dnia 20 czerwca 2011r., sygn. II SA/Op 526/10, orzeczenia dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl ). Zdaniem referendarza sądowego pomimo mało atrakcyjnego położenia posiadanych nieruchomości posiadają one jednak wartość rynkową i umożliwiają zdobycie środków finansowych. Rozpoznający niniejszy wniosek nie kwestionuje, iż dochody skarżącej i jej męża nie są wysokie, jak również, iż boryka się ona z ciężką chorobą, która dodatkowo pochłania znaczne sumy z domowego budżetu, jednakże okoliczności niniejszej sprawy tj. stan majątkowy wnioskodawczyni, nie pozwalają uznać, iż spełnione zostały przesłanki umożliwiające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Dlatego też uznano, iż spełnia ona przesłanki do częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w postaci zwolnienia od wpisu sądowego ponad kwotę 250 zł. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.