I SA/Ol 738/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski (sprawozdawca) asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oddala skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej DIAS), postanowieniem z "[...]" uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej NUS) z dnia "[...]", w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego - zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku A, z uwagi na uchybienie terminu, do wniesienia zarzutu i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Z przekazanych Sądowi akt sprawy oraz uzasadnienia wskazanego wyżej rozstrzygnięcia DIAS wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanego – M. B. (dalej zobowiązany) na podstawie wymienionych w treści zaskarżonego rozstrzygnięcia DIAS tytułów wykonawczych. W toku egzekucji NUS w dniu 10 maja 2019 r., dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku A. Zobowiązany otrzymał zawiadomienie o zajęciu w dniu 27 maja 2019 r. W dniu 10 czerwca 2019 r. M. B. wniósł pismo, w którym wskazał, iż składa "skargę" na dokonane w dniu 10 maja 2019 r. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku A. Zobowiązany podniósł, iż zna ,,znacznie mniej uciążliwe środki egzekucyjne stosowane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego "[...]"". NUS zakwalifikował powyższe pismo, jako zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.). NUS, postanowieniem z dnia "[...]", odmówił uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego - zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku A, z powodu złożenia zarzutu po upływie siedmiodniowego terminu uprawniającego do jego wniesienia. W zaskarżonym postanowieniu organ pierwszej instancji wskazał, iż siedmiodniowy termin do zgłoszenia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego biegnie od daty doręczenia zawiadomienia o zajęciu. Organ podał, iż zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 10 maja 2019 r. zostało doręczone zobowiązanemu w dniu 27 maja 2019 r., w związku z czym termin na złożenie zarzutu upływał w dniu 3 czerwca 2019 r. Zobowiązany pismo zawierające zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego złożył w dniu 10 czerwca 2019 r., a zatem zarzut został wniesiony z uchybieniem terminu. Powyższe postanowienie doręczono zobowiązanemu w dniu 19 lipca 2019 r. Pismem z dnia 26 lipca 2019 r. zobowiązany wniósł zażalenie, w którym zaskarżał postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" . Zobowiązany żądał uchylenia postanowienia w całości i rozpoznania skargi. Zobowiązany podnosił, że organ przyjął własną interpretację nazewnictwa pisma niezgodną z faktami oraz intencjami. DIAS postanowieniem z "[...]" uchylił w całości zaskarżone postanowienie NUS i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. DIAS w uzasadnieniu rozstrzygnięcia omówił podstawy wniesienia zarzutów w postepowaniu egzekucyjnym, warunki ich wniesienia oraz tryb ich rozpatrzenia. Organ omówił także termin wniesienia zarzutów i skutki naruszenia tego terminu. Organ II instancji wywodził dalej, że przed przystąpieniem do oceny zasadności podjętego przez organ pierwszej instancji stanowiska, zawartego w zaskarżonym postanowieniu z dnia "[...]", w pierwszej kolejności należało ocenić, czy NUS zasadnie pismo M. B. z dnia 10 czerwca 2019 r., rozpatrzył jako zarzut zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego złożony po terminie (art. 33 § l pkt 8 u.p.e.a.). DIAS podkreślał, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest dokładne ustalenie treści żądania strony, które wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania oraz stosowną normę prawa, mającą znaczenie dla właściwego załatwienia sprawy. Oznacza to, że organ egzekucyjny, po otrzymaniu pisma zobowiązanego powinien ocenić rzeczywisty charakter pisma, według jego treści, a w wypadku wątpliwości co do treści zawartego w piśmie żądania, organ winien zwrócić się do wnoszącego pismo o sprecyzowanie żądania. Zasada, zgodnie z którą sama strona decyduje jaki ma charakter jej pismo i czego dotyczy jej żądanie, może być stosowana wyłącznie wtedy, gdy w związku z zachodzącymi wątpliwościami organ egzekucyjny wyjaśnił rzeczywistą wolę strony, udzielając jej przy tym niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jak wskazywał dalej DIAS z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż zawiadomienie o zajęciu wierzytelności i wkładu oszczędnościowego z rachunku bankowego w Banku A z dnia 10 maja 2019 r. doręczono zobowiązanemu w dniu 27 maja 2019 r. Natomiast pismo zobowiązanego zostało złożone w siedzibie organu egzekucyjnego w dniu 10 czerwca 2019 r. DIAS wskazał, że w świetle powyższego, organ egzekucyjny nie był uprawniony do samodzielnego zakwalifikowania wniesionego podania z dnia 10 czerwca 2019 r., jako zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, tym bardziej, iż pismo złożono po upływie terminu do wniesienia zarzutu. Nie bez znaczenia w przedmiotowej sprawie jest fakt, iż swoje pisma do organów zobowiązany formułował niejasno i nieprecyzyjnie. DIAS wskazał, że niedopuszczalne jest, aby organ egzekucyjny samodzielnie rozstrzygał wątpliwości, dotyczące treści żądania strony. DIAS podkreślał, iż sposób procedowania organu administracji publicznej jest determinowany przez zasady postępowania administracyjnego określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a zwłaszcza zasadę budowania zaufania do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz zasadę informowania (art. 9 k.p.a.), mające odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji na mocy art. 18 u.p.e.a. Powyższe zasady, nakładają na organy obowiązek czuwania nad tym, by strona, zwłaszcza działająca bez profesjonalnego pełnomocnika, nie poniosła uszczerbku z powodu nieznajomości przepisów prawa. Wobec powyższego, w ocenie DIAS w przedmiotowej sprawie uzasadnione wątpliwości budzi przyjęty przez organ tryb rozpatrzenia sprawy, co tym samym oznacza, że naruszono przepisy art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. oraz art. 9 k.p.a., w związku z art. 18 u.p.e.a., a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Od powyższego rozstrzygnięcia skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pismem z dnia 24 października 2019r. wywiódł M. B. Skarżący wnosił o uchylenie postanowienia DIAS oraz rozpoznanie sprawy w jej "całokształcie z uwzględnieniem okoliczności współistniejących, np. korespondencji kierowanej do Dyrektora Izby, na którą dotychczas nie otrzymał odpowiedzi". Skarżący zarzucał naruszenie jego interesów przez pozostawienie istoty sprawy bez rozpoznania, a także pominiecie szeregu istotnych faktów przez organy. Skarżący do skargi dołączył jako załączniki (strona 1, 2 skargi), kserokopie zawiadomienia o wszczęciu śledztwa przez Prokuraturę z dnia 07.10.2019 r., pisma z dnia 21.01.2019 r. do Prokuratury Rejonowej oraz pisma z dnia 21.12.2012 r. do Dyrektora Izby Skarbowej. Jednocześnie skarżący stwierdzał, że wiele jego pism nie budziło wątpliwości. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją dotychczasową argumentację i szczegółowo odniósł się do zarzutów skarżącego, również do uwag wykraczających poza zakres samego postępowania egzekucyjnego, a dotyczących ustalenia samego zobowiązania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zaznaczenia wymaga, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz.2325) zwanej dalej: "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Odnosząc się do warunków oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia przez Sąd wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r., poz. 2167 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. - zwaną dalej p.p.s.a.). Należy podkreślić, iż Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że Sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Kontrola sądowa przypisana jest tylko do sprawy ze stosunku administracyjnoprawnego, w którym wydano zaskarżone rozstrzygnięcie. Ocenie Sądu w niniejszej sprawie podlega zatem postanowienie DIAS z "[...]", którym organ uchylił w całości postanowienie NUS z dnia "[...]", w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Granice rozstrzygania Sądu ograniczone są zatem do oceny wskazanego wyżej rozstrzygnięcia. Podnieść należy, że organ odwoławczy w postępowaniu egzekucyjnym działa jako organ egzekucyjny i jest uprawniony do wydawania orzeczeń reformatoryjnych określonych w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 16 grudnia 2014 r., sygn. II OSK 1268/13). Powyższe uprawnienie organu odwoławczego jest jednak warunkowane spełnieniem przesłanek uzasadniających merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Gdy zaistnieją zaś okoliczności wskazane w art. art. 138 § 2 k.p.a., które z woli ustawodawcy stanowią przeszkodę dla merytorycznej oceny sprawy, organ nie może zając merytorycznego stanowiska w sprawie i zobowiązany jest wydać rozstrzygniecie kasatoryjne. W niniejszej sprawie organ II instancji słusznie uznał, że brak dostatecznego wyjaśnienia zakresu żądań skarżącego przez organ I instancji stanowił istotne naruszenie procesowe i zasadnie zastosował art. 138 § 2 k.p.a. Podkreślić należy, że przepis art. 138 § 2 k.p.a. znajdzie zastosowanie zawsze wtedy, gdy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a dla podjęcia rozstrzygnięcia zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie przekraczającym kompetencje organu odwoławczego. Treść przesłanek określonych w art. 138 § 2 k.p.a. winna tym samym być interpretowana łącznie z przepisem art. 136 k.p.a., określającym granice postępowania wyjaśniającego przed organem odwoławczym. Przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego, przekraczającego granice wyznaczone przez art. 136 k.p.a. stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, której istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy (art. 15 k.p.a.). Decyzja kasacyjna jest w istocie rozstrzygnięciem procesowym, gdyż nie kształtuje ona stosunku materialnoprawnego (por. wyrok WSA w Opolu z 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Op 573/14). W niniejszej sprawie organ II instancji prawidłowo wskazał zakres uchybień proceduralnych organu pierwszej instancji. DIAS słusznie stwierdzał, że na etapie postępowania przed organem I instancji nie usunięto wątpliwości co do rzeczywistego znaczenia pisma skarżącego z 10 czerwca 2019 r., które NUS rozpatrzył jako zarzut zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego złożony po terminie (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.). Wskazane wyżej stanowisko skarżącego sformułowane było zaś w sposób nieprecyzyjny, a sam skarżący użył w jego treści sformułowania "wnoszę skargę", jednocześnie kwestionując rodzaj zastosowanego środka egzekucyjnego i uznając go za nieprawidłowy. Skarżący wskazał wprost "znane mi są inne znacznie mniej uciążliwe środki egzekucyjne". Stanowisko skarżącego sformułowane zostało zatem w sposób niejednoznaczny co słusznie podnosił DIAS. Istniały zatem wątpliwości co do rzeczywistych intencji skarżącego. DIAS słusznie podkreślał, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest dokładne ustalenie treści żądania strony, które wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania oraz stosowną normę prawa, mającą znaczenie dla właściwego załatwienia sprawy. Treść żądań strony i rodzaj środka prawnego z którego chce skorzystać stanowią z pewnością istotne, a wręcz kluczowe okoliczności sprawy, które wymagają wyjaśnienia przez organ. Można wręcz stwierdzić, że treść żądania determinuje dalsze postepowanie organu. Nie jest zatem możliwe prawidłowe procedowanie i rozpoznanie sprawy, bez ustalenia zakresu i rodzaju żądań strony. Jeśli istnieją w tym zakresie wątpliwości, organ winien je usunąć, z uwzględnieniem uprawnień praw strony wynikających z zasad informowania oraz czynnego udziału w postepowaniu. Na akceptacje składu orzekającego w niniejszej sprawie zasługuje zatem stanowisko DIAS, zgodnie z którym organ egzekucyjny, po otrzymaniu pisma zobowiązanego powinien ocenić rzeczywisty charakter pisma, według jego treści, a w wypadku wątpliwości co do treści zawartego w piśmie żądania, organ winien zwrócić się do wnoszącego pismo o sprecyzowanie żądania. Skład orzekający w niniejszej sprawie tytułem uzupełnienia wskazać może, że nie bez znaczenia był również – w kontekście zasady ogólnej informowania stron postępowania – fakt, iż niejasny i chaotyczny sposób zredagowania pisma poddawać mógł w wątpliwość stopień rozeznania skarżącego w sprawie i świadomość z jakiego środka prawnego korzysta. Organ, może i powinien podjąć próby wyjaśnienia rzeczywistych intencji strony, a nawet informowania jej o warunkach formalnych korzystania z poszczególnych środków prawnych i konsekwencjach podejmowanych działań procesowych. Organ nie jest zaś uprawniony do samodzielnego wyboru – niejako w zastępstwie strony – rodzaju środka prawnego z którego ta korzysta lub dookreślenia zakresu jej żądań, jeśli istnieje tylko możliwość uzyskania w tym zakresie wyjaśnień strony, Podkreślić należy, że zgodnie z art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Ewentualne wyjaśnienie i ustalenie przez organ II instancji rzeczywistego charakteru pisma inicjującego postępowanie stanowiło by naruszenie tej zasady. Prowadziło by bowiem do sytuacji w której dopiero w toku postepowania przed organem II instancji doszło do faktycznego ustalenia granic sprawy administracyjnej. Tym samy dopiero organ II instancji, dokonał by jej rozpoznania i dokonywał ustaleń faktycznych stosownych do jej przedmiotu. Takie działanie stanowiło by jaskrawe naruszenie zasad postępowania. Z tego też względu DIAS słusznie uchylił zaskarżone rozstrzygniecie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Jednocześnie Sąd podkreśla, że dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. sąd administracyjny nie jest władny odnosić się do meritum sprawy, gdyż wskutek uchylenia decyzji organu pierwszej instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem. Rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się natomiast do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a. Z tej przyczyny Sąd nie może ustosunkować się do wywodów dotyczących stanowiska strony prezentowanego w zakresie generalnej oceny przebiegu postępowania egzekucyjnego. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na mocy art. 151 p.p.s.a.