I SA/Ol 739/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. W. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie rzecznika patentowego w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: określenia kwoty długu celnego, podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia rzecznika patentowego Wnioskiem z dnia 17 listopada 2013r. skarżący R. W. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu sądowego w wysokości 100 zł oraz o ustanowienie rzecznika patentowego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem. Skarżący pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 4.000 zł, jego żona otrzymuje rentę w wysokości 654 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 4.654 zł. Wnioskodawca jest współwłaścicielem garażu. Innego majątku nie posiada. Żona jest drugim współwłaścicielem garażu. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż żona jest osobą niepełnosprawną po wylewie i operacji, syn jest uczniem szkoły ponadgimanazjalnej. Dodatkowo wskazał, iż wysokość wpisu w niniejszej sprawie jest zbliżona do wartości kwestionowanego zabezpieczenia celnego. Przedmiotową wartość przewyższy natomiast po dodaniu kosztów związanych ze stawiennictwem skarżącego w Sądzie oraz kosztów korespondencji. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny, o którym mowa w przytoczonym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż strona nie jest w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 844/11, publ. CBOIS). Nie wystarczy zatem wykazanie przez stronę, że poniesienie kosztów postępowania pogorszy sytuację materialną jej i jej rodziny. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych ich potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi bowiem instytucję wyjątkową, dlatego też powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W konsekwencji, jeżeli strona ma środki majątkowe, a w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę, bądź też posiada majątek, szczególnie nieruchomości, to powinna partycypować w kosztach postępowania (zob. M. Niezgódka-Medek, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 725-728 i powołane tam orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych Zauważyć należy, iż wysokość dochodu skarżącego, znacznie przewyższa wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę. Żona skarżącego otrzymuje rentę. Łączny dochód rodziny nie wymaga interwencji socjalnej, która znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie nie przekracza 456 zł. Mając zatem na uwadze wysokość dochodów małżonków (łącznie 4.654 zł), przyjąć należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu, umożliwiają one nie tylko zabezpieczenie środków na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb 3-osobowej rodziny, ale również pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, tj. 100 zł na obecnym etapie postępowania. We wniosku skarżący nie wykazał bowiem, że poniesienie pełnych kosztów postępowania nie jest możliwe – czy to ze względu na określonego rodzaju wydatki, których ponoszenie w przypadku rodziny skarżącego jest obecnie konieczne, czy też wyższą od przeciętnej, a uzasadnioną sytuacją jego rodziny, wysokość określonych wydatków koniecznych. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że mimo stałych dochodów rodziny we wskazanej wysokości nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc się do argumentacji wnioskodawcy w zakresie niewspółmierności wysokości wpisu do wartości przedmiotu zaskarżenia wskazać należy, iż rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy następuje w oparciu o przesłanki określone w art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., odnoszące się jedynie do sytuacji materialnej skarżącego. Przyznanie prawa pomocy możliwe zatem jest po spełnieniu przez skarżącego ustawowych przesłanek, nie zaś po stwierdzeniu, iż wysokość wpisu jest niewiele niższa od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem. Zauważyć należy, iż stosownie do art. 233 p.p.s.a., wpis nie może być niższy niż sto złotych, jest to zatem minimalna kwota opłaty sądowej od wniesionej skargi. Nie zasługuje również na uwzględnienie wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie obejmującym ustanowienie rzecznika patentowego w niniejszej sprawie, ponieważ w myśl art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (Dz. U. z 2011 r., nr 155, poz. 925 ze zm.) w zw. z art. 35§1 p.p.s.a. rzecznik może być pełnomocnikiem strony w postępowaniu sądowo administracyjnym w sprawach własności przemysłowej. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w przedmiocie określenia kwoty długu celnego, podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług, co oznacza, że sprawa ta nie należy do kategorii spraw z zakresu własności przemysłowej i w związku z tym skarżącemu nie przysługuje prawo do ustanowienia rzecznika patentowego z urzędu. W konsekwencji, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.