I SA/Ol 743/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. R. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowej postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 25 listopada 2013r. skarżący Z. R. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł oraz o ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, która otrzymuje zasiłek z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" w wysokości 451 zł. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wymiarze ½ etatu w wysokości 800 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 1.251 zł. Wnioskodawca nie posiada jakiegokolwiek majątku: nieruchomości, ruchomości o wartości powyżej 3.000 euro, zasobów pieniężnych. Małżonka skarżącego również nie posiada majątku. Wnioskodawca wykazał miesięczne koszty utrzymania rodziny, na które składają się: energia elektryczna 163 zł, czynsz 60 zł, wywóz nieczystości 22 zł, woda 32 zł, telefon 110 zł, gaz 55 zł. Łącznie 442 zł. Argumentując wniosek wskazał, iż stan finansowy nie pozwala rodzinie na żadne dodatkowe wydatki. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r, poz. 270), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucję prawa pomocy należy stosować wyjątkowo, a więc w stosunku do osób ubogich, nie mających jakichkolwiek stałych źródeł dochodów, czy też posiadających je, jednak w wysokości nie wystarczającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Mając powyższe na uwadze uznano, że wniosek Z. R. zasługuje na częściowe uwzględnienie tj. w zakresie odnoszącym się do kosztów sądowych. Za powyższym przemawia fakt, iż środki uzyskiwane przez wnioskodawcę i jego żonę są w stanie zaspokoić podstawowe potrzeby tj. konieczne opłaty związane z utrzymaniem. Wydatki te zostały określone na kwotę 442 zł. Referendarz sądowy wziął pod uwagę, iż do wydatków tych należy również zaliczyć koszty wyżywienia oraz niezbędnych środków czystości. Dochody rodziny są rzeczywiście niskie, dlatego stwierdzono, że poniesienie przez skarżącego pełnych kosztów sądowych obejmujących obecnie 500 zł (wpis od skargi), jak również kosztu wynagrodzenia pełnomocnika mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego rodziny. Z uwagi na powyższe zwolniono skarżącego od kosztów sądowych, natomiast odmówiono ustanowienia dla niego adwokata. Zwalniając skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych umożliwiono mu podjęcie ewentualnych starań o ustanowienie fachowego pełnomocnika. Jeżeli w ocenie skarżącego zachodzi konieczność ustanowienia adwokata, to przy braku obowiązku poniesienia całości kosztów sądowych, będzie on w stanie podjąć starania by wygospodarować środki na jego opłacenie. Dodatkowo należy wskazać, iż do dnia złożenia wniosku PPF z dnia 25 listopada 2013r. skarżący nie wnioskował o powołanie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie. Przeciwnie w piśmie procesowym z dnia 15 listopada 2013r. zatytułowanym "wniosek o zwolnienie od kosztów" wskazał nawet, iż przyznanie pomocy prawnej uważa za bezzasadne. Odnosząc się do powyższej uwagi szczególnie należy podkreślić, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo, ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Należy w tym miejscu wskazać na pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z 20.06.2008 r. Sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, w którym Sąd stwierdził, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.