I SA/Ol 770/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. Ł. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: umorzenia postępowania w części dotyczącej rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 16 października 2014r. skarżący S. Ł. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz czteroletnim synem. Żona uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.200 zł. Skarżący nie pracuje, jest bezrobotny, nie uzyskuje dochodów. Wnioskodawca nie posiada jakiegokolwiek majątku. W skardze wnioskodawca wyjaśnił, iż mieszkanie w którym zamieszkiwał z rodziną zostało zlicytowane, a rodzina została wyeksmitowana do mieszkania socjalnego. Majątku nie posiada także jego żona i syn. Argumentując wniosek skarżący podniósł, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny. Wskazał, że z uzyskiwanego przez żonę dochodu musi utrzymać się cała rodzina. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 5 listopada 2014r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny, przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu i wysokości, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący korzysta z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń (zasiłków, dodatków), przedłożenia odpowiednich decyzji w tym przedmiocie, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia od kiedy skarżący nie pracuje i z jakiego powodu albowiem z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że w latach 2008-2013 skarżący pracował i uzyskiwał z tego tytułu dochody, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (żona) posiada(ją) rachunki bankowe, w przypadku odpowiedzi twierdzącej przedstawienia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych przez wnioskodawcę i osoby prowadzące wspólne gospodarstwo z wnioskodawcą, z okresu ostatnich trzech miesięcy (sierpień – październik 2014 r.), - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w jaki sposób odbyło się rozliczenie ze Spółdzielnią Mieszkaniową "[...]" w "[...]" kwoty 60.200,00 zł, która stanowi przychód skarżącego w 2012r., w związku ze sprzedażą mieszkania. Czy skarżący objął udziały w spółce mającej osobowość prawną, jeżeli tak to w jakiej ilości i o jakiej wartości, czy też nastąpiło rozliczenie pieniężne, jeżeli tak to jaką kwotę uzyskał skarżący i na jakie cele zostały przeznaczone środki pieniężne. Czy było to rozliczenie wspólne małżonków, czy też każdy z nich otrzymał odrębną kwotę, jeżeli tak należy wskazać wysokość środków pieniężnych uzyskanych przez małżonkę skarżącego, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący jest nadal właścicielem samochodu osobowego marki "[...]" rok produkcji 1994, marki "[...]" rok produkcji 1992, marki "[...]" rok produkcji 1995 lub innych, w przypadku odpowiedzi twierdzącej należy wskazać w jaki sposób są wykorzystywane te pojazdy i kto z nich korzysta, w przypadku odpowiedzi negatywnej należy wskazać kiedy zostały sprzedane, jaką kwotę uzyskano z tego tytułu i na co została przeznaczona. W odpowiedzi na wezwanie w piśmie z dnia 12 listopada 2014r. skarżący wyjaśnił, iż miesięczne wydatki rodziny stanowią: opłata za prąd 100 zł, Internet 40 zł, czynsz 325 zł, koszty wyżywienia 500 zł, spłata kredytu 300 zł. Dodał, że nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej. Podniósł, że jest całkowicie niezdolny do pracy w związku ze stanem zdrowia i utrzymuje się wyłącznie z nieregularnych prac dorywczych. Wskazał, ze otrzymał że Spółdzielni Mieszkaniowej kwotę 37.000 zł, która została w całości przeznaczona na zaspokojenie bieżących potrzeb. Jego żona również otrzymała kwotę w tej samej wysokości. Wyjaśnił również, że obecnie jest właścicielem samochodu marki "[...]" rocznik 1995, pozostałe samochody zostały sprzedane, a kwoty uzyskane z ich sprzedaży zostały przeznaczone na bieżące potrzeby rodziny. Do oświadczenia załączono umowę kupna – sprzedaży samochodu marki "[...]" z dnia 24.05.2009r. Pojazd został sprzedany za kwotę 950 zł. Ponadto załączono zawiadomienie z dnia 04.07.20143r. w sprawie wysokości opłat i czynszu mieszkalnego. Dołączono również wyciągi z rachunku bankowego skarżącego oraz jego żony za okres 07.07.2014r. do 07.09.2014r., z których wynika, iż żona uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 1397 zł netto oraz zasiłek z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w wysokości 77 zł miesięcznie. Dołączono również pokwitowanie zapłaty za energię elektryczną w wysokości 102,84 zł oraz za usługi T-Mobile w wysokości 40,36 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o co wnosił wnioskodawca, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucję prawa pomocy należy stosować wyjątkowo, a więc w stosunku do osób ubogich, nie mających jakichkolwiek stałych źródeł dochodów, czy też posiadających je, jednak w wysokości nie wystarczającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Mając powyższe na uwadze uznano, że wniosek S. Ł. zasługuje na częściowe uwzględnienie tj. w zakresie odnoszącym się do kosztów sądowych. Za powyższym przemawia fakt, iż środki uzyskiwane przez żonę wnioskodawcy z tytułu zatrudnienia oraz zasiłku rodzinnego są w stanie zaspokoić jedynie podstawowe potrzeby tj. konieczne opłaty związane z utrzymaniem. Rodzina uzyskuje stałe dochody wysokości 1474 zł, zaś wydatki te zostały określone na kwotę 1.265 zł. Dochody trzyosobowej rodziny są rzeczywiście niskie, dlatego stwierdzono, że poniesienie przez skarżącego pełnych kosztów sądowych obejmujących obecnie 500 zł wpisu od skargi [zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.)], jak również kosztu wynagrodzenia pełnomocnika mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego rodziny. Z uwagi na powyższe zwolniono skarżącego od kosztów sądowych, natomiast odmówiono ustanowienia dla niego radcy prawnego. Zwalniając skarżącego z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych umożliwiono mu podjęcie ewentualnych starań o ustanowienie fachowego pełnomocnika. Jeżeli w ocenie skarżącego zachodzi konieczność ustanowienia radcy prawnego, to przy braku obowiązku poniesienia całości kosztów sądowych, będzie on w stanie podjąć starania by wygospodarować środki na jego opłacenie. Ponadto zwrócić należy uwagę na inne okoliczności sprawy, które mają wpływ na ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Obecne dochody rodziny są rzeczywiście bardzo niskie, jednakże skarżący nie wyjawił na czym polega jego całkowita niezdolność do pracy z uwagi na stan zdrowia. Nie wyjaśnił także jaki dochód uzyskuje z nieregularnych prac dorywczych i jakiego rodzaju są to prace, biorąc pod uwagę jego stan zdrowia. Nieznana jest również wysokość dochodów uzyskiwana w związku z dodatkowym zajęciem. Ponadto skarżący w 2012r. otrzymał od SM "[...]" kwotę 37.000 zł, taką samą kwotę otrzymała jego małżonka. Łącznie rodzina uzyskała kwotę 74.000 zł. Skarżący wskazał, iż kwota ta została w całości przeznaczona na pokrycie bieżących potrzeb. W ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek, uzyskana kwota środków pieniężnych pozwalała na poczynienie oszczędności, które mogą służyć również na pokrycie ewentualnych kosztów ustanowienia zastępstwa prawnego. Zwłaszcza, że jak wynika z akt sprawy skarżący w latach 2008 – 2013r. był zatrudniony i uzyskiwał dochód, w ubiegłym roku jego przychód wyniósł 27.751,71 zł (k. 4 akt administracyjnych), tj. około 2.312 zł brutto miesięcznie. Wnioskodawca nie wykazał przy tym żadnych nadzwyczajnych i szczególnych wydatków obciążających jego oraz jego rodzinę. Podnoszona niezdolność do pracy z uwagi na stan zdrowia nie została natomiast potwierdzona. Na marginesie dodać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo, ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Należy w tym miejscu wskazać na pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z 20.06.2008 r. Sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, w którym Sąd stwierdził, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.