I SA/Ol 778/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: nadania rygoru natychmiastowej wykonalności postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia R. G. (dalej: skarżący, wnioskodawca, strona), reprezentowany przez pełnomocnika, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF) wynikało, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochody z tytułu diety za pełnienie funkcji członka rady nadzorczej "[...]" w wysokości 320 zł miesięcznie. Poza 25 udziałami o wartości 5.000 zł w Spółce A, która nie prowadzi działalności gospodarczej, 40 udziałami w spółce B w likwidacji oraz udziału w drodze 1000/84000 w miejscowości "[...]", nie posiada innego majątku. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu kredytów i karty kredytowej w łącznej wysokości 318.000,00 zł. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że jego sytuacja jest trudna i nie pozwala mu na opłacenie kosztów sądowych. Uzyskiwany dochód w całości przeznacza na miesięczne utrzymanie. Pismem z dnia 03.11.2016 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016r., poz. 718 dalej cyt. jako "p.p.s.a."), wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący pismem z dnia 17.11.2016 r. wyjaśnił, że mieszkanie, w którym zamieszkuje na terenie Hiszpanii jest wynajmowane przez jego siostrę. Wszelkie opłaty związane z jego utrzymaniem ponosi jego właściciel, w związku z powyższym skarżący nie zna ich wysokości. Nie posiada umowy najmu zawartej przez siostrę. Podniósł, że jest osobą bezrobotną, poszukuje pracy na terytorium Hiszpanii. Poza dochodem z diety, nie uzyskuje innych dochodów. Nie partycypuje w kosztach opłaty za najem, z uwagi na fakt, iż cały dochód przeznacza na żywność i drobne wydatki. Z uwagi na brak środków finansowych nie kupuje odzieży, korzysta z tej, którą nabył wcześniej. Nie posiada telefonu komórkowego, samochodu. W podróży z Polski do Hiszpanii najczęściej korzysta z serwisu BlaBlaCar, w związku z czym ponosi tylko symboliczne koszty. Nadto stwierdził, że Radio "[...]" pokrywa koszty dojazdu do "[...]" na posiedzenia Rady Programowej. Posiada kredyt indywidualny w Banku "[...]" – do spłaty pozostała kwota ok. 140.000 zł, kredyt firmowy w Banku "[...]" - do spłaty pozostała kwota ok. 130.000 zł oraz otwarte konto kredytowe- gdzie do spłaty pozostała mu kwota ok. 48.000 zł. Oświadczył, że z uwagi na brak środków finansowych, kredytów tych nie spłaca, nadto wszystkie te rachunki bankowe zostały zajęte przez urząd skarbowy. Wskazał, iż nie utrzymuje kontaktu z rodzicami, w związku z powyższym nie zna wysokości uzyskiwanych przez nich dochodów jak i posiadanego majątku. Siostra, zamieszkuje na terytorium Hiszpanii, od około trzech miesięcy jest osobą bezrobotną. Z uwagi na powyższe nie jest w stanie udzielić mu pomocy w większym stopniu niż ta, którą od niej do teraz uzyskuje. Zgodnie z decyzją z dnia "[...]" został uznany za osobę bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Na tamten dzień posiadał meldunek w miejscowości "[...]". W chwili obecnej nie posiada stałego meldunku. Na terytorium Hiszpanii także nie posiada meldunku. W związku z faktem, iż nie stawił się na wezwanie Powiatowego Urzędu Pracy w dniu 30.09.2016 r., aby potwierdzić gotowość do podjęcia zatrudnienia, najprawdopodobniej został wykreślany z rejestru bezrobotnych. Wyjaśnił, że zamierza podjąć zatrudnienie w Hiszpanii, gdzie szybciej może znaleźć dobrze płatną pracę. Nigdy nie występował o pomoc do Ośrodków Pomocy Społecznej. Stwierdził, że jest osobą młodą, zdrową, w związku z czym sam zarobi na swoje utrzymanie. Wskazał, że na pomoc finansową ze strony państwa bardziej zasługują inne osoby. Posiada udział w drodze wynoszący 1000/84000 części niezabudowanej działki gruntu o łącznej powierzchni 16.878 m2 położonej w "[...]". Nie jest w stanie określić wartości szacunkowej posiadanego udziału, z uwagi na brak nabywcy niewielkiego powierzchniowo udziału w drodze. Posiada udziały w trzech spółkach: 25 udziałów w Spółce A, 25 udziałów w Spółce C, 40 udziałów w Spółce B. Według jego wiedzy ww. spółki nie prowadzą żadnej działalności, nie posiadają majątku, nie przedstawiają żadnej wartości. Wyjaśnił, iż od dnia 1.01.2016r nie posiada innych rachunków bankowych niż te zajęte przez organy podatkowe. Odnośnie likwidacji rachunków bankowych w okresie od 1.01.2014r. prawdopodobne jest, że w tym okresie zgłaszał taką dyspozycję, jednak pisemnego potwierdzenia nie posiada. Wyjaśnił także, że we wskazanym okresie osiągany przez niego dochód przelewany był na konto jego znajomego zamieszkującego w Hiszpanii. Nie dokonywał żadnych przelewów tytułem opłat za media. Korzysta z pomocy siostry, a wcześniej rodziców. Nie posiada polis na życie. Zgodnie z umową ustną zapłata za usługę prawną nastąpi z chwilą prawomocnego zakończenia niniejszej sprawy, na dzień dzisiejszy nie zna jej wysokości albowiem powyższe uzależnione będzie od jej wyniku. Do pisma załączył: decyzję PUP z dnia "[...]", dwa zaświadczenia o wymeldowaniu z dnia 26.03.2013 r. i z dnia 14.10.2013 r. oraz PIT –R. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, o co wniósł w niniejszej sprawie skarżący następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucję prawa pomocy należy stosować wyjątkowo, a więc w stosunku do osób ubogich, niemających jakichkolwiek stałych źródeł dochodów, czy też posiadających je, jednak w wysokości niewystarczającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Dodatkowo podkreślenia wymaga fakt, że zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika niezbicie, że to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 9 września 2004r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., z dnia 7 marca 2006r., sygn. akt OZ 211/06, niepubl.). To zatem strona ma przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy Oceniając przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że wniosek nie może zostać uwzględniony w związku z nieudzieleniem przez stronę pełnych, rzetelnych a przede wszystkim wiarygodnych wyjaśnień, pozwalających na całościowe zweryfikowanie złożonych przez stronę oświadczeń. I tak skarżący został zobowiązany do przedstawienia oświadczenia w zakresie wysokości ponoszonych kosztów utrzymania oraz uprawdopodobnienia tego oświadczenia poprzez przedstawienie stosownych dokumentów źródłowych i to bez względu na fakt, kto te koszty ponosi. Dodatkowo został zobowiązany do przedłożenia dokumentów źródłowych potwierdzających możliwości finansowe osoby, która ponosi za wnioskodawcę te koszty. W tym zakresie oświadczenie wnioskodawcy ograniczyło się do stwierdzenia, że całe koszty utrzymania mieszkania (czynsz za najem mieszkania) w Hiszpanii ponosi jego siostra, która to od trzech miesięcy jest bezrobotna. Takie oświadczenie wnioskodawcy z uwagi na brak przedstawienia dokumentów źródłowych zarówno potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów jak i możliwości finansowych siostry skarżącego nie może być uznane za wiarygodne, a tym samym stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Ponadto, wątpliwości rozpoznającego wniosek referendarza, wzbudza także oświadczenie wnioskodawcy, że uzyskiwany dochód z diety wypłacanej w naszym kraju w wysokości 320 zł pozwala mu opłacić koszty zakupu żywności jak i "drobnych wydatków" na terytorium Hiszpanii. Podkreślić bowiem należy, że uzyskiwany przez skarżącego dochód kwalifikuje go do korzystania z pomocy społecznej na terytorium naszego kraju, co oznacza, że wnioskodawca nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów własnego utrzymania w Polsce, tym bardziej należy przyjąć, znając sytuację w innych krajach Wspólnoty Europejskiej, że z tych dochodów wnioskodawca nie jest w stanie samodzielnie opłacić kosztów swojego wyżywienia zamieszkując w Hiszpanii. Gdzie z danych Eurostatu (Statistics Explained), który publikuje mi.in dane statystyczne dotyczące płacy, w tym płacy minimalnej, w poszczególnych krajach europejskich wynika, że dochody obywateli Hiszpanii są wyższe niż obywateli naszego kraju, co również potwierdza skarżący stwierdzając, że "w Hiszpanii można szybciej znaleźć dobrze płatną pracę niż w Polsce". I tak z danych opublikowanych na styczeń 2016 r. wynika, że płaca minimalna w Polsce kształtuje się poniżej 500 euro miesięcznie, natomiast w tym samym okresie w Hiszpanii płaca minimalna wynosiła nieco ponad 700 euro miesięcznie(opubl.http://ec.europa.eu/eurostat/statisticsexplained/index.php/Minimum_wage_statistics/pl). Zdaniem rozpoznającego referendarza dane te tylko potwierdzają wątpliwości co do prawdziwości składanych przez wnioskodawcę oświadczeń w zakresie jego faktycznej i rzeczywistej sytuacji materialnej. Tłumaczenie, że wnioskodawca jest osobą młodą i zdolną do pracy i dlatego nie korzysta z pomocy instytucji i organizacji powołanych do pomocy osobom w trudnej sytuacji materialnej, nie tłumaczy w żaden sposób skąd wnioskodawca bierze środki do życia, skoro jak twierdzi uzyskuje wyłącznie dochód z diety w kwocie 320 zł miesięcznie tj. po przeliczeniu na Euro wg. kursu NBP (182/A/NBP/2016) z dnia złożenia oświadczenia na formularzu PPF – ok. 75 euro (średni kurs euro na dzień 20.09.2016 r.– 4,3019 zł). Pomimo wezwania wnioskodawca nie wywiązał się też z obowiązku przedstawienia oświadczeń, co do posiadanego majątku, w zakreślonym wezwaniem okresie. Zaznaczyć przy tym należy, że złożone przez wnioskodawcę oświadczenie dotyczące posiadanego przez niego majątku, odnosi się wyłącznie do aktualnie posiadanego majątku, w postaci: udziałów w trzech spółkach, które jak zaznaczył nie prowadzą działalności gospodarczej oraz do udziału w niezabudowanej działce stanowiącej drogę. Powyższego oświadczenia nie sposób uznać za pełne i wyczerpujące na pytanie w zakresie stanu majątkowego wnioskodawcy w okresie trzyletnim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca został zobowiązany do przedstawienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych i to bez względu na fakt, czy na te rachunki wpływają jakiekolwiek środki pieniężne czy też nie, jak i czy zostały zajęte przez organy podatkowe. Oświadczenie wnioskodawcy, że posiada rachunki bankowe, na których wyłącznie ciążą zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych i zobowiązań z karty kredytowej (których nie spłaca) nie wypełnia wezwania w tym zakresie. Podkreślić bowiem należy, że analiza tego rodzaju dokumentów pozwoliłaby na uwiarygodnienie złożonego przez skarżącego w tym zakresie oświadczenia, co w świetle składanych przez stronę oświadczeń jest niezbędne. Nadto umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania ewentualnie posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy strona ewentualnie miała możliwość zaoszczędzić konieczne środki pieniężne na koszty sądowe. Co więcej, nieprzedłożenie takiego dokumentu bankowego, pozbawia możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego i to niezależnie od tego, że ostatecznie może okazać się, że na posiadanych rachunkach bankowych nie zgromadził on środków pieniężnych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 maja 2010 r., II SAB/Ol 20/10, LEX 668164). Podkreślić należy, że nieprzedłożenie wyciągów z rachunków bankowych powoduje wątpliwości, co do wiarygodności składanych również innych oświadczeń przez stronę, a dotyczących m.in. kwestii posiadanych oszczędności. Zaznaczyć przy tym należy, że jak wskazano wyżej, rolą strony jest uzasadnienie i uprawdopodobnienie wszystkich okoliczności, które podaje we wniosku i dodatkowym oświadczeniu. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). W zakresie nieprzedstawienia przez skarżącego stosownych dokumentów źródłowych w tym wyciągów z rachunków bankowych wielokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne, także Naczelny Sąd Administracyjny, który mi.in. w postanowieniu z dnia 12 sierpnia 2016 r., sygn. akt I GZ 463/16 (opubl: CBOSA) stwierdził, że wprawdzie skarżący zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwił Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności niektórych z tych oświadczeń. Mimo wezwania skarżący nie przedłożył bowiem w szczególności wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych oraz kont i lokat w tym dewizowych, bądź - w przypadku ich likwidacji - dokumentu potwierdzającego ten fakt wraz z historią rachunku z ostatnich 3 miesięcy. W ocenie NSA, jako wykazanie wystąpienia przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogły zostać uznane wyłącznie oświadczenia Skarżącego o jego trudnej sytuacji finansowej i niektóre z dokumentów, do wezwania których został wezwany, skoro w kontekście okoliczności wynikających z akt sprawy (...) oświadczenia te budziły wątpliwości, zaś wyjaśnienie tych wątpliwości - poprzez przedłożenie stosownych dokumentów - leżało w interesie skarżącego. Skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów niezbędnych dla weryfikacji składanych przez niego oświadczeń o trudnej sytuacji finansowej, a przez to nie wykazał skutecznie, że w takiej trudnej sytuacji rzeczywiście się znajduje. Wątpliwości związane z sytuacją majątkową strony wyłaniają się ponadto na tle kwestii wynagrodzenia ustanowionego w sprawie pełnomocnika z wyboru. Zważywszy bowiem na reprezentowanie skarżącego w dwóch sprawach przed tutejszym sądem, (przy czym w drugiej ze spraw o sygn. akt I SA/Ol 720/16 wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi ok. "[...]" zł, a obszerność zgromadzonego w niej materiału dowodowego to VI tomów akt plus 1 tom akt z postępowania odwoławczego), niewiarygodne wydaje się oświadczenie co do tego, że pełnomocnik zgodził się prowadzić sprawę, a wypłatę wynagrodzenia otrzymać po zakończeniu sprawy i to w dodatku bez określenia jego wysokości (skarżący bowiem oświadczył "nie znam jej wysokości albowiem powyższe uzależnione będzie od wyniku"). Reasumując, uznać należy, że skarżący nie wykazał, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na postawione pytania, brak uwiarygodnienia przedstawionych oświadczeń uniemożliwił dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się skarżący. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.